Huis en thuis in het Esperanto: kamers, meubels, zinnen

Een huis is domo, thuis is hejmo, een kamer is ĉambro en een appartement is apartamento. Veel huiswoorden zijn uit een paar delen opgebouwd: kuir- „koken” plus -ej- „plaats” geeft kuirejo „keuken”, en dormi „slapen” plus ĉambro geeft dormoĉambro „slaapkamer”. De uitspraakhulp verdeelt woorden in lettergrepen, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.

#Soorten huizen en woningen

Apartamento staat niet in de oorspronkelijke woordenlijst van het Fundamento: ReVo markeert het als een van de Officiële Aanvullingen van de Academie.

#Domo of hejmo: huis en thuis

Domo is het gebouw. Hejmo is de plaats waar iemand blijvend woont, vooral het thuis van een gezin. Het Esperanto houdt uit elkaar wat in het Engels „home” en „house” heet; het Nederlands maakt met „huis” en „thuis” hetzelfde onderscheid: Ni aĉetis novan domon. „We hebben een nieuw huis gekocht.” Mi ŝatas mian hejmon. „Ik hou van mijn thuis.”

Hejme zegt waar je bent, hejmen waarheen je gaat: Mi estas hejme. „Ik ben thuis.” Mi iras hejmen. „Ik ga naar huis.” De uitgang -n geeft al de richting aan (zie bijwoorden en het accusatief). Oudere teksten gebruiken dome en domen voor hetzelfde, wat ReVo als verouderd aanduidt. Om „bij iemand thuis” te zeggen gebruik je ĉe: PMEG merkt op dat ĉe vaak naar iemands thuis verwijst. Mi loĝas ĉe miaj gepatroj. „Ik woon bij mijn ouders.”

#Kamers

Nederlandstaligen hebben hier een voordeel: „slaapkamer”, „badkamer”, „eetkamer” en „wachtkamer” zijn precies zo opgebouwd als dormoĉambro, banĉambro, manĝoĉambro en atendoĉambro.

Necesejo is het beleefde woord: PMEG verklaart het als de plaats voor een noodzakelijke handeling die je liever niet rechtstreeks noemt. ReVo noemt klozeto en tualetejo als andere woorden ervoor. Banejo is een plaats om te baden, zoals een badhuis.

#Delen van een huis

Etaĝo is een niveau van een gebouw, planko de bodem van een kamer. ReVo waarschuwt dat de telling verschilt: in veel Europese landen telt de teretaĝo als nul en is het volgende niveau la unua etaĝo, terwijl elders de begane grond de eerste is. „De derde verdieping” kan dus twee verschillende niveaus betekenen. In Nederland en Vlaanderen is de eerste verdieping de verdieping boven de begane grond (in België ook „gelijkvloers” genoemd), dus dat past bij la unua etaĝo. Rangtelwoorden als tria worden uitgelegd bij getallen.

#Meubels en apparaten

Het gewone forno is ruimer: ReVo definieert het als een gemetselde stookruimte om brood te bakken, metalen te smelten of te verwarmen. Maaltijden, borden en dranken staan op de pagina eten en drinken.

#Hoe huiswoorden zijn opgebouwd

PMEG beschrijft -ej- als een plaats, kamer of gebouw dat voor iets bedoeld is, -uj- als een houder die gemaakt is om iets te bevatten, en -il- als een werktuig of toestel voor een handeling. Dus kuirejo is waar je kookt, terwijl fridujo een kist is die eten koud houdt. ReVo voegt toe dat frida „koud” nog als neologisme geldt, maar dat fridujo in het dagelijks leven is ingeburgerd. Meer patronen staan op de pagina’s over achtervoegsels, voorvoegsels en woordvorming.

Kamers met ĉambro zetten hun doel voorop: atendoĉambro „wachtkamer”. ReVo schrijft een verbindende -o- in dormoĉambro maar niet in banĉambro.

#Werkwoorden voor het leven thuis

ReVo definieert lui als iets voor een vaste tijd tegen betaling krijgen, en luigi als het geven ervan. De prijs is luprezo „huurprijs”. Loĝi betekent ook als gast verblijven: loĝi en hotelo „in een hotel verblijven”.

#Nuttige zinnen in huis

#Zeggen waar je woont

Zowel en la tria etaĝo als sur la tria etaĝo komt voor; de keuze van het voorzetsel wordt behandeld bij voorzetsels.

#Verwelkomen en vragen

#Een woning beschrijven

#Huren en klusjes

Woorden voor familieleden staan op de pagina familie.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „huis” in het Esperanto?

Domo. Een klein huis is dometo, een groot huis domego en een flatgebouw loĝdomo. Het meervoud is domoj.

#Wat is het verschil tussen domo en hejmo?

Domo is een gebouw, hejmo is de plaats waar een persoon of gezin woont. „Welkom bij mij thuis” is Bonvenon al mia hejmo, „een nieuw huis” is nova domo.

#Hoe zeg je „kamers” en „badkamer” in het Esperanto?

„Kamer” is ĉambro, meervoud ĉambroj. Een badkamer is banĉambro; het toilet is necesejo, ook klozeto of tualetejo genoemd.

#Hoe zeg je „ik ga naar huis”?

Mi iras hejmen. De uitgang -n op hejme „thuis” geeft de richting aan.

#Bronnen

• ReVo: domo, dometo, domego, loĝdomo, hejmo, hejme, hejmen, hejmeca, hejmsopiro
• ReVo: loĝi, loĝejo, loĝanto, apartamento, vilao, kabano
• ReVo: ĉambro en samenstellingen, kuirejo, kuiri, kuirilo, kuirforno, necesejo, salono, koridoro, kelo
• ReVo: subtegmento, tegmento, balkono, teraso, ĝardeno, garaĝo, etaĝo, teretaĝo
• ReVo: ŝtuparo, pordo, fenestro, muro, planko, plafono, ŝlosilo
• ReVo: meblo, meblaro, mebli, brakseĝo, fotelo, fridujo, forno, lavmaŝino, televidilo, lui, luigi, luprezo
• PMEG: EJ, IL, UJ, AR, EG, ET
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), alleen gebruikt om het gebruik van verdiepingen te controleren: #1146615 sur la kvina etaĝo, #636888 en la kvina etaĝo
• PMEG: N por direkto, Ĉe