Frases
Música, arte y cultura en esperanto: vocabulario y frases
Nombra las artes, a quienes las practican y los lugares donde se disfrutan: unas pocas raíces y un puñado de sufijos cubren casi todo.
La música en esperanto es muziko, una canción es kanto, un cuadro es pentraĵo, una película es filmo y un libro es libro. Un instrumento se toca con ludi, la música se escucha con aŭskulti y una obra de teatro o una película se ve con spekti. Las palabras para personas, lugares y obras salen de una sola raíz: pentri «pintar» da pentristo «pintor» y pentraĵo «cuadro». La pronunciación va escrita con ortografía española, dividida en sílabas y con la tónica en mayúsculas (ts es la c, ch la ĉ, dy la ĝ, sh la ŝ, zh la ĵ, j la ĥ, y la j, gue y gui son ge y gi con g de «gato»; la tabla completa está en las 20 frases más importantes). Las aficiones básicas, como ŝati y ludi, están en deportes y aficiones; esta página añade el vocabulario más amplio.
Música y canto
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| música | muziko | mu-ZI-ko | adjetivo muzika |
| hacer música | muziki | mu-ZI-ki | con la voz o con un instrumento (ReVo) |
| canción | kanto | KAN-to | |
| cantar | kanti | KAN-ti | kantado «el canto» |
| cantante | kantisto | kan-TIS-to | |
| cantautor, compositor de canciones | kantverkisto | kant-ver-KIS-to | kanto + verkisto |
| pieza musical | muzikaĵo | mu-zi-KA-zho | |
| componer | komponi | kom-PO-ni | ReVo: también poemas y novelas |
| compositor | komponisto | kom-po-NIS-to | |
| concierto | koncerto | kon-TSER-to | |
| orquesta | orkestro | or-KES-tro | |
| director de orquesta | dirigento | di-ri-GUEN-to | |
| coro | ĥoro, koruso | JO-ro, ko-RU-so | ReVo define koruso como ĥoro |
| grupo musical | muzikgrupo | mu-zik-GRU-po | |
| ópera | opero | o-PE-ro | operejo «teatro de la ópera» |
| sinfonía | simfonio | sim-fo-NI-o | |
| jazz | ĵazo | ZHA-zo | |
| música rock, rock | rokmuziko | rok-mu-ZI-ko | roko solo es una roca grande (ReVo) |
| rap | repo | RE-po | |
| canción popular | popolkanto | po-pol-KAN-to | |
| nana, canción de cuna | lulkanto | lul-KAN-to |
Instrumentos musicales
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| instrumento musical | muzikilo, muzikinstrumento | mu-zi-KI-lo, mu-zi-kin-stru-MEN-to | instrumento solo también es una herramienta |
| piano | piano | pi-A-no | quien lo toca: pianisto |
| órgano (instrumento) | orgeno | or-GUE-no | organo es un órgano del cuerpo |
| sintetizador | sintezilo | sin-te-ZI-lo | |
| guitarra | gitaro | gui-TA-ro | quien la toca: gitaristo |
| violín | violono | vi-o-LO-no | quien lo toca: violonisto |
| violonchelo | violonĉelo | vi-o-lon-CHE-lo | |
| contrabajo | kontrabaso | kon-tra-BA-so | |
| arpa | harpo | HAR-po | |
| flauta | fluto | FLU-to | |
| clarinete | klarneto | klar-NE-to | |
| oboe | hobojo | ho-BO-yo | con h inicial, que en esperanto se pronuncia |
| fagot | fagoto | fa-GO-to | |
| trompeta | trumpeto | trum-PE-to | quien la toca: trumpetisto |
| trombón | trombono | trom-BO-no | |
| saxofón | saksofono | sak-so-FO-no | |
| acordeón | akordiono | a-kor-di-O-no | |
| tambor | tamburo | tam-BU-ro | quien lo toca: tamburisto |
Para decir que tocas un instrumento, usa ludi con el complemento directo en -n: Dick ludis pianon kaj Lucy kantis «Dick tocó el piano y Lucy cantó». Un deseo se construye igual: Mi ĉiam volis lerni ludi tamburon «Siempre quise aprender a tocar el tambor». ReVo cita también ludi sur la gitaro; mira el acusativo. Quien toca un instrumento lleva -ist-, pero ReVo define violonisto como profesional, así que para una afición es más seguro el verbo: Mi ludas gitaron.
Arte, pintura y museos
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| arte | arto | AR-to | belarto «bellas artes» |
| artista | artisto | ar-TIS-to | |
| pintar (un cuadro) | pentri | PEN-tri | mostrar algo con líneas y colores |
| cuadro, pintura | pentraĵo | pen-TRA-zho | |
| pintor | pentristo | pen-TRIS-to | |
| pintura (material) | farbo | FAR-bo | farbi «dar color con pintura» |
| pincel | peniko | pe-NI-ko | |
| dibujar | desegni | de-SEG-ni | |
| dibujo | desegnaĵo | de-seg-NA-zho | |
| esculpir | skulpti | SKULP-ti | |
| escultura | skulptaĵo | skulp-TA-zho | el arte: skulptarto |
| escultor | skulptisto | skulp-TIS-to | |
| estatua | statuo | sta-TU-o | |
| imagen, cuadro, ilustración | bildo | BIL-do | |
| retrato | portreto | por-TRE-to | |
| paisaje | pejzaĝo | pey-ZA-dyo | |
| foto | foto | FO-to | ReVo: hoy se usa más que fotaĵo |
| fotografiar | fotografi | fo-to-GRA-fi | cámara: fotilo |
| museo | muzeo | mu-ZE-o | |
| galería | galerio | ga-le-RI-o | galería de arte (ReVo) |
| exposición | ekspozicio | eks-po-zi-TSI-o |
Desegni dibuja formas con líneas, pentri usa colores y farbi cubre una superficie, como en el ejemplo de ReVo blankfarba muro «una pared pintada de blanco». El español «pintar» reúne las dos últimas: «pintar un cuadro» es pentri y «pintar una pared» es farbi.
Teatro, cine y televisión
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| teatro | teatro | te-A-tro | |
| obra de teatro | teatraĵo | te-a-TRA-zho | |
| actor, actriz | aktoro, aktorino | ak-TO-ro, ak-to-RI-no | -in- lo pone en femenino |
| papel, personaje | rolo | RO-lo | ludi la rolon de Hamleto (ReVo) |
| escenario | scenejo | stse-NE-yo | el lugar donde actúan los actores |
| guion, argumento | scenaro | stse-NA-ro | ReVo: esbozo de una obra o una película |
| director (de teatro o cine) | reĝisoro | re-dyi-SO-ro | el de orquesta es dirigento |
| espectáculo, función | spektaklo | spek-TA-klo | |
| espectador | spektanto | spek-TAN-to | |
| drama, comedia, tragedia | dramo, komedio, tragedio | DRA-mo, ko-me-DI-o, tra-gue-DI-o | |
| entrada, billete, boleto | bileto | bi-LE-to | |
| aplaudir | aplaŭdi | a-PLAU-di | aplaŭdo «aplauso» |
| película | filmo | FIL-mo | filmi «filmar» |
| cine (el arte) | kino | KI-no | «el cine» como arte, no el local |
| cine (el local) | kinejo | ki-NE-yo | ReVo recoge también kinoteatro |
| cineasta | filmisto | fil-MIS-to | |
| dibujos animados | desegnofilmo | de-seg-no-FIL-mo | |
| televisión | televido | te-le-VI-do |
Libros y literatura
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| libro | libro | LI-bro | |
| novela | romano | ro-MA-no | también «un romano» (ReVo) |
| relato, cuento (breve) | novelo | no-VE-lo | ReVo: normalmente de menos de 50 páginas |
| historia, narración | rakonto | ra-KON-to | |
| cuento de hadas | fabelo | fa-BE-lo | |
| poema | poemo | po-E-mo | |
| poesía | poezio | po-e-ZI-o | |
| poeta | poeto | po-E-to | |
| verso, rima | verso, rimo | VER-so, RI-mo | |
| escribir (una obra) | verki | VER-ki | verko «una obra» |
| escritor, autor | verkisto, aŭtoro | ver-KIS-to, au-TO-ro | |
| capítulo | ĉapitro | cha-PI-tro | |
| leer | legi | LE-gui | legado «la lectura» |
| biblioteca | biblioteko | bi-bli-o-TE-ko | |
| librería | librejo | li-BRE-yo | |
| editorial | eldonejo | el-do-NE-yo | eldoni «publicar, editar» |
Verbos para escuchar, mirar y crear
| Verbo | Significado | Ejemplo |
|---|---|---|
| kanti | cantar | Ĉu vi povas kanti tiun kanton? – «¿Puedes cantar esa canción?» |
| aŭskulti | escuchar | Mi aŭskultas muzikon en la aŭto. – «Escucho música en el coche.» |
| aŭdi | oír | Mi aŭskultis sed mi aŭdis nenion. – «Escuché, pero no oí nada.» |
| spekti | ver un espectáculo | Ni spektis novan elsendon en televido. – «Vimos un programa nuevo en la televisión.» |
| pentri | pintar | Mia ŝatokupo estas pentri sovaĝajn florojn. – «Mi afición es pintar flores silvestres.» |
| komponi | componer | Kiom da simfonioj komponis Betoveno? – «¿Cuántas sinfonías compuso Beethoven?» |
| verki | escribir una obra | Ĉu tiun ĉi libron verkis vi? – «¿Escribiste tú este libro?» |
| legi | leer | Dum la manĝo mi legis libron. – «Durante la comida leí un libro.» |
ReVo define aŭskulti como prestar atención para oír, y aŭdi como percibir con los oídos. Spekti se usa para lo que se representa o se muestra: ReVo lo describe como mirar y escuchar lo que se presenta en un teatro, un cine o un circo. Rigardi es dirigir la vista hacia algo. La distinción es la misma que en español entre «escuchar» y «oír», y entre «mirar» y «ver».
De la raíz a la persona, el lugar y la obra
| Sufijo | Significado (PMEG) | Ejemplos |
|---|---|---|
| -ist- | persona que se ocupa a menudo de ello, quizá como oficio | pentristo, skulptisto, kantisto, verkisto |
| -aĵ- | una cosa concreta | pentraĵo, desegnaĵo, teatraĵo, muzikaĵo |
| -ej- | un lugar hecho para ello | koncertejo, kinejo, scenejo, librejo |
| -il- | una herramienta o un instrumento | muzikilo, fotilo, sintezilo |
| -ar- | un conjunto formado por muchos | verkaro «todas las obras de un autor», kantaro «cancionero» |
| -ad- | una acción continua | kantado, legado, pentrado |
| -ind- | digno de hacerse | vidinda «digno de verse», leginda «que vale la pena leer» |
Aprende una raíz y tendrás toda la familia: kanti da kanto, kantisto y kantado. Mira sufijos y formación de palabras.
Frases útiles
| Esperanto | Español |
|---|---|
| Kian muzikon vi ŝatas? | ¿Qué tipo de música te gusta? |
| Mi ŝatas ĵazon, sed mi ne ŝatas rokmuzikon. | Me gusta el jazz, pero no me gusta el rock. |
| Mi ludas gitaron. | Toco la guitarra. |
| Kiom kostas bileto por la koncerto? | ¿Cuánto cuesta una entrada para el concierto? |
| Kie estas la plej proksima muzeo? | ¿Dónde está el museo más cercano? |
| Mi ŝatas pentri pejzaĝojn. | Me gusta pintar paisajes. |
| Ĉu la ekspozicio plaĉis al vi? | ¿Te gustó la exposición? |
| Ĉu vi iras al la kinejo? | ¿Vas al cine? |
| Kiu estas via plej ŝatata aktoro? | ¿Quién es tu actor favorito? |
| Kion vi legas nun? | ¿Qué estás leyendo ahora? |
| Tiu libro estas leginda. | Ese libro vale la pena leerlo. |
Kian muzikon? pregunta por el tipo de música; Kiun muzikon? preguntaría cuál, entre varias conocidas (mira los correlativos). En Ĉu la ekspozicio plaĉis al vi? la exposición es el sujeto y la persona va después de al, igual que en «¿Te gustó la exposición?»; mira sentimientos para plaĉi y ŝati.
Para hispanohablantes
- Tocar es ludi. Ludi sirve para «jugar», para «tocar» un instrumento y para «interpretar» un papel (ReVo: ludi teatron, rolon). «Tocar» en el sentido de «tener contacto» es otro verbo, tuŝi; nunca se dice tuŝi pianon para «tocar el piano». Mi ludas gitaron es «toco la guitarra».
- Gustar y ŝati. «Me gusta esa canción» se puede decir de dos maneras: Mi ŝatas tiun kanton, con la persona como sujeto, o Tiu kanto plaĉas al mi, que sigue la misma estructura que «gustar» (la canción es el sujeto y la persona va con al).
- Órgano. El español «órgano» sirve para el instrumento y para una parte del cuerpo; el esperanto los separa: orgeno es el instrumento y organo el órgano del cuerpo.
- Escenario y guion. Scenejo es el escenario donde actúan los actores; scenaro es el esbozo o guion de una obra o película, no el «escenario».
- Novela. La novela es romano; novelo parece «novela», pero es un relato breve (ReVo: normalmente de menos de 50 páginas). Mira los falsos amigos.
- Dos «directores». El director de teatro o cine es el reĝisoro; el de orquesta, el dirigento.
- Cine. El español «cine» sirve para el arte y para el local; el esperanto reparte: kino es el arte y kinejo el edificio.
- Entrada y billete. Bileto cubre «entrada» (a un concierto o un museo) y «billete» o «boleto» (de transporte).
- Pintar. «Pintar un cuadro» es pentri y «pintar una pared» es farbi; «dibujar» es desegni.
- Coro. Ĥoro se escribe con ĥ, que suena como la jota: koro (con k) es «corazón».
- Pronunciación. El acento recae siempre en la penúltima sílaba: mu-ZI-ko (no «MÚ-si-ko»), mu-ZE-o, te-A-tro. La c suena ts: kon-TSER-to, no «kon-SER-to» ni «kon-ZER-to».
La música, el cine y los libros del esperanto
El esperanto tiene una cultura propia. El sello discográfico Vinilkosmo publica álbumes en esperanto desde 1990, el festival KEF nació en 1986 y Angoroj (1964) es el primer largometraje rodado íntegramente en esperanto. La traducción de Zamenhof, Hamleto, apareció en 1894, y Gerda malaperis! (1983), de Claude Piron, es una novela policiaca escrita para estudiantes. Para el mundo hispanohablante, destaca el Quijote completo en esperanto, traducido por el español Fernando de Diego (1977), y la emisión semanal en esperanto de Radio Habana Cuba. Más en música y cine y literatura en esperanto. Para empezar una conversación: Ĉu vi konas grupon, kiu kantas en Esperanto? – «¿Conoces algún grupo que cante en esperanto?»
Preguntas frecuentes
¿Cómo se dice «toco la guitarra» en esperanto?
Mi ludas gitaron. Con todos los instrumentos se usa ludi y la terminación -n: ludi pianon, ludi violonon. También existe la forma con sur: ludi sur la gitaro.
¿Qué diferencia hay entre aŭskulti y aŭdi?
Aŭskulti es escuchar a propósito; aŭdi es oír. Mi aŭskultis sed mi aŭdis nenion significa «Escuché, pero no oí nada».
¿Cómo se dice «pintor», «cuadro» y «escultor» en esperanto?
Pentristo, pentraĵo y skulptisto. Se añade -ist- a la raíz para la persona y -aĵ- para la cosa hecha.
¿Cómo se dice «cine» en esperanto?
Kinejo es el edificio donde se proyectan películas; kino es el arte del cine, como en Vi ŝatas kinon, ĉu ne? «Te gusta el cine, ¿verdad?».
¿Cuál es la palabra esperanto para «novela»?
Romano. Un relato breve es novelo, una historia rakonto y un poema poemo. El autor es un verkisto o un aŭtoro.
Fuentes
- ReVo: muziko, muziki, muzikisto, muzikaĵo, muzikilo, kanto, kanti, kantisto, kantado, komponi, komponisto, koncerto, koncertejo, orkestro, dirigento, ĥoro, koruso, grupo (muzikgrupo), simfonio, ĵazo, repo, roko, lulkanto
- ReVo: instrumento, piano, orgeno, organo, sintezilo, gitaro, violono, violonĉelo, kontrabaso, harpo, fluto, klarneto, hobojo, fagoto, trumpeto, trombono, saksofono, akordiono, tamburo, tamburisto
- ReVo: arto, artisto, belarto, skulptarto, pentri, pentraĵo, pentristo, farbo, farbi, peniko, desegni, desegnaĵo, skulpti, skulptaĵo, skulptisto, statuo, bildo, portreto, pejzaĝo, foto, fotilo, fotografi, muzeo, galerio, ekspozicio
- ReVo: teatro, teatraĵo, aktoro, aktorino, rolo, scenejo, scenaro, reĝisoro, spekti, spektanto, spektaklo, dramo, komedio, tragedio, bileto, aplaŭdi, filmo, filmi, filmisto, desegnofilmo, kino, kinejo, televido
- ReVo: libro, librejo, romano, novelo, rakonto, fabelo, poemo, poezio, poeto, verso, rimo, verki, verko, verkisto, verkaro, aŭtoro, ĉapitro, legi, biblioteko, eldoni, eldonejo, aŭskulti, aŭdi, rigardi, ludi
- PMEG: IST, AĴ, EJ, IL, AR, AD, IND, tabelvortoj (kia, kiu), similsignifaj verboj (ŝati, plaĉi)
- Tatoeba (CC BY 2.0 FR), frases citadas o adaptadas: #428624 Dick ludis pianon kaj Lucy kantis, #2060708 Mi ĉiam volis lerni ludi tamburon, #429962 Ĉu vi povas kanti tiun kanton?, #517894 Mi aŭskultis sed mi aŭdis nenion, #482125 Ni spektis novan elsendon en televido, #704693 Mia ŝatokupo estas pentri sovaĝajn florojn, #4507392 Kiom da simfonioj komponis Betoveno?, #720003 Ĉu tiun ĉi libron verkis vi?, #428583 Dum la manĝo mi legis libron, #520223 Kie estas la plej proksima muzeo?, #5790666 Ĉu la ekspozicio plaĉis al vi?, #453495 Ĉu vi iras al la kinejo?, #447166 Kiu estas via plej ŝatata aktoro?, #3494231 Vi ŝatas kinon, ĉu ne?; adaptada de #451182 Kiom kostas enirbileto por la koncerto?
- Wikipedia (en inglés), Vinilkosmo, Angoroj; Vikipedio, Kultura Esperanto-Festivalo, Gerda malaperis!; Project Gutenberg, Hamleto
Si Esperantopedia te ha servido, puedes apoyarla.