Domo kaj hejmo en Esperanto: ĉambroj, mebloj, frazoj

Domo estas konstruaĵo, hejmo estas la loko, kie iu loĝas konstante, ĉambro estas ejo en domo inter muroj, kaj apartamento estas unu el pluraj loĝejoj en domo. Multaj hejmaj vortoj konsistas el kelkaj partoj: kuir- „kuiri” plus -ej- „loko” donas kuirejo, kaj dormi plus ĉambro donas dormoĉambro. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

#Specoj de domoj kaj loĝejoj

Apartamento ne troviĝas en la origina vortlisto de la Fundamento: ReVo markas ĝin kiel unu el la Oficialaj Aldonoj de la Akademio.

#Domo aŭ hejmo?

Domo estas la konstruaĵo. Hejmo estas la loko, kie iu loĝas konstante, precipe la familia restadejo. Esperanto disigas tion, kion kelkaj lingvoj nomas per unu vorto: Ni aĉetis novan domon. Mi ŝatas mian hejmon.

Hejme diras, kie vi estas, hejmen diras, kien vi iras: Mi estas hejme. Mi iras hejmen. La finaĵo -n jam montras direkton (vidu adverbojn kaj la akuzativon). Por diri „ĉe iu” uzu ĉe: PMEG rimarkigas, ke ĉe ofte montras ies hejmon. Mi loĝas ĉe miaj gepatroj.

#Ĉambroj

Necesejo estas la ĝentila vorto: PMEG klarigas ĝin kiel lokon por necesa ago, kiun oni preferas ne nomi rekte. ReVo listigas klozeto kaj tualetejo kiel aliajn vortojn por ĝi. Banejo estas loko por bani sin. Pri subtegmento ReVo rimarkigas, ke la formo havas siajn misojn (ĝi montras abstraktan lokindikon, ne konkretan ĉambron), kaj proponas la duvortaĵon subtegmenta stokejo; ReVo registras ankaŭ tegmenta ĉambro, sinonimon de mansardo.

#Partoj de domo

Etaĝo estas nivelo de konstruaĵo, planko la malsupra ebeno de ĉambro. ReVo avertas, ke la kalkulado diferencas: en multaj eŭropaj landoj la teretaĝo estas nula kaj la sekva nivelo estas la unua etaĝo, dum aliloke la teretaĝo estas la unua. Tial „la tria etaĝo” povas signifi du malsamajn nivelojn. Ordajn numeralojn kiel tria klarigas la paĝo pri numeraloj.

#Mebloj kaj aparatoj

Simpla forno estas pli larĝa: ReVo difinas ĝin kiel masonitan fajrujon por baki panon, fandi metalojn aŭ hejti. Pri manĝoj, teleroj kaj trinkaĵoj vidu la paĝon manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.

#Kiel hejmaj vortoj estas konstruitaj

PMEG priskribas -ej- kiel lokon, ĉambron aŭ konstruaĵon destinitan por io, -uj- kiel ujon faritan por teni ion, kaj -il- kiel instrumenton aŭ aparaton por ago. Do kuirejo estas la loko, kie oni kuiras, dum fridujo estas kesto, kiu konservas manĝaĵojn malvarme. ReVo aldonas, ke frida ankoraŭ estas rigardata kiel neologismo, sed fridujo enpenetris la ĉiutagan vivon. Pli pri tiaj modeloj troviĝas ĉe la paĝoj pri sufiksoj, prefiksoj kaj vortfarado.

Ĉe vortoj kun ĉambro la celo staras unue: atendoĉambro (ĉambro por atendado). ReVo skribas ligan -o- en dormoĉambro, sed ne en banĉambro.

#Verboj por vivo hejme

ReVo difinas lui kiel ricevi ion por uzo dum difinita tempo kontraŭ interkonsentita prezo, kaj luigi kiel doni ĝin tiel. La prezo estas luprezo. Loĝi signifas ankaŭ gasti: loĝi en hotelo.

#Utilaj frazoj hejme

#Diri, kie vi loĝas

Kaj en la tria etaĝo, kaj sur la tria etaĝo estas uzataj; la elekton de prepozicio klarigas la paĝo pri prepozicioj.

#Bonvenigi kaj peti

#Priskribi hejmon

#Lui kaj ordigi

Vortojn pri parencoj vidu ĉe la paĝo familio.

#Hejmaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

• Domo kaj hejmo. La pola dom kaj la rusa дом signifas kaj „domo”, kaj „hejmo”; ankaŭ la hispana, itala kaj portugala casa kovras ambaŭ. La angla (house kaj home) kaj la germana (Haus kaj Zuhause) distingas ilin, kiel Esperanto.
• Salono ne estas ordinara vivoĉambro. En la franca kaj pola salon povas simple signifi la ĉefan ĉambron de la loĝejo, sed ReVo difinas salono kiel elegantan ĉambron por akcepti vizitantojn. La ordinara ĉambro de la familio estas vivoĉambro.
• Planko ne estas tabulo. La angla plank kaj la germana Planke nomas tabulon; Esperanta planko estas la malsupra ebeno de ĉambro.
• Kalkulado de etaĝoj. En Britio la first floor troviĝas super la teretaĝo, en Usono ĝi estas la teretaĝo mem. Kiam gravas, precizigu: la unua etaĝo super la teretaĝo.
• Lui kaj luigi. La angla rent, la franca louer kaj la hispana alquilar signifas ambaŭ direktojn. Esperanto distingas: lui = preni kontraŭ prezo, luigi = doni kontraŭ prezo.
• Prononco. En etaĝo kaj garaĝo la litero ĝ sonas kiel la angla j en jam, ne kiel la franca g en étage kaj garage. Hejmo havas nur du silabojn, HEJ-mo: la j formas diftongon kun e. La ĉ en ĉambro sonas kiel la angla ch en chair.

#Oftaj demandoj

#Kio estas la diferenco inter domo kaj hejmo?

Domo estas konstruaĵo, hejmo estas la loko, kie persono aŭ familio loĝas. Oni diras Bonvenon al mia hejmo, sed Ni aĉetis novan domon.

#Kio estas la diferenco inter banĉambro kaj necesejo?

Banĉambro estas ĉambro por bano, duŝo kaj korpa purigado. Necesejo estas la ĝentila vorto por loko de necesa ago, kiun oni preferas ne nomi rekte (PMEG); aliaj vortoj estas klozeto kaj tualetejo.

#Kiel diri „mi estas hejme” kaj „mi iras hejmen”?

Mi estas hejme kaj Mi iras hejmen. La -n sur hejmen montras direkton, dum hejme diras, kie vi estas.

#Kio estas la diferenco inter lui kaj luigi?

Lui estas ricevi ion por uzo dum difinita tempo kontraŭ prezo: Ni luas loĝejon. Luigi estas doni ĝin tiel: Mi luigas ĉambron. La prezo estas luprezo.

#Ĉu la teretaĝo estas la unua etaĝo?

Tio dependas de la lando. En multaj eŭropaj landoj la teretaĝo estas nula kaj la sekva nivelo estas la unua etaĝo; aliloke la teretaĝo estas la unua (ReVo). Precizigu, kiam gravas.

#Fontoj

• ReVo: domo, dometo, domego, loĝdomo, hejmo, hejme, hejmeca, hejmsopiro
• ReVo: loĝi, loĝejo, loĝanto, apartamento, vilao, kabano
• ReVo: ĉambro kaj kunmetaĵoj, kuirejo, kuiri, kuirforno, necesejo, salono, koridoro, kelo
• ReVo: subtegmento, tegmento, balkono, teraso, ĝardeno, garaĝo, etaĝo, teretaĝo
• ReVo: ŝtuparo, pordo, fenestro, muro, planko, plafono, ŝlosilo
• ReVo: meblo, meblaro, mebli, brakseĝo, fotelo, fridujo, forno, lavmaŝino, televidilo, lui, luigi, luprezo
• PMEG: EJ, IL, UJ, AR, EG, ET
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), uzita nur por kontroli la uzon ĉe etaĝoj: #1146615 sur la kvina etaĝo, #636888 en la kvina etaĝo
• PMEG: N por direkto, Ĉe