Kurso Saluton
Esperanto-leciono 4: la nuna tempo kaj ŝatokupoj
Unu finaĵo por la nuna tempo, unu por la vortara formo – kaj neniu neregula verbo.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
30 vortoj19 ekzercoj~16 min
En ĉi tiu leciono vi lernas, kiel funkcias Esperantaj verboj. La nuna tempo finiĝas per -as por ĉiu persono, kaj la vortara formo – la infinitivo – finiĝas per -i. Per kvin utilaj verboj – ŝati, voli, povi, devi kaj preferi – vi povas paroli pri via laboro, viaj studoj kaj tio, kion vi ŝatas fari.
Dialogo
Ana kaj Tomo babilas per tekstmesaĝoj en posttagmezo de labortago.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Tomo: Ana, kion vi faras nun? | Tomo demandas, kio okupas Anan en ĉi tiu momento. |
| Ana: Mi studas. Mi estas en la biblioteko. | Ana lernas por la universitato. Ŝi estas en la loko, kie estas multaj libroj. |
| Tomo: Kaj kio estas via fako? | Tomo demandas, kion Ana studas. |
| Ana: Biologio. Mi volas esti biologo. Kaj vi? Ĉu vi laboras hodiaŭ? | Ana studas la sciencon pri la vivo. Ŝi havas la deziron esti biologo. Ŝi demandas, ĉu Tomo havas laboron hodiaŭ. |
| Tomo: Jes, mi laboras hejme. Mi estas programisto. | Tomo laboras en sia hejmo. Li skribas programojn por komputiloj. |
| Ana: Ĉu la laboro estas interesa? | Ana volas scii, ĉu Tomo ŝatas sian laboron. |
| Tomo: Jes, ĝi estas interesa. Sed vespere mi preferas kuiri. | La laboro estas interesa, sed vespere Tomo pli ŝatas prepari manĝon. |
| Ana: Vi kuiras? Bonege! Mi ne povas kuiri. | Ana admiras Tomon. Ŝi ne kapablas prepari manĝon. |
| Tomo: Kaj kion vi ŝatas fari libertempe? | Tomo demandas, kion Ana faras, kiam ŝi ne studas. |
| Ana: Mi ŝatas kanti. Mi kantas en koruso. | Ana faras muzikon per la voĉo, kune kun aliaj homoj. |
| Tomo: Mi ne kantas bone, sed mi ŝatas aŭskulti. | Tomo ne kantas bone, sed li ŝatas atente aŭdi muzikon. |
| Ana: Do vi kuiras, kaj mi kantas. Perfekte! | Tomo preparas manĝon, Ana kantas. Ana diras, ke tio estas tute bona. |
| Tomo: Ha ha! Nun mi devas labori. Ĝis vespere! | Tomo bezonas labori nun. Li adiaŭas ĝis la vespero. |
| Ana: Ĝis! Kaj mi devas studi. | Ankaŭ Ana adiaŭas, ĉar ŝi devas studi. |
Du malgrandaj vortoj aperas ĉi tie antaŭ siaj propraj lecionoj. Ĉu faras demandon, al kiu oni respondas per jes aŭ ne (Leciono 7). Kion estas kio (demandvorto pri aĵo) kun la objekta finaĵo -n (Leciono 5).
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| fari | okupiĝi pri io; produkti ion | Kion vi faras? = Kio okupas vin? |
| studi | lerni en universitato aŭ lernejo | studento |
| labori | fari taskon por mono aŭ por rezulto | laboro |
| kuiri | prepari manĝon per varmo | |
| kanti | fari muzikon per la voĉo | kanto = muzika peco kun vortoj |
| aŭskulti | atente aŭdi | |
| ŝati | senti, ke io plaĉas | Mi ŝatas kanti. |
| voli | havi la deziron fari ion | Mi volas esti biologo. |
| povi | havi la eblon aŭ kapablon | Mi ne povas kuiri. = Mi ne kapablas kuiri. |
| devi | esti devigata; ne havi alian eblon | Mi devas labori. |
| preferi | pli ŝati unu aferon ol alian | |
| biblioteko | loko kun multaj libroj, kie oni legas kaj studas | |
| fako | temo de studado aŭ de laboro | |
| biologio | scienco pri la vivo | biologo = homo, kiu studas biologion |
| programisto | homo, kiu skribas programojn por komputiloj | -ist- = profesio (Leciono 10) |
| koruso | grupo da homoj, kiuj kantas kune | ankaŭ ĥoro (Leciono 1) |
| interesa | vekanta atenton kaj scivolon | |
| perfekte | tute bone, sen eraro | |
| bonege | tre bone; ekkrio de ĝojo | bone + -eg- „tre” (Leciono 10) |
| hejme | en la propra domo aŭ loĝejo | de hejmo = la loko, kie oni loĝas |
| vespere | dum la vespero | de vespero = la fino de la tago |
| libertempe | dum la tempo sen laboro | de libera tempo |
| hodiaŭ | en ĉi tiu tago | |
| do | tial; sekve | |
| ĉu | vorto, kiu faras demandon por jes aŭ ne | Leciono 7 |
Gramatiko
La nuna tempo: -as por ĉiuj
Ĉiu verbo en la nuna tempo finiĝas per -as, kiu ajn estas la persono. Ne ekzistas neregulaj verboj – eĉ ne esti. La plena sistemo troviĝas en la paĝo pri verboj.
| Formo | Ekzemplo |
|---|---|
| mi laboras | Mi laboras hejme. |
| vi laboras | Ĉu vi laboras hodiaŭ? |
| li / ŝi laboras | Li laboras hejme. |
| ni laboras | Ni laboras kune. |
| ili laboras | Ili laboras vespere. |
Mi laboras signifas, ke la agado okazas nun, aŭ ke ĝi okazas regule. Esperanto ne bezonas apartan formon por daŭra agado.
La infinitivo: -i
La infinitivo finiĝas per -i: labori, kuiri, esti. Vortaroj listigas verbojn en ĉi tiu formo. Por fari la nunan tempon, ŝanĝu -i al -as: kanti → kantas.
Verbo + infinitivo
Post ŝati, voli, povi, devi kaj preferi la dua verbo restas infinitivo.
| Frazo | Alivorte |
|---|---|
| Mi ŝatas kanti. | Kanti plaĉas al mi. |
| Mi volas esti biologo. | Mi havas la deziron esti biologo. |
| Mi ne povas kuiri. | Mi ne kapablas kuiri. |
| Mi devas labori. | Labori estas necesa por mi. |
| Vespere mi preferas kuiri. | Vespere mi pli ŝatas kuiri ol fari alian aferon. |
Por nei, metu ne antaŭ la verbo, kiun vi neas: Mi ne povas kuiri.
Adverboj de tempo kaj loko per -e
La finaĵo -e faras adverbon – vorton, kiu diras, kiel, kiam aŭ kie okazas io. El vespero venas vespere, el hejmo venas hejme. La paĝo pri adverboj havas multe pli.
| Substantivo | Adverbo | Signifo |
|---|---|---|
| mateno | matene | dum la mateno |
| vespero | vespere | dum la vespero |
| hejmo | hejme | en la hejmo |
| libera tempo | libertempe | dum la libera tempo |
Ekzercoj
Kultura angulo
Esperanto havas propran muzikan scenon. La diskeldonejo Vinilkosmo, fondita en 1990 de Floréal Martorell proksime de Tuluzo en Francio, eldonas rokon, popmuzikon, folkon, metalon kaj hiphopon en Esperanto. Konataj nomoj estas la sveda rokgrupo Persone (fondita en 1986), la frisa folkgrupo Kajto kaj la franca kantisto JoMo. Pliajn grupojn, filmojn kaj radiojn vidu en la paĝo pri muziko kaj filmo.
Oftaj demandoj
Kiel oni diras en Esperanto, ke iu nun laboras?
Simple Mi laboras. La -as-formo kovras kaj regulan agadon kaj agadon en ĉi tiu momento. La situacio montras, kiun sencon vi celas.
Ĉu en Esperanto ekzistas neregulaj verboj?
Ne. Ĉiu verbo havas la samajn finaĵojn, ankaŭ esti: estas, estis, estos. Vi lernos la pasintan kaj la estontan tempon en Leciono 6.
Kio estas la diferenco inter ŝati kaj ami?
Ŝati signifas, ke io plaĉas al ni: Mi ŝatas kafon. Ami esprimas profundan senton: Mi amas vin.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.