Esperantopedia

Frases

Cocina en esperanto: utensilios, verbos y una receta

De kuirejo a kuiraĵo: las palabras de la cocina, los verbos de cocinar y las medidas que necesitas para seguir, y escribir, una receta.

Actualizado: 6 min de lectura

La cocina es kuirejo, de kuiri «cocinar» y -ej- «lugar». Los verbos principales son kuiri «cocinar», boli «hervir», friti «freír», baki «hornear» y rosti «asar». Muchos utensilios llevan el nombre de un verbo: tranĉi «cortar» da tranĉilo «cuchillo». Las palabras de comida están en comida y bebida; el resto de la casa, en casa y hogar. La pronunciación va escrita con ortografía española, dividida en sílabas y con la tónica en mayúsculas (dy es la ĝ, zh la ĵ, ch la ĉ, sh la ŝ, y la j, ts la c, gue y gui son ge y gi con g de «gato»; la tabla completa está en las 20 frases más importantes).

La cocina y sus aparatos

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
cocina (la habitación)kuirejoku-i-RE-yoUn lugar para cocinar
horno (de cocina)bakfornobak-FOR-noUn forno para hornear
horno (en general)fornoFOR-noMás amplio: para hornear, fundir o calentar
cocina (el aparato), estufafornelofor-NE-loHorno con fogones o placas
compartimento del hornobakujoba-KU-yobaki + -uj-
nevera, frigorífico, refrigerador, heladerafridujofri-DU-yoReVo considera frida «frío» un neologismo
congeladorfrostujofros-TU-yoLos alimentos se conservan allí meses
hervidor (de agua), pavabolkruĉobol-KRU-choCon asa, tapa y pico

Ollas, sartenes y utensilios

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
ollapotoPO-toTambién una maceta
cacerolakaseroloka-se-RO-loMás honda que una pato
sarténpatoPA-toPlana, de mango largo; ReVo recoge también fritilo. No es el ave
tapa, tapaderakovriloko-VRI-lokovri «cubrir»
colador, tamizkribrilokri-BRI-lokribri «tamizar, cribar»
ralladorraspiloras-PI-loraspi «rallar»
batidor (de varillas)kirlilokir-LI-loPara batir huevos o nata
cucharón, cazoĉerpilocher-PI-loPara sacar líquido
balanzapesilope-SI-loPara pesar

Platos y cubiertos

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
plato (llano, para comer)telerote-LE-roLlano, para comer en él
plato (de servir; también la comida servida)pladoPLA-doUna fuente, o lo que se sirve en ella
cuenco, bolbovloBOV-loUn recipiente sin cuello
tazatasoTA-soPara bebidas calientes
vasoglasoGLA-soMás alto que ancho
cuchillotranĉilotran-CHI-lo
tenedorforkoFOR-ko
cucharakuleroku-LE-ro
cubiertosmanĝilaroman-dyi-LA-romanĝi + -il- + -ar-

Verbos para cocinar

Casi todos los verbos de cocina son transitivos: llevan complemento directo con -n (véase el acusativo).

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
cocinarkuiriku-I-riEl verbo general
hervir (un alimento), cocer en aguabolkuiribol-ku-I-riEn agua hirviendo
freírfritiFRI-tiEn aceite o grasa calientes
hornear, cocer al hornobakiBA-kiEn horno o entre cenizas
asarrostiROS-tiSin grasa ni agua añadidas
asar a la parrillakradrostikrad-ROS-tiSobre una rejilla al fuego
estofar, guisarstufiSTU-fiDespacio, en una olla cerrada
cocer al vaporvaporkuiriva-por-ku-I-rivaporo «vapor» + kuiri

El español reparte «cocinar», «cocer» y «guisar» de otra manera. El esperanto usa kuiri para todo y precisa el modo con una pieza más: bolkuiri es cocer en agua y vaporkuiri al vapor. «Cocer» también significa hornear (el pan se cuece), y eso es baki: «cocer patatas» es bolkuiri terpomojn, «cocer pan» es baki panon.

Preparar los alimentos

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
cortartranĉiTRAN-chi
picar, trocearhakiHA-kiGolpear para partir
pelarsenŝeligisen-she-LI-guiReVo: senŝeligi terpomon
mezclarmiksiMIK-si
remover, batirkirliKIR-liUn movimiento giratorio rápido
amasarknediKNE-diHarina y agua hasta hacer masa
verterverŝiVER-shiUn líquido
echar, volcarŝutiSHU-tiGrano, arena, harina
añadiraldonial-DO-ni
untar, engrasarŝmiriSHMI-riUna capa fina de grasa
salar / sazonarsali / spiciSA-li / SPI-tsiAñadir sal / añadir especias
probar, catargustumigus-TU-miA propósito

Gusti es otro verbo y no lleva complemento directo: La supo bongustas. «La sopa sabe bien.» Compara Mi gustumas la supon. «Estoy probando la sopa.» El español usa «saber» para el sabor y «probar» para catar; el esperanto reparte igual: gusti es el sabor y gustumi el acto de probar.

Calor y frío

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
calentarvarmigivar-MI-gui
enfriarmalvarmigimal-var-MI-gui
derretirfandiFAN-difandiĝi «derretirse solo»
deshelarse, descongelarsedegelide-GUE-liIntransitivo
congelar, helarfrostigifros-TI-guiDejar helado
estar fríofridiFRI-diEl ejemplo de ReVo es una nevera

Hervir, derretir, cocer: -ig- e -iĝ- en la cocina

El español usa un solo verbo para «el agua hierve» y «hiervo el agua»; el esperanto usa dos. Boli es lo que hace el líquido y boligi lo que haces tú con él. Otros verbos van al revés: kuiri es lo que haces con la comida y kuiriĝi lo que hace la comida. En español suele marcarlo el «se»: «la mantequilla se derrite». La regla está en la página de -ig- e -iĝ-.

VerbosPor sí soloAlguien lo hace
boli → boligiLa lakto bolas. «La leche hierve.»Mi boligas la lakton. «Hiervo la leche.»
kuiriĝi ← kuiriLa supo kuiriĝas. «La sopa se está cociendo.»Mi kuiras la supon. «Cocino la sopa.»
fandiĝi ← fandiLa butero fandiĝas. «La mantequilla se derrite.»Mi fandas la buteron. «Derrito la mantequilla.»

Medidas

EspañolEsperantoPronunciaciónNota
kilogramo / gramokilogramo / gramoki-lo-GRA-mo / GRA-mo
litrolitroLI-tro
decilitrodecilitrode-tsi-LI-troLa décima parte de un litro (100 ml)
tazatasoTA-soReVo: unos 150 ml en cocina
cucharadasupkulerosup-ku-LE-roUnos 15 ml
cucharaditatekulerote-ku-LE-roUnos 5 ml
trozo / rebanadapeco / tranĉaĵoPE-tso / tran-CHA-zho
mitad / cuartoduono / kvaronodu-O-no / kva-RO-noduono de la kuko «la mitad de la tarta»

Lo que se mide va tras da y no lleva -n: du tasoj da faruno «dos tazas de harina». La medida es el complemento directo: Mi aldonas du tasojn da faruno. Más reglas de da están en la página de comida y bebida.

Medidas en las recetas hispanas. Las recetas en español dan los pesos en gramos y kilos y los líquidos en litros y mililitros, así que gramo, kilogramo y litro se entienden igual. El decilitro, en cambio, se usa poco: 3 dl son 300 ml. La «taza» y la «cucharada» de una receta no son medidas fijas: una taza suele rondar los 200 o 250 ml según el país y el libro, bastante más que los 150 ml de ReVo, de modo que al escribir una receta en esperanto para lectores hispanos conviene dar gramos o mililitros. En algunos países de América todavía se compra por libras: en Colombia, por ejemplo, una libra son 500 g.

Una receta: krespoj (crepes)

Una receta es una recepto y un ingrediente un ingredienco. ReVo define krespo como una torta fina de harina, leche y huevos, que también se llama patkuko. Corresponde a la «crepe» o «crepa» (el nombre varía de un país a otro), no a las tortitas gruesas de estilo americano.

Ingrediencoj – ingredientes: 150 gramoj da faruno (150 g de harina), 3 decilitroj da lakto (3 dl de leche), 2 ovoj (2 huevos), iom da salo (un poco de sal), 1 supkulero da oleo (1 cucharada de aceite), sukero kaj citrono (azúcar y limón).

Kiel prepari – cómo prepararlas:

  1. Metu la farunon en grandan bovlon. – Pon la harina en un bol grande.
  2. Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo. – Rompe los huevos en el bol y añade la leche y un poco de sal.
  3. Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata. – Remueve la mezcla con un tenedor hasta que quede lisa.
  4. Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn. – Deja reposar la mezcla diez minutos.
  5. Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo. – Calienta la sartén y úntala con un poco de aceite.
  6. Verŝu en la paton iom de la miksaĵo. – Vierte en la sartén un poco de la mezcla.
  7. Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton. – Fríe la crepe dos minutos, dale la vuelta y fríela un minuto más.
  8. Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos. – Repite hasta que se acabe la mezcla.
  9. Servu la krespojn kun sukero kaj citrono. – Sirve las crepes con azúcar y limón.

Los pasos son órdenes en -u (véase los verbos); añade ni para «vamos a»: Ni kuiru! – «¡Cocinemos!» Muchas recetas en español usan el infinitivo («Mezclar la harina…»); aquí usamos el imperativo en -u. Una duración lleva -n sin preposición: du minutojn «durante dos minutos». Y da nunca va ante la: iom da salo, pero iom de la miksaĵo «un poco de la mezcla».

Cómo se forman las palabras de cocina

PiezaSignificadoEjemplos
-ej-lugarkuirejo cocina, bakejo panadería
-il-herramienta, aparatotranĉilo cuchillo, raspilo rallador, rostilo asador
-uj-recipientefridujo nevera, piprujo pimentero, salujo salero
-aĵ-cosa concretakuiraĵo plato cocinado, fritaĵo fritura, bakaĵo productos horneados
-ist-persona con un oficiokuiristo cocinero, bakisto panadero
-ar-colecciónmanĝilaro cubiertos, vazaro vajilla

El PMEG dice que las palabras en -il- suelen salir de verbos, así que un verbo de cocina da su herramienta: rosti → rostilo, miksi → miksilo. No todas se usan: ReVo marca bolilo como «por evitar» y prefiere bolkruĉo. Véanse los sufijos y la formación de palabras. Kuirilo es cualquier utensilio o aparato de cocina.

Falsos amigos y palabras que se reparten distinto

PareceEsperantoSignifica
pato (el ave)patoUna sartén. El ave es anaso (véase animales)
platotelero, pladoEl español usa «plato» para las dos cosas: telero es el recipiente llano y plado la fuente de servir o lo que se sirve
cocinakuirejo, forneloLa habitación y el aparato; el español los llama a los dos «cocina»
vaso (de vidrio)glasoEl vaso para beber. El material, el «vidrio», es vitro
saber (a algo)gustiEl sabor de la comida. «Probar» la comida es gustumi

Preguntas frecuentes

¿Cómo se dice «cocina» en esperanto?

Kuirejo, de kuiri «cocinar» y -ej- «lugar». El aparato con fogones y horno es fornelo.

¿Cómo se dice «cocinar» en esperanto?

Kuiri: Mi kuiras vespermanĝon. «Estoy cocinando la cena.» Más concretos son friti, baki, rosti y bolkuiri.

¿Cuál es la diferencia entre boli y boligi?

Boli es lo que hace un líquido: La akvo bolas. «El agua hierve.» Boligi es lo que haces con él: Mi boligas akvon. «Hiervo agua.» Para la comida en agua hirviendo, di bolkuiri: Mi bolkuiras terpomojn. «Cuezo patatas (papas).»

¿Cómo se dan las cantidades en una receta en esperanto?

Se nombra la medida y después da: taso da lakto «una taza de leche», supkulero da oleo «una cucharada de aceite».

¿Cómo se dice «sartén» en esperanto?

Pato. Es un falso amigo: no tiene relación con el ave, que es anaso. Para freír se dice friti: Mi fritas ovon en la pato. «Frío un huevo en la sartén.»

¿Cómo se dice «receta» en esperanto?

Recepto, y un ingrediente es un ingredienco. Los pasos de una receta se escriben con el imperativo en -u: Miksu la farunon kaj la lakton. «Mezcla la harina y la leche.»

Fuentes

Si Esperantopedia te ha servido, puedes apoyarla.