Esperanto les 2: familie, zelfstandige naamwoorden, meervoud

Q: Waarom is het miaj gepatroj en niet mia gepatroj?

Mia werkt als een bijvoeglijk naamwoord, en bijvoeglijke naamwoorden krijgen -j als hun zelfstandig naamwoord in het meervoud staat. Die overeenkomst oefen je in les 3.

In deze les leer je hoe Esperanto-zelfstandige naamwoorden werken. Elk zelfstandig naamwoord eindigt op -o, het meervoud krijgt -j en één lidwoord, la, betekent „de” of „het” voor alle woorden. Je beschrijft ook je familie met mia „mijn”, wijst dingen aan met jen „hier is, hier zijn” en voegt mensen toe met kaj „en” en ankaŭ „ook”.

Dialoog

Een week later hebben Ana en Tomo een videogesprek. Ana laat een foto van haar familie zien.

Esperanto	Nederlands
Ana: Saluton, Tomo! Jen foto de mia familio.	Hoi, Tomo! Hier is een foto van mijn familie.
Tomo: Saluton! Ho, granda familio!	Hoi! Oh, wat een grote familie!
Ana: Jes! Jen miaj gepatroj, Paulo kaj Rita.	Ja! Dit zijn mijn ouders, Paulo en Rita.
Tomo: Kaj la knabo?	En de jongen?
Ana: La knabo estas mia frato, Pedro. Li estas studento, kiel mi.	De jongen is mijn broer, Pedro. Hij is student, net als ik.
Tomo: Kaj la du knabinoj?	En de twee meisjes?
Ana: Ili estas miaj fratinoj, Bia kaj Lara. Ili estas ĝemeloj.	Dat zijn mijn zussen, Bia en Lara. Ze zijn een tweeling.
Tomo: Kaj la kato?	En de kat?
Ana: La kato estas Kafo. Ĝi estas la ĉefo de la familio!	De kat is Kafo („Koffie”). Die is de baas van de familie!
Tomo: Ha ha! Jen ankaŭ mia familio: miaj gepatroj, mia fratino Marta kaj mi.	Ha ha! Hier is ook mijn familie: mijn ouders, mijn zus Marta en ik.
Ana: Kaj la sinjorino?	En die mevrouw?
Tomo: Ŝi estas mia avino, Zofia. Ŝi estas la ĉefo de nia familio!	Dat is mijn oma, Zofia. Zij is de baas van onze familie!
Ana: Ha ha! Kafo kaj Zofia – du ĉefoj!	Ha ha! Kafo en Zofia – twee bazen!

Nieuwe woorden

Esperanto	Nederlands	Toelichting
familio	familie, gezin	zelfstandig naamwoord
foto	foto	zelfstandig naamwoord
patro	vader	patrino „moeder”
gepatroj	ouders	ge- = beide geslachten
frato	broer	fratino „zus”
avo	opa, grootvader	avino „oma, grootmoeder”, geavoj „grootouders”
knabo	jongen	knabino „meisje”
studento	student	voor iedereen
ĝemeloj	tweeling	enkelvoud ĝemelo „tweelingbroer of -zus”
kato	kat
ĉefo	baas, hoofd, leider
sinjorino	mevrouw, dame	sinjoro „meneer, heer”
la	de, het	het enige lidwoord
jen	hier is, hier zijn, kijk	om iets aan te wijzen
de	van	foto de mia familio
mia	mijn	miaj voor een meervoud
via	jouw, je, uw
nia	ons, onze
du	twee	getallen in les 8
granda	groot	bijvoeglijk naamwoord (les 3)
kiel	zoals, net als	kiel mi „net als ik”
ho	oh	tussenwerpsel

Grammatica

Zelfstandige naamwoorden eindigen op -o

Elk Esperanto-zelfstandig naamwoord eindigt op -o: familio, patro, kato, foto. Zo herken je een zelfstandig naamwoord meteen, ook als je het woord niet kent. Zelfstandige naamwoorden hebben geen grammaticaal geslacht: la familio en la kato gebruiken hetzelfde la. Je hoeft dus nooit te leren of een woord „de” of „het” is. Meer op de pagina over zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden.

Het meervoud: voeg -j toe

Voeg -j toe voor het meervoud. De uitgang -oj klinkt als ooi in „mooi”.

Enkelvoud	Meervoud	Nederlands
frato	fratoj	broers
familio	familioj	families
knabino	knabinoj	meisjes
ĉefo	ĉefoj	bazen

Er zijn geen onregelmatige meervouden: infano „kind” → infanoj „kinderen”, homo „mens” → homoj „mensen”. Wie Nederlands kent, weet hoe lastig het meervoud daar is (-en, -s, -eren, -'s, klinkerwissel als in „stad – steden”). In het Esperanto is het altijd -j.

Eén lidwoord: la

La betekent „de” of „het” en verandert nooit: la knabo, la knaboj, la knabino. Gebruik het ongeveer waar je in het Nederlands „de” of „het” gebruikt. Voor „een” gebruik je geen lidwoord: kato is „een kat”, la kato is „de kat”. De details staan op de pagina over het lidwoord.

Vrouwelijke vormen met -in-

Een paar woorden voor mensen zijn standaard mannelijk: familiewoorden als patro, frato, avo, en ook knabo „jongen” en sinjoro „heer”. Het achtervoegsel -in- maakt de vrouwelijke vorm: patrino „moeder”, fratino „zus”. Het voorvoegsel ge- betekent „beide geslachten samen”: gepatroj „ouders”, gefratoj „broers en zussen”. De meeste andere woorden voor personen, zoals studento en amiko, kun je voor iedereen gebruiken. Het achtervoegsel lijkt op Nederlands „-in” in „vriendin” en „koningin”.

Mannelijk	Vrouwelijk	Beide
patro – vader	patrino – moeder	gepatroj – ouders
frato – broer	fratino – zus	gefratoj – broers en zussen
avo – opa	avino – oma	geavoj – grootouders
knabo – jongen	knabino – meisje	geknaboj – jongens en meisjes

patrstamvader

inachtervoegselvrouwelijk

ouitgangzelfstandig naamwoord

patrinomoeder

gevoorvoegselbeide geslachten

patrstamvader

ouitgangzelfstandig naamwoord

juitgangmeervoud

gepatrojouders

„Mijn”, „jouw”, „ons”: voeg -a toe aan het voornaamwoord

Bezittelijke voornaamwoorden zijn voornaamwoorden met de uitgang -a van het bijvoeglijk naamwoord. Voor een meervoud krijgen ze net als het zelfstandig naamwoord een -j: mia frato „mijn broer”, miaj fratoj „mijn broers”. Het Nederlands kiest tussen „mijn”, „jouw”, „uw”, „ons” en „onze”, afhankelijk van persoon, beleefdheid en „de”/„het”; het Esperanto maakt het eenvoudiger. Alle vormen vind je op de pagina over voornaamwoorden.

Voornaamwoord	Bezittelijk	Voorbeeld
mi	mia – mijn	mia familio
vi	via – jouw, uw, jullie	via frato
li	lia – zijn	lia patrino
ŝi	ŝia – haar	ŝiaj gepatroj
ĝi	ĝia – zijn (van een zaak of dier)	ĝia nomo
ni	nia – ons, onze	nia avino
ili	ilia – hun	ilia kato

Jen, kaj, ankaŭ

Jen wijst iets aan: Jen mia frato – „Hier is mijn broer”, Jen la fotoj – „Hier zijn de foto's”. Kaj verbindt woorden en zinnen: Paulo kaj Rita. Ankaŭ betekent „ook” en staat meestal vlak voor het woord waar het over gaat: Ankaŭ Marta estas studento – „Marta is ook student”. Na een naam of voornaamwoord hoor je het ook andersom, met dezelfde betekenis: Marta ankaŭ estas studento.

Oefeningen

Cultuurhoekje

Sommige gezinnen spreken thuis Esperanto. Kinderen die ermee opgroeien heten denaskuloj – „mensen vanaf hun geboorte” – en onderzoekers schatten dat er ongeveer 1.000 tot 2.000 van zijn. Sommigen komen uit stellen die elkaar via het Esperanto leerden kennen en geen andere gemeenschappelijke taal hebben; vaker kiezen ouders die wél een gemeenschappelijke taal delen er zelf voor om Esperanto met hun kinderen te spreken. Lees meer over Esperanto als moedertaal.

Veelgestelde vragen

Heeft het Esperanto grammaticaal geslacht?

Nee. Zelfstandige naamwoorden hebben geen geslacht en la is voor elk woord hetzelfde. Alleen woorden voor mensen en dieren kunnen het geslacht tonen, en -in- maakt de vrouwelijke vorm. Je hoeft dus niet te onthouden welke woorden „de” en welke „het” krijgen.

Hoe zeg je „een” in het Esperanto?

Dat doe je niet. Het Esperanto heeft geen onbepaald lidwoord: kato betekent „een kat” of „kat”, en la kato betekent „de kat”.

Waarom is het miaj gepatroj en niet mia gepatroj?

Mia werkt als een bijvoeglijk naamwoord, en bijvoeglijke naamwoorden krijgen -j als hun zelfstandig naamwoord in het meervoud staat. Die overeenkomst oefen je in les 3.

#Dialoog

#Nieuwe woorden

#Grammatica

#Zelfstandige naamwoorden eindigen op -o

#Het meervoud: voeg -j toe

#Eén lidwoord: la

#Vrouwelijke vormen met -in-

#„Mijn”, „jouw”, „ons”: voeg -a toe aan het voornaamwoord

#Jen, kaj, ankaŭ

#Oefeningen

#Cultuurhoekje

#Veelgestelde vragen

#Heeft het Esperanto grammaticaal geslacht?

#Hoe zeg je „een” in het Esperanto?

#Waarom is het miaj gepatroj en niet mia gepatroj?

#Bronnen