Dom i mieszkanie po esperancku: pokoje, meble, zwroty

Po esperancku dom jako budynek to domo, dom jako miejsce zamieszkania – hejmo, pokój – ĉambro, a mieszkanie – loĝejo albo apartamento. Wiele słów o domu składa się z kilku części: kuir- „gotować” plus -ej- „miejsce” daje kuirejo – „kuchnia”, a dormi „spać” plus ĉambro daje dormoĉambro – „sypialnia”. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w).

#Rodzaje domów i mieszkań

Apartamento nie ma na pierwotnej liście słów z Fundamento: ReVo oznacza je jako jedno ze słów z Oficjalnych Dodatków Akademii.

#Domo czy hejmo: budynek czy dom rodzinny

Domo to budynek. Hejmo to miejsce, w którym ktoś mieszka na stałe, przede wszystkim dom rodzinny. Polskie słowo „dom” obejmuje oba znaczenia, a esperanto je rozdziela: Ni aĉetis novan domon. – „Kupiliśmy nowy dom.” (budynek) Mi ŝatas mian hejmon. – „Lubię swój dom.” (miejsce, w którym mieszkam)

Hejme mówi, gdzie jesteś, hejmen – dokąd idziesz: Mi estas hejme. – „Jestem w domu.” Mi iras hejmen. – „Idę do domu.” Końcówka -n sama pokazuje kierunek (zobacz przysłówki i biernik). Starsze teksty używają dome i domen w tym samym znaczeniu, co ReVo oznacza jako archaizm. Żeby powiedzieć „u kogoś”, użyj ĉe: PMEG zauważa, że ĉe często wskazuje czyjś dom. Mi loĝas ĉe miaj gepatroj. – „Mieszkam u rodziców.”

#Pokoje

Necesejo to słowo grzeczne: PMEG tłumaczy je jako miejsce na konieczną czynność, której wolimy nie nazywać wprost. ReVo podaje jako inne nazwy klozeto i tualetejo. Banejo to miejsce do kąpieli, na przykład łaźnia publiczna.

#Części domu

Etaĝo to poziom budynku, a planko – podłoga pokoju. ReVo ostrzega, że liczenie bywa różne: w wielu krajach europejskich teretaĝo liczy się jako zero, a następny poziom to la unua etaĝo, gdzie indziej parter jest pierwszym piętrem. Dlatego „trzecie piętro” może oznaczać dwa różne poziomy. Polak liczy po europejsku: „pierwsze piętro” to la unua etaĝo. Liczebniki porządkowe, jak tria, wyjaśnia strona o liczebnikach.

Klatka schodowa to po esperancku ŝtuparejo (ReVo), a ŝtuparo to same schody.

#Meble i sprzęty

Samo forno jest szersze: ReVo definiuje je jako murowaną komorę ogniową do pieczenia chleba, topienia metali lub ogrzewania. Posiłki, talerze i napoje znajdziesz na stronie jedzenie i picie.

#Jak powstają słowa o domu

PMEG opisuje -ej- jako miejsce, pokój lub budynek przeznaczony do czegoś, -uj- jako pojemnik zrobiony, by coś w nim trzymać, a -il- jako narzędzie lub urządzenie do jakiejś czynności. Zatem kuirejo to miejsce, gdzie się gotuje, a fridujo to pudło, które utrzymuje jedzenie w chłodzie. ReVo dodaje, że frida „zimny” wciąż liczy się jako neologizm, ale fridujo weszło do codziennego życia. Polszczyzna ma podobne końcówki: „pralnia” to miejsce do prania (lavejo), a „grzejnik” – urządzenie, które grzeje (hejtilo). Więcej wzorców opisują strony o przyrostkach, przedrostkach i słowotwórstwie.

Pokoje z ĉambro mają na pierwszym miejscu przeznaczenie: atendoĉambro „poczekalnia”. ReVo zapisuje łączące -o- w dormoĉambro, ale nie w banĉambro.

#Czasowniki o życiu w domu

ReVo definiuje lui jako otrzymanie czegoś na określony czas za opłatą, a luigi jako dawanie tego. Cena to luprezo – „czynsz”. Loĝi znaczy też być gościem: loĝi en hotelo – „zatrzymać się w hotelu”.

#Przydatne zwroty w domu

#Gdzie mieszkasz

Używa się zarówno en la tria etaĝo, jak i sur la tria etaĝo; wybór przyimka opisują przyimki. Polskie „na trzecim piętrze” przypomina sur, ale oba warianty są w użyciu.

#Powitanie i prośby

#Opis domu

#Wynajem i obowiązki

Słowa o krewnych znajdziesz na stronie rodzina.

#Pułapki dla mówiących po polsku

#Częste pytania

#Jak powiedzieć „dom” po esperancku?

Domo. Mały dom to dometo, duży domego, a blok mieszkalny – loĝdomo. Liczba mnoga to domoj.

#Jaka jest różnica między domo a hejmo?

Domo to budynek, hejmo – miejsce, w którym mieszka osoba lub rodzina. „Witaj w moim domu” to Bonvenon al mia hejmo, a „nowy dom” (budynek) – nova domo.

#Jak powiedzieć „pokoje” i „łazienka” po esperancku?

„Pokój” to ĉambro, liczba mnoga ĉambroj. Łazienka to banĉambro, a toaleta – necesejo, zwana też klozeto albo tualetejo.

#Jak powiedzieć „idę do domu” po esperancku?

Mi iras hejmen. Końcówka -n przy hejme „w domu” pokazuje kierunek.

#Źródła

• ReVo: domo, dometo, domego, loĝdomo, hejmo, hejme, hejmen, hejmeca, hejmsopiro
• ReVo: loĝi, loĝejo, loĝanto, apartamento, vilao, kabano
• ReVo: ĉambro i złożenia, kuirejo, kuiri, kuirilo, kuirforno, necesejo, salono, koridoro, kelo
• ReVo: subtegmento, tegmento, balkono, teraso, ĝardeno, garaĝo, etaĝo, teretaĝo
• ReVo: ŝtuparo, ŝtuparejo, pordo, fenestro, muro, planko, plafono, ŝlosilo
• ReVo: meblo, meblaro, mebli, brakseĝo, fotelo, fridujo, forno, lavmaŝino, vazlavilo, televidilo, lui, luigi, luprezo, kurteno, paco
• PMEG: EJ, IL, UJ, AR, EG, ET
• Wikisłownik: plafon
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), użyta tylko do sprawdzenia użycia przy piętrach: #1146615 sur la kvina etaĝo, #636888 en la kvina etaĝo
• PMEG: N por direkto, Ĉe