Kurso Saluton
Esperanto-leciono 1: salutoj kaj alfabeto
Kvin prononcaj reguloj, sep pronomoj kaj unu verbo-formo – sufiĉe por saluti kaj prezenti sin.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
46 vortoj18 ekzercoj~19 min
En ĉi tiu unua leciono vi lernas voĉlegi Esperanton, saluti, adiaŭi kaj prezenti vin. Vi konatiĝas kun la personaj pronomoj mi, vi, li, ŝi kaj kun la verbo estas, kiu restas la sama por ĉiu persono. Se vi neniam aŭdis Esperanton, unue legu la kvin prononcajn regulojn sube, kaj poste revenu al la dialogo.
Dialogo
Ana loĝas en San-Paŭlo, en Brazilo. Tomo loĝas en Krakovo, en Pollando. Ambaŭ ĵus aliĝis al interreta Esperanto-grupo, kiun gvidas Juma el Kenjo.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Juma: Saluton al ĉiuj! Mi estas Juma. Mi estas el Kenjo. | Juma salutas ĉiujn. Li diras sian nomon kaj sian landon. |
| Ana: Saluton, Juma! Mi estas Ana. Mi estas el Brazilo. | Ana respondas al la saluto. Ŝi diras sian nomon kaj sian landon. |
| Tomo: Bonan tagon! Mi estas Tomo. Mi estas el Pollando. | Tomo salutas iom pli ĝentile. Li diras sian nomon kaj sian landon. |
| Juma: Bonvenon, Ana kaj Tomo! Kiel vi fartas? | Juma ĝojas, ke la novaj homoj estas ĉi tie. Li demandas: ĉu vi fartas bone aŭ malbone? |
| Ana: Bone, dankon. Kaj vi? | Ana fartas bone. Ŝi dankas kaj demandas Juman, kiel li fartas. |
| Juma: Tre bone, dankon! | Juma fartas pli ol bone: tre bone. |
| Tomo: Mi fartas bone, sed mi estas iom nervoza. Mi estas komencanto. | Tomo fartas bone, sed li ne estas tute trankvila. Li ĵus komencis lerni Esperanton. |
| Ana: Ankaŭ mi estas komencanto! | Ana ankaŭ ĵus komencis lerni, same kiel Tomo. |
| Juma: Ne gravas. Ĉi tie ni ĉiuj estas amikoj. | Juma diras: tio ne estas problemo. En la grupo ĉiuj estas amikoj. |
| Tomo: Dankon, Juma. Saluton, Ana! | Tomo dankas Juman kaj salutas Anan. |
| Ana: Saluton, Tomo! Ĝis lundo? | Ana salutas Tomon. Ŝi demandas, ĉu ili renkontiĝos denove lundon. |
| Juma: Jes, ĝis lundo! Ĝis revido, amikoj! | Juma diras „jes” kaj adiaŭas. |
| Tomo: Ĝis revido! | Ankaŭ Tomo adiaŭas. |
Legu ĉiun linion laŭte du fojojn. Akcentu la antaŭlastan silabon: sa-LU-ton, bon-VE-non, ko-men-CAN-to.
Nomoj ofte konservas sian propran skribon kaj sonon: Juma estas svahila nomo, kiun oni prononcas „ĜU-ma”, kvankam la Esperanta litero j sonas kiel en jes.
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| saluton | vorto, per kiu ni salutas iun | taŭgas en ĉiu horo de la tago |
| bonan tagon | salutvorto dum la tago | pli ĝentila ol saluton |
| bonvenon | ni diras tion al iu, kiu ĵus alvenis | |
| ĝis revido | ni diras tion, kiam ni disiĝas | laŭvorte „ĝis denova vido”; mallonge: ĝis! |
| mi | la persono, kiu parolas | pronomo |
| vi | la persono, kun kiu mi parolas | unu persono aŭ pluraj |
| li | viro aŭ knabo, pri kiu oni parolas | pronomo |
| ŝi | virino aŭ knabino, pri kiu oni parolas | pronomo |
| ni | mi kaj aliaj homoj | pronomo |
| estas | montras, kiu aŭ kio iu estas | de esti: Mi estas Ana. |
| farti | havi ian staton: bonan aŭ malbonan | Kiel vi fartas? |
| el | montras, de kie iu venas | el Brazilo |
| al | montras, kien io iras aŭ kiu ricevas ĝin | Saluton al ĉiuj! |
| ĉiuj | la tuta grupo; neniu mankas | ni ĉiuj |
| nervoza | ne trankvila, ĉar oni iom timas | |
| kaj | ligas du aferojn | Ana kaj Tomo |
| sed | montras kontraston | Mi fartas bone, sed mi estas nervoza. |
| kiel | demandvorto pri la maniero | pli en Leciono 7 |
| bone | ne malbone | Mi fartas bone. |
| tre | multe; pli ol ordinare | tre bone estas pli ol bone |
| iom | malmulte, ne multe | iom nervoza = ne tre nervoza |
| dankon | ni diras tion, kiam iu bonfaras al ni | |
| ankaŭ | same; ne nur unu | ankaŭ mi = same mi |
| jes | pozitiva respondo | la kontraŭo de ne |
| komencanto | homo, kiu ĵus komencas lerni | de komenci |
| amiko | homo, kiun ni bone konas kaj ŝatas | pluralo: amikoj (Leciono 2) |
| ĉi tie | en la loko, kie ni estas | |
| ne gravas | tio ne estas problemo | laŭvorte „(tio) ne estas grava” |
Gramatiko
Prononco en kvin reguloj
La Esperanta skribo estas fonetika: kiam vi konas ĉi tiujn kvin regulojn, vi povas voĉlegi ĉiun vorton. La plena tabelo de la literoj troviĝas en la paĝo pri alfabeto kaj prononco.
- Unu litero, unu sono. Oni prononcas ĉiun literon, kaj neniu litero restas muta.
- Kvin puraj vokaloj. a, e, i, o, u sonas ĉirkaŭ same kiel en la hispana aŭ la itala: a kiel en casa, e kiel en mesa, i kiel en si, o kiel en sol, u kiel en tu.
- Kelkaj literoj sonas alie ol en multaj lingvoj. Lernu la suban tabelon.
- Akcentu la antaŭlastan vokalon. SA-lu-ton estas malĝusta; diru sa-LU-ton. La sama regulo validas por ĉiu vorto: BO-ne, es-pe-RAN-to, KI-el.
- aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ estas po unu silabo. Kaj estas unu silabo (kvazaŭ kai), kaj ankaŭ estas AN-kaŭ.
| Litero | Sono | Ekzemplo |
|---|---|---|
| c | kiel ts en la angla cats aŭ la germana Zeit | komencanto |
| ĉ | kiel ch en la angla church aŭ c en la itala ciao | ĉi tie |
| g | kiel g en la angla go – ĉiam malmola | gravas |
| ĝ | kiel j en la angla jam aŭ g en la itala gente | ĝis |
| ĥ | kiel ch en la germana Bach aŭ la skota loch | ĥoro (malofta litero) |
| j | kiel y en la angla yes aŭ j en la germana ja | jes |
| ĵ | kiel s en la angla pleasure aŭ j en la franca jour | ĵurnalo |
| r | rulata aŭ frapeta r | revido |
| s | kiel s en la angla sun – neniam kiel z | estas |
| ŝ | kiel sh en la angla she aŭ sch en la germana schön | ŝi |
| ŭ | kiel w en la angla cow – nur post a aŭ e | ankaŭ |
Personaj pronomoj
Esperanto havas sep bazajn personajn pronomojn (oni – homoj ĝenerale – venos en Leciono 10). Ili neniam ŝanĝiĝas pro ĝentileco: vi taŭgas por amiko, por fremdulo kaj por tuta grupo. Pli da informoj troviĝas en la ĉapitro pri pronomoj.
| Pronomo | Kiu aŭ kio ĝi estas? |
|---|---|
| mi | la persono, kiu parolas |
| vi | la persono (aŭ la personoj), kun kiu(j) oni parolas |
| li | viro aŭ knabo |
| ŝi | virino aŭ knabino |
| ĝi | besto, objekto aŭ ideo |
| ni | mi kaj aliaj |
| ili | pluraj personoj, bestoj aŭ aferoj |
Unu verbo-formo por ĉiuj: estas
La verbo esti montras, kiu aŭ kio iu estas, kaj kia ĝi estas. En la nuna tempo ĝi estas estas por ĉiu persono – oni ne bezonas lerni diversajn formojn. Tiel estas ĉe ĉiu Esperanta verbo, kiel vi vidos en Leciono 4 kaj en la ĉapitro pri verboj.
| Persono | Ekzemplo |
|---|---|
| mi estas | Mi estas Ana. |
| vi estas | Vi estas komencanto. |
| li estas | Li estas el Pollando. |
| ŝi estas | Ŝi estas el Brazilo. |
| ni estas | Ni estas amikoj. |
| ili estas | Ili estas el Kenjo. |
Ne ekzistas vorto antaŭ komencanto en Mi estas komencanto: oni diras nur komencanto, same kiel amiko aŭ studento. Esperanto havas nur unu artikolon, la, kiun vi lernos en Leciono 2.
Salutoj por ĉiu situacio
| Saluto | Kiam oni diras ĝin? |
|---|---|
| Saluton! | en ĉiu horo |
| Bonan matenon! | matene |
| Bonan tagon! | tage; iom pli ĝentile |
| Bonan vesperon! | vespere |
| Bonan nokton! | kiam oni iras dormi |
| Ĝis revido! / Ĝis! | kiam oni disiĝas |
| Ĝis lundo! | ĝis + tempo: ni renkontiĝos denove lundon |
La fina -n de saluton kaj bonan tagon ne estas ornamo: ambaŭ estas mallongaj formoj de tutaj frazoj – bonan tagon de „mi deziras al vi bonan tagon”, saluton de „mi donas al vi saluton”. Vi lernos tiun finaĵon en Leciono 5. Pliajn salutojn vidu en la paĝo pri Esperantaj salutoj.
Ekzercoj
Kultura angulo
Esperanto havas naskiĝtagon: la 26-a de Julio 1887. Tiam la okulkuracisto Ludoviko Zamenhof publikigis en Varsovio la unuan lernolibron de la lingvo. Ĝi estis verkita en la rusa kaj subskribita Doktoro Esperanto – „doktoro, kiu esperas”. Baldaŭ oni nomis la lingvon mem Esperanto, laŭ la pseŭdonimo. Legu la historion de Esperanto, por scii, kio okazis poste.
Oftaj demandoj
Ĉu mi povas tajpi ĉ, ĝ kaj ŝ per ordinara klavaro?
Jes. La plej ofta solvo estas la x-sistemo: tajpu cx por ĉ, gx por ĝ, sx por ŝ kaj ux por ŭ. La ekzercoj de ĉi tiu kurso konvertas ilin dum vi tajpas.
Ĉu vi estas formala aŭ neformala?
Ambaŭ. Vi signifas unu personon aŭ plurajn, amikon aŭ fremdulon. Aparta neformala singulara pronomo, ci, ekzistas teorie, sed oni preskaŭ neniam uzas ĝin.
Kiel oni diras „Mia nomo estas…” en Esperanto?
La plej simpla maniero estas Mi estas Ana. Oni ankaŭ aŭdas Mi nomiĝas Ana kaj Mia nomo estas Ana.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.