Kurso Saluton
Esperanto-leciono 3: adjektivoj, koloroj kaj la vorto ne
Adjektivoj finiĝas per -a kaj sekvas sian substantivon en la pluralon – tiel vi povas priskribi la veteron, urbon aŭ amikon.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
39 vortoj22 ekzercoj~19 min
En ĉi tiu leciono vi lernas priskribi aferojn. Esperantaj adjektivoj finiĝas per -a, kaj ili ricevas -j, kiam ilia substantivo estas plurala: bela tago, belaj tagoj. Vi ankaŭ lernas dek du kolorojn, kelkajn veterajn vortojn, tre kaj ne – kaj ekrigardas mal-, la prefikson, kiu donas la kontraŭon de vorto.
Dialogo
Estas Oktobro. En Krakovo komenciĝis la aŭtuno; en San-Paŭlo estas printempo.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Ana: Saluton, Tomo! Kia estas la vetero en Krakovo? | Ana volas scii, ĉu la vetero ĉe Tomo estas bona aŭ malbona. |
| Tomo: Ne bona. La ĉielo estas griza, kaj la vento estas forta. | La vetero estas malbona: la ĉielo ne estas blua, kaj la vento estas tre forta. |
| Ana: Ho ne! Ĉi tie la ĉielo estas tute blua. | Ana bedaŭras. En ŝia urbo la ĉielo estas komplete blua. |
| Tomo: Vere? | Tomo miras kaj demandas, ĉu tio estas vera. |
| Ana: Jes! En Brazilo nun estas printempo. La tagoj estas longaj kaj varmaj. | Printempo estas la sezono post la vintro. En Brazilo la tagoj estas longaj kaj ne malvarmaj. |
| Tomo: Kaj ĉi tie estas aŭtuno. La tagoj estas mallongaj kaj malvarmaj. | En Krakovo estas aŭtuno, la sezono post la somero. La tagoj ne estas longaj kaj ne estas varmaj. |
| Ana: Ho, kompatinda Tomo! | Ana bedaŭras Tomon: lia vetero ne estas bona. |
| Tomo: Sed la aŭtuno ankaŭ estas bela. La folioj estas flavaj, oranĝaj kaj ruĝaj. | Tomo ŝatas la aŭtunon: la folioj havas belajn kolorojn. |
| Ana: Kiel bele! En San-Paŭlo la folioj ĉiam estas verdaj. | Ana trovas tion bela. En ŝia urbo la folioj estas verdaj en ĉiu sezono. |
| Tomo: Verdaj folioj kaj blua ĉielo… Mi tre envias vin! | Ana havas pli bonan veteron, kaj ankaŭ Tomo volas havi tian. |
| Ana: Ha ha! Sed San-Paŭlo ne estas trankvila urbo. Ĝi estas tre granda kaj tre brua. | San-Paŭlo havas ankaŭ malbonan flankon: ĝi estas granda urbo kun multe da bruo. |
| Tomo: Krakovo ne estas tiel granda, sed ĝi estas malnova kaj tre bela. | Krakovo estas malpli granda ol San-Paŭlo, sed ĝi estas tre malnova kaj tre bela. |
| Ana: Malnovaj urboj estas tre belaj! | Ana pensas same: urboj kun longa historio estas belaj. |
Kia estas la vetero? demandas pri la ecoj de la vetero: ĉu ĝi estas bona, malbona, varma aŭ malvarma? Vi renkontos kia denove en la tabelo de demandvortoj en Leciono 11.
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| bela | agrabla por rigardi, aŭskulti aŭ senti | adjektivo |
| bona | agrabla, utila, ĝusta; la kontraŭo de malbona | bone = en bona maniero |
| granda | ne malgranda; kun granda amplekso | |
| longa | havanta grandan longon | mallonga = ne longa |
| varma | kun alta temperaturo, kiel la somero | malvarma = kun malalta temperaturo |
| nova | ĵus farita aŭ ĵus aperinta | malnova = jam longe ekzistanta (pri aĵoj) |
| forta | havanta multe da forto | |
| trankvila | sen bruo kaj sen maltrankvilo | |
| brua | kun multe da bruo | de bruo = laŭta sono |
| kompatinda | iu, kiu havas problemon, kaj ni bedaŭras lin | kompatinda Tomo! |
| envii | voli havi tion, kion havas alia | Mi envias vin. (vin: Leciono 5) |
| vetero | la stato de la aero: sunas, pluvas, blovas vento | substantivo |
| ĉielo | la spaco super ni, kie estas la suno kaj la steloj | |
| vento | movo de la aero | |
| folio | verda aŭ kolora parto de arbo; ankaŭ unu paĝo de papero | |
| urbo | granda loĝloko, pli granda ol vilaĝo | |
| printempo | la sezono post la vintro | |
| aŭtuno | la sezono post la somero | |
| tre | multe, pli ol ordinare | tre bela |
| tute | komplete, sen escepto | tute blua = blua en ĉiuj partoj |
| ne | vorto por neado; la kontraŭo de jes | |
| tiel | en tia grado | ne tiel granda = malpli granda |
| ĉiam | en ĉiu momento, sen escepto | |
| nun | en ĉi tiu momento | |
| en | montras lokon: interne de io | en Brazilo (Leciono 9) |
| feliĉa | tre kontenta, plena de ĝojo | |
| vere | efektive, sen mensogo |
Gramatiko
Adjektivoj finiĝas per -a
Ĉiu Esperanta adjektivo finiĝas per -a: bela, granda, varma. Adjektivo diras, kia estas persono aŭ afero. Ĝi povas stari antaŭ la substantivo aŭ post ĝi – bela tago kaj tago bela signifas la samon – sed pli ofte ĝi staras antaŭe. Detaloj troviĝas en la paĝo pri substantivoj kaj adjektivoj.
Akordo: pluralaj substantivoj, pluralaj adjektivoj
Kiam substantivo estas plurala, ankaŭ ĝia adjektivo ricevas -j. Tio validas ankaŭ post estas: en La tagoj estas longaj la adjektivo priskribas la tagojn, do ĝi ricevas -j.
| Unu | Pluraj |
|---|---|
| bela tago | belaj tagoj |
| la granda urbo | la grandaj urboj |
| La folio estas flava. | La folioj estas flavaj. |
| mia malnova foto | miaj malnovaj fotoj |
Same funkcias pronomoj: Ni estas feliĉaj, ĉar ni estas plurala. Ĉe vi pensu, kiom da homoj vi celas: Vi estas feliĉa (unu persono), Vi estas feliĉaj (pluraj).
Koloroj
Kolorvortoj estas ordinaraj adjektivoj, do ili ankaŭ akordas: ruĝa folio, ruĝaj folioj. La paĝo pri koloroj listigas pliajn nuancojn.
| Koloro | Ekzemplo |
|---|---|
| ruĝa | la koloro de sango |
| oranĝa | la koloro de oranĝo |
| flava | la koloro de citrono kaj de la suno |
| verda | la koloro de herbo kaj de folioj |
| blua | la koloro de maro kaj de sennuba ĉielo |
| viola | la koloro de violo |
| bruna | la koloro de ĉokolado kaj de kafo |
| griza | la koloro de nuba ĉielo, inter nigra kaj blanka |
| nigra | la koloro de nokto |
| blanka | la koloro de neĝo kaj de lakto |
| roza | la koloro de rozo, pala ruĝo |
| ora | la koloro de oro |
Tre kaj ne
Tre staras antaŭ adjektivo aŭ adverbo: tre bela, tre bone. Ne staras tuj antaŭ la vorto, kiun ĝi neas, plej ofte antaŭ la verbo: La ĉielo ne estas blua. Ne ankaŭ estas la respondo „ne”: Ne, la vetero ne estas bona. Vidu la paĝon pri demandoj kaj neado.
Unua rigardo al mal-
La prefikso mal- donas la rektan kontraŭon. Unu radiko plus mal- ŝparas duan vorton por lerni. Pli da vortfaraj trukoj vi lernos en Leciono 10.
| Vorto | Kontraŭo per mal- |
|---|---|
| varma | malvarma |
| longa | mallonga |
| nova | malnova |
| bona | malbona |
| granda | malgranda |
Ekzercoj
Kultura angulo
Verda estas la koloro de Esperanto. La Esperanta flago – verda kun blanka kvadrato, en kiu estas verda kvinpinta stelo – estis akceptita ĉe la unua Universala Kongreso de Esperanto en Bulonjo-ĉe-Maro, Francio, en 1905. Verdo tradicie signifas esperon, kaj la kvin pintoj reprezentas la kvin kontinentojn. La koloro eĉ donis kromnomon al fervoraj esperantistoj: oni ŝerce nomas ilin verduloj. Legu pli pri la flago kaj simboloj.
Oftaj demandoj
Ĉu la adjektivo staras antaŭ aŭ post la substantivo?
Ambaŭ eblas. Bela tago kaj tago bela signifas la samon, sed pli ofte la adjektivo staras antaŭe. La finaĵoj montras, kiu vorto estas kiu, do la ordo estas libera.
Ĉu adjektivoj ĉiam akordas kun substantivoj?
Jes. Adjektivo ricevas -j kun plurala substantivo kaj, kiel vi vidos en Leciono 5, -n, kiam la substantivo ricevas -n. Ankaŭ posedaj vortoj kiel mia sekvas la saman regulon.
Kiel oni diras „malnova” pri homoj?
Malnova estas por aĵoj: malnova urbo. Pri homoj kaj bestoj oni uzas maljuna – la kontraŭo de juna. Malnova amiko estas amiko, kiun oni konas jam de multaj jaroj.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.