Kurso Saluton
Esperanto-leciono 2: familio, substantivoj kaj pluralo
Unu finaĵo por substantivoj, unu por la pluralo, unu vorto por „la” – kaj vi povas prezenti vian tutan familion.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
22 vortoj18 ekzercoj~14 min
En ĉi tiu leciono vi lernas, kiel funkcias Esperantaj substantivoj. Ĉiu substantivo finiĝas per -o, la pluralo ricevas -j, kaj unu artikolo, la, validas por ĉiu substantivo. Vi ankaŭ priskribos vian familion per mia, montros aferojn per jen kaj aldonos homojn per kaj kaj ankaŭ.
Dialogo
Unu semajnon poste, Ana kaj Tomo havas videovokon. Ana montras foton de sia familio.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Ana: Saluton, Tomo! Jen foto de mia familio. | Ana montras foton, sur kiu estas ŝia familio. |
| Tomo: Saluton! Ho, granda familio! | Tomo vidas, ke en la familio estas multaj homoj. |
| Ana: Jes! Jen miaj gepatroj, Paulo kaj Rita. | Ana montras sian patron Paulon kaj sian patrinon Ritan. |
| Tomo: Kaj la knabo? | Tomo demandas, kiu estas la knabo sur la foto. |
| Ana: La knabo estas mia frato, Pedro. Li estas studento, kiel mi. | Pedro havas la samajn gepatrojn kiel Ana. Li studas, same kiel ŝi. |
| Tomo: Kaj la du knabinoj? | Tomo demandas pri la du knabinoj. |
| Ana: Ili estas miaj fratinoj, Bia kaj Lara. Ili estas ĝemeloj. | Bia kaj Lara estas fratinoj de Ana. Ili naskiĝis samtempe. |
| Tomo: Kaj la kato? | Tomo montras la beston sur la foto. |
| Ana: La kato estas Kafo. Ĝi estas la ĉefo de la familio! | Kafo estas la nomo de la kato. Ana ŝercas: la kato estas pli grava ol ĉiuj aliaj. |
| Tomo: Ha ha! Jen ankaŭ mia familio: miaj gepatroj, mia fratino Marta kaj mi. | Tomo ridas. Li montras ankaŭ sian familion: patron, patrinon, fratinon kaj sin mem. |
| Ana: Kaj la sinjorino? | Ana demandas pri la virino sur la foto. |
| Tomo: Ŝi estas mia avino, Zofia. Ŝi estas la ĉefo de nia familio! | Zofia estas la patrino de unu el la gepatroj de Tomo. Li ŝercas: ŝi estas la plej grava persono en la familio. |
| Ana: Ha ha! Kafo kaj Zofia – du ĉefoj! | Ana ridas: estas du ĉefoj, la kato kaj la avino. |
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| familio | patro, patrino kaj iliaj infanoj | substantivo |
| foto | bildo, kiun faras fotilo | |
| patro | viro, kiu havas infanon | patrino = virino, kiu havas infanon |
| gepatroj | patro kaj patrino kune | ge- = ambaŭ seksoj |
| frato | knabo aŭ viro kun la samaj gepatroj kiel mi | fratino = knabino aŭ virino kun la samaj gepatroj |
| avo | la patro de mia patro aŭ de mia patrino | avino; geavoj = avo kaj avino |
| knabo | juna persono, kiu ne estas knabino | knabino |
| studento | homo, kiu studas | por ĉiu sekso |
| ĝemeloj | du infanoj, kiuj naskiĝis samtempe | singularo: ĝemelo |
| kato | hejma besto, kiu diras „miaŭ” | |
| ĉefo | la plej grava persono en grupo | |
| sinjorino | ĝentila nomo por virino | sinjoro = ĝentila nomo por viro |
| la | montras konatan aferon | la sola artikolo |
| jen | vorto por montri: rigardu! | Jen la foto! |
| de | ligas aferon kun ties posedanto aŭ origino | foto de mia familio |
| mia | de mi; apartenanta al mi | miaj antaŭ pluralo |
| via | de vi; apartenanta al vi | |
| nia | de ni; apartenanta al ni | |
| du | 2 (unu kaj unu) | nombroj en Leciono 8 |
| granda | ne malgranda | adjektivo (Leciono 3) |
| kiel | same kiel; simile al | kiel mi = same kiel mi |
| ho | ekkrio de miro aŭ ĝojo |
Gramatiko
Substantivoj finiĝas per -o
Ĉiu Esperanta substantivo finiĝas per -o: familio, patro, kato, foto. Vi rekonas substantivon tuj, eĉ se vi ne konas la vorton. Substantivoj ne havas gramatikan genron: la familio kaj la kato uzas la saman la. Pli da informoj troviĝas en la paĝo pri substantivoj kaj adjektivoj.
La pluralo: aldonu -j
Por fari substantivon plurala, aldonu -j. La finaĵo -oj sonas kiel oj en la angla boy.
| Unu | Pluraj |
|---|---|
| frato | fratoj |
| familio | familioj |
| knabino | knabinoj |
| ĉefo | ĉefoj |
Ne ekzistas neregulaj pluraloj: infano → infanoj, homo → homoj.
Unu artikolo: la
La montras konatan aferon kaj neniam ŝanĝiĝas: la knabo, la knaboj, la knabino. Se la afero ne estas konata aŭ difinita, oni uzas neniun artikolon: kato estas „iu kato”, sed la kato estas tiu kato, pri kiu ni jam parolas. Pli da detaloj troviĝas en la paĝo pri la artikolo.
Inaj formoj per -in-
Kelkaj vortoj por homoj signifas virojn, se oni aldonas nenion: familiaj vortoj kiel patro, frato, avo, kaj ankaŭ knabo kaj sinjoro. La sufikso -in- faras la inan formon: patrino, fratino. La prefikso ge- signifas „ambaŭ seksoj kune”: gepatroj, gefratoj. La plimulto de la aliaj vortoj por homoj, ekzemple studento kaj amiko, taŭgas por ĉiu sekso.
| Vira | Ina | Ambaŭ kune |
|---|---|---|
| patro | patrino | gepatroj |
| frato | fratino | gefratoj |
| avo | avino | geavoj |
| knabo | knabino | geknaboj |
patrinovirino, kiu havas infanon
gepatrojpatro kaj patrino
„Mia”, „via”, „nia”: aldonu -a al la pronomo
Posedaj vortoj estas pronomoj kun la adjektiva finaĵo -a. Antaŭ pluralo ili ricevas -j, same kiel la substantivo: mia frato, miaj fratoj. Ĉiujn formojn vidu en la paĝo pri pronomoj.
| Pronomo | Posedo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| mi | mia | mia familio |
| vi | via | via frato |
| li | lia | lia patrino |
| ŝi | ŝia | ŝiaj gepatroj |
| ĝi | ĝia | ĝia nomo |
| ni | nia | nia avino |
| ili | ilia | ilia kato |
Jen, kaj, ankaŭ
Jen montras ion: Jen mia frato (rigardu, ĉi tie estas mia frato), Jen la fotoj (rigardu, ĉi tie estas la fotoj). Kaj ligas vortojn kaj frazojn: Paulo kaj Rita. Ankaŭ signifas „same” kaj normale staras tuj antaŭ la vorto, pri kiu ĝi parolas: Ankaŭ Marta estas studento – Marta same estas studento, kiel aliaj. Ĉe nomo aŭ pronomo vi aŭdos ĝin ankaŭ post tiu vorto, kun la sama signifo: Marta ankaŭ estas studento.
Ekzercoj
Kultura angulo
Kelkaj familioj parolas Esperanton hejme. Infanoj, kiuj kreskas kun ĝi, nomiĝas denaskuloj – „homoj de la naskiĝo” – kaj esploristoj taksas, ke ekzistas proksimume 1 000 ĝis 2 000 el ili. Kelkaj estas infanoj de paroj, kiuj renkontiĝis per Esperanto kaj ne havas alian komunan lingvon; pli ofte gepatroj kun komuna lingvo elektas paroli Esperanton kun siaj infanoj. Legu pli pri denaskaj parolantoj de Esperanto.
Oftaj demandoj
Ĉu Esperanto havas gramatikan genron?
Ne. Substantivoj ne havas genron, kaj la estas la sama por ĉiu substantivo. Nur vortoj pri homoj kaj bestoj povas montri sekson, kaj -in- faras la inan formon.
Ĉu Esperanto havas nedifinitan artikolon?
Ne. Esperanto havas nur la difinitan artikolon la. Kato signifas „iu kato” aŭ „kato ĝenerale”, kaj la kato signifas konatan katon.
Kial oni diras miaj gepatroj kaj ne mia gepatroj?
Mia funkcias kiel adjektivo, kaj adjektivoj ricevas -j, kiam ilia substantivo estas plurala. Vi ekzercos tiun akordon en Leciono 3.
Fontoj
- Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, reguloj 1–3)
- PMEG: La – bazaj reguloj (la artikolo)
- PMEG: Nombro – bazaj reguloj (la pluralo)
- PMEG: Seksa signifo de O-vortoj (viraj, inaj kaj neŭtralaj substantivoj)
- PMEG: Posedaj pronomoj
- PMEG: Ankaŭ (loko en la frazo)
- Jouko Lindstedt, „Native Esperanto as a test case for natural language”, SKY Journal of Linguistics 19 (2006)
- Vikipedio: Denaskaj Esperanto-parolantoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.