Esperanto’da ev: odalar, mobilyalar, ifadeler

Esperanto’da “ev” (bina) domo, “yuva” (yaşanan yer) hejmo, “oda” ĉambro, “daire” ise apartamento diye söylenir. Birçok ev kelimesi birkaç parçadan kurulur: kuir- “pişirmek” artı -ej- “yer”, kuirejo “mutfak”; dormi “uyumak” artı ĉambro, dormoĉambro “yatak odası” verir. Okunuş sütunları kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir.

#Ev ve konut türleri

Apartamento özgün Fundamento kelime listesinde yoktur: ReVo onu Akademi’nin Resmî Eklemelerinden biri olarak işaretler. Dikkat: Türkçedeki “apartman” bir binadır (loĝdomo), “daire” ise tek bir konuttur (apartamento). Yani apartamento bina değil, binadaki bir dairedir.

#Domo ve hejmo: ev ve yuva

Domo binadır. Hejmo, bir kişinin kalıcı olarak yaşadığı, her şeyden önce bir ailenin yuvası olan yerdir. Esperanto, İngilizcenin “home” ve “house” diye ayırdığını ayrı tutar: Ni aĉetis novan domon. “Yeni bir ev aldık.” Mi ŝatas mian hejmon. “Yuvamı seviyorum.” Türkçede “ev” kelimesi iki anlamı da taşır; bu yüzden hangisini kastettiğinizi seçin.

Hejme nerede olduğunuzu, hejmen nereye gittiğinizi söyler: Mi estas hejme. “Evdeyim.” Mi iras hejmen. “Eve gidiyorum.” -n eki zaten yönü gösterir (bkz. zarflar ve belirtme durumu); Türkçedeki “evde” ve “eve” ayrımına benzer. Eski metinler aynı şey için dome ve domen kullanır; ReVo bunları eskimiş olarak işaretler. “Birinin evinde” demek için ĉe kullanın: PMEG, ĉe’nin çoğu zaman bir kişinin evini işaret ettiğini not eder. Mi loĝas ĉe miaj gepatroj. “Anne babamın evinde oturuyorum.”

#Odalar

Necesejo kibar bir kelimedir: PMEG onu doğrudan adını koymak istemediğiniz gerekli bir eylemin yeri olarak açıklar. ReVo klozeto ve tualetejo’yu da aynı yer için verir (Türkçedeki “tuvalet” tualetejo’ya yakındır). Banejo, halka açık banyo, hamam gibi yıkanma yeridir.

Türkçedeki “salon” çoğu zaman oturma odasını anlatır; bunun için ReVo’nun Türkçe karşılığı “oturma odası” olan vivoĉambro’yu kullanın. Salono ise konuk ağırlamak için ayrılmış zarif bir odadır.

#Evin bölümleri

Etaĝo bir binanın katıdır, planko ise bir odanın tabanı. ReVo, saymanın değiştiğine dikkat çeker: birçok Avrupa ülkesinde teretaĝo sıfır sayılır ve sonraki kat la unua etaĝo’dur, başka yerlerde ise zemin kat birincidir. Yani “üçüncü kat” iki farklı kat olabilir. Türkiye’de de zemin kat ayrı adlandırılır ve ilk üst kat “birinci kat” olur. Sıra sayıları, örneğin tria, sayılar sayfasında açıklanır.

#Mobilya ve ev aletleri

Dikkat: tablo Türkçedeki “tablo” (resim) değil, masadır; resim için pentraĵo denir. Aynı şekilde sofo kanepedir (ReVo’nun tanımı: kalın minderli kanepe); Türkçedeki “sofa” (odaların açıldığı geniş hol) için koridoro ya da vestiblo kullanılır.

Yalın forno daha geniştir: ReVo onu ekmek pişirmek, maden eritmek ya da ısıtmak için kullanılan duvarcılıkla yapılmış bir ateş odası olarak tanımlar. Yemekler, tabaklar ve içecekler yiyecek ve içecek sayfasındadır.

#Ev kelimeleri nasıl kurulur?

PMEG, -ej-’i bir şey için ayrılmış yer, oda ya da bina; -uj-’u bir şeyi tutmak için yapılmış kap; -il-’i bir eylem için araç ya da cihaz olarak anlatır. Yani kuirejo yemek pişirilen yerdir, fridujo ise yiyecekleri soğuk tutan bir kutu. ReVo, frida “soğuk”un hâlâ yeni türetilmiş kelime sayıldığını ama fridujo’nun gündelik hayata girdiğini ekler. Türkçedeki “-lık/-lik” eki (tuzluk, çamaşırlık) bazen -uj- (salujo), bazen -ej- (lavejo) ile karşılanır. Daha fazla kalıp son ekler, ön ekler ve kelime türetme sayfalarındadır.

Adı ĉambro ile biten odalar amacı başa koyar: atendoĉambro “bekleme odası”. ReVo, dormoĉambro’da bağlayıcı -o- yazar, ama banĉambro’da yazmaz.

#Evde yaşam için fiiller

ReVo lui’yi belirli bir süre için karşılığında bir şey edinmek, luigi’yi ise vermek olarak tanımlar. Fiyat luprezo “kira bedeli”dir. Loĝi ayrıca konuk olarak kalmak da demektir: loĝi en hotelo “bir otelde kalmak”. Türkçedeki “kiralamak” hem kiralamayı hem kiraya vermeyi kapsar; Esperanto bunları lui ve luigi diye ayırır.

#Evde işe yarar ifadeler

#Nerede oturduğunuzu söylemek

Hem en la tria etaĝo hem sur la tria etaĝo kullanılır; edat seçimi edatlar sayfasında ele alınır.

#Karşılamak ve sormak

#Ayakkabılar kapıda

Bazı evlerde içeri girerken ayakkabılar çıkarılır. Esperanto’da bunun için demeti “çıkarmak (giysiyi)” fiili kullanılır.

#Bir evi anlatmak

#Kiralamak ve ev işleri

Akrabalara ait kelimeler aile sayfasındadır.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da “ev” nasıl denir?

Domo. Küçük ev dometo, büyük ev domego, apartman ise loĝdomo’dur. Çoğulu domoj.

#domo ile hejmo arasındaki fark nedir?

Domo bir binadır, hejmo ise bir kişinin ya da ailenin yaşadığı yerdir. “Evime hoş geldiniz” Bonvenon al mia hejmo, “yeni bir ev” nova domo’dur.

#Esperanto’da “daire” ve “apartman” nasıl denir?

Apartamento tek bir dairedir; birçok dairesi olan binaya ise loĝdomo denir.

#Esperanto’da “odalar” ve “banyo” nasıl denir?

“Oda” ĉambro, çoğulu ĉambroj. Banyo banĉambro; tuvalet necesejo, ayrıca klozeto ya da tualetejo denir.

#Esperanto’da “eve gidiyorum” nasıl denir?

Mi iras hejmen. “Evde” anlamındaki hejme kelimesine eklenen -n yönü gösterir.

#Kaynaklar

• ReVo: domo, dometo, domego, loĝdomo, hejmo, hejme, hejmen, hejmeca, hejmsopiro
• ReVo: loĝi, loĝejo, loĝanto, apartamento, vilao, kabano
• ReVo: ĉambro ve bileşikleri, kuirejo, kuiri, kuirilo, kuirforno, necesejo, salono, koridoro, kelo
• ReVo: subtegmento, tegmento, balkono, teraso, ĝardeno, garaĝo, etaĝo, teretaĝo
• ReVo: ŝtuparo, pordo, fenestro, muro, planko, plafono, ŝlosilo
• ReVo: meblo, meblaro, mebli, brakseĝo, fotelo, fridujo, forno, lavmaŝino, televidilo, lui, luigi, luprezo
• ReVo, Türkçe konuşanlar için notlarda geçen kelimeler: sofo, vestiblo, klozeto, tualetejo, banejo, demeti, ŝuo, pentraĵo
• PMEG: EJ, IL, UJ, AR, EG, ET
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), katların kullanımını denetlemek için: #1146615 sur la kvina etaĝo, #636888 en la kvina etaĝo; ayakkabı cümleleri: #524015, #10724410, #8578579
• PMEG: N por direkto, Ĉe