Lekcja esperanto 2: rodzina, rzeczowniki i liczba mnoga

Q: Dlaczego mówi się miaj gepatroj, a nie mia gepatroj?

Mia działa jak przymiotnik, a przymiotniki dostają -j, gdy rzeczownik jest w liczbie mnogiej – tak jak po polsku mówimy „moi rodzice”, a nie „mój rodzice”. Ćwiczyć to będziesz w lekcji 3.

W tej lekcji poznasz budowę rzeczowników. Każdy rzeczownik w esperanto kończy się na -o, liczbę mnogą tworzy końcówka -j, a jeden rodzajnik, la, oznacza „ten, ta, to” przy każdym rzeczowniku. Opiszesz rodzinę za pomocą mia – „mój”, wskażesz coś słowem jen – „oto” i dodasz osoby słowami kaj – „i” oraz ankaŭ – „też”.

Dialog

Tydzień później Ana i Tomo rozmawiają przez wideo. Ana pokazuje zdjęcie swojej rodziny.

Esperanto	Polski
Ana: Saluton, Tomo! Jen foto de mia familio.	Cześć, Tomo! Oto zdjęcie mojej rodziny.
Tomo: Saluton! Ho, granda familio!	Cześć! O, duża rodzina!
Ana: Jes! Jen miaj gepatroj, Paulo kaj Rita.	Tak! Oto moi rodzice, Paulo i Rita.
Tomo: Kaj la knabo?	A ten chłopak?
Ana: La knabo estas mia frato, Pedro. Li estas studento, kiel mi.	Ten chłopak to mój brat, Pedro. Jest studentem, tak jak ja.
Tomo: Kaj la du knabinoj?	A te dwie dziewczyny?
Ana: Ili estas miaj fratinoj, Bia kaj Lara. Ili estas ĝemeloj.	To moje siostry, Bia i Lara. Są bliźniaczkami.
Tomo: Kaj la kato?	A ten kot?
Ana: La kato estas Kafo. Ĝi estas la ĉefo de la familio!	Ten kot to Kafo („Kawa”). To szef całej rodziny!
Tomo: Ha ha! Jen ankaŭ mia familio: miaj gepatroj, mia fratino Marta kaj mi.	Ha ha! Oto i moja rodzina: moi rodzice, moja siostra Marta i ja.
Ana: Kaj la sinjorino?	A ta pani?
Tomo: Ŝi estas mia avino, Zofia. Ŝi estas la ĉefo de nia familio!	To moja babcia, Zofia. To ona rządzi naszą rodziną!
Ana: Ha ha! Kafo kaj Zofia – du ĉefoj!	Ha ha! Kafo i Zofia – dwoje szefów!

Nowe słowa

Esperanto	Polski	Uwagi
familio	rodzina	rzeczownik
foto	zdjęcie, fotografia
patro	ojciec	patrino „matka”
gepatroj	rodzice	ge- = obie płcie
frato	brat	fratino „siostra”
avo	dziadek	avino „babcia”, geavoj „dziadkowie”
knabo	chłopiec	knabino „dziewczynka, dziewczyna”
studento	student, studentka	dla każdej osoby
ĝemeloj	bliźnięta	liczba pojedyncza ĝemelo
kato	kot
ĉefo	szef, głowa (rodziny)	podobne do polskiego „szef”, ale czytaj „czefo”
sinjorino	pani	sinjoro „pan”
la	ten, ta, to (rodzajnik określony)	jedyny rodzajnik
jen	oto	do wskazywania
de	od; z (przynależność)	foto de mia familio „zdjęcie mojej rodziny”
mia	mój, moja, moje	miaj przed liczbą mnogą
via	twój, wasz
nia	nasz
du	dwa	liczebniki w lekcji 8
granda	duży, wielki	przymiotnik (lekcja 3)
kiel	jak, tak jak	kiel mi „tak jak ja”
ho	o, och	wykrzyknik

Gramatyka

Rzeczowniki kończą się na -o

Każdy rzeczownik w esperanto kończy się na -o: familio, patro, kato, foto. Rzeczownik rozpoznasz na pierwszy rzut oka, nawet jeśli nie znasz słowa. Rzeczowniki nie mają rodzaju gramatycznego: la familio i la kato mają to samo la. Więcej znajdziesz na stronie o rzeczownikach i przymiotnikach.

Dla Polaka to ulga: nie trzeba się uczyć, że „stół” jest „on”, „lampa” „ona”, a „okno” „ono”. W esperanto każda rzecz to po prostu ĝi.

Liczba mnoga: dodaj -j

Aby utworzyć liczbę mnogą, dodaj -j. Końcówka -oj brzmi jak polskie „oj”.

Liczba pojedyncza	Liczba mnoga	Polski
frato	fratoj	bracia
familio	familioj	rodziny
knabino	knabinoj	dziewczynki
ĉefo	ĉefoj	szefowie

Nie ma nieregularnych liczb mnogich: infano „dziecko” → infanoj „dzieci”, homo „człowiek” → homoj „ludzie”. Żadnych „dziecko – dzieci”, „oko – oczy” ani „rok – lata”.

Jeden rodzajnik: la

La oznacza rodzajnik określony i nigdy się nie zmienia: la knabo, la knaboj, la knabino. Polszczyzna rodzajników nie ma, więc la odpowiada mniej więcej polskiemu „ten, ta, to”. Prosty test: jeśli w polskim zdaniu pasowałoby „ten”, postaw la; jeśli pasowałoby „jakiś”, nie stawiaj nic. Dlatego kato to „kot” albo „jakiś kot”, a la kato to „ten kot”. Szczegóły znajdziesz na stronie o rodzajniku.

Formy żeńskie z -in-

Kilka słów o osobach jest domyślnie męskich: słowa rodzinne, jak patro, frato, avo, a także knabo „chłopiec” i sinjoro „pan”. Przyrostek -in- tworzy formę żeńską: patrino „matka”, fratino „siostra”. Przedrostek ge- oznacza „obie płcie razem”: gepatroj „rodzice”, gefratoj „rodzeństwo”. Większość pozostałych nazw osób, jak studento i amiko, może dotyczyć każdej osoby.

Męski	Żeński	Obie płcie
patro – ojciec	patrino – matka	gepatroj – rodzice
frato – brat	fratino – siostra	gefratoj – rodzeństwo
avo – dziadek	avino – babcia	geavoj – dziadkowie
knabo – chłopiec	knabino – dziewczynka	geknaboj – chłopcy i dziewczynki

patrrdzeńojciec

inprzyrostekpłeć żeńska

okońcówkarzeczownik

patrinomatka

geprzedrostekobie płcie

patrrdzeńojciec

okońcówkarzeczownik

jkońcówkaliczba mnoga

gepatrojrodzice

Polskie „rodzice”, „rodzeństwo” i „dziadkowie” to osobne słowa, a w esperanto wystarczy ge-.

„Mój”, „twój”, „nasz”: dodaj -a do zaimka

Zaimki dzierżawcze to zaimki z końcówką przymiotnika -a. Przed rzeczownikiem w liczbie mnogiej dostają -j, tak jak rzeczownik: mia frato „mój brat”, miaj fratoj „moi bracia”. Wszystkie formy znajdziesz na stronie o zaimkach.

Zaimek	Dzierżawczy	Przykład
mi	mia – mój	mia familio
vi	via – twój, wasz	via frato
li	lia – jego	lia patrino
ŝi	ŝia – jej	ŝiaj gepatroj
ĝi	ĝia – jego (rzeczy, zwierzęcia)	ĝia nomo
ni	nia – nasz	nia avino
ili	ilia – ich	ilia kato

Polak zna zgodność zaimka dzierżawczego z rzeczownikiem („mój brat, moja siostra, moi bracia”). W esperanto zostaje tylko mia i miaj.

Jen, kaj, ankaŭ

Jen coś wskazuje: Jen mia frato – „Oto mój brat”, Jen la fotoj – „Oto zdjęcia”. Kaj łączy słowa i zdania: Paulo kaj Rita. Ankaŭ znaczy „też, także” i zwykle stoi tuż przed słowem, którego dotyczy: Ankaŭ Marta estas studento – „Marta też jest studentką”. Po imieniu lub zaimku usłyszysz je też w odwrotnej kolejności, z tym samym znaczeniem: Marta ankaŭ estas studento.

Ćwiczenia

Ćwiczenia do lekcji 2

Jaka jest liczba mnoga od frato?
Odpowiedź
fratoj
Które słowo oznacza osobę płci żeńskiej?
patrofratinoknabo
Odpowiedź
fratino
Przetłumacz na esperanto: „te koty”
Odpowiedź
la katoj
Co znaczy Jen miaj gepatroj?
„Oto moi rodzice.”„Oto mój ojciec.”„Oto moi dziadkowie.”
Odpowiedź
„Oto moi rodzice.”
Wstaw rodzajnik: ___ familio estas granda.
Odpowiedź
La
Przetłumacz na esperanto: „moje siostry”
Odpowiedź
miaj fratinoj
Które zdanie znaczy „Marta też jest studentką”?
Ankaŭ Marta estas studento.Jen Marta, la studento.Marta estas mia studento.
Odpowiedź
Ankaŭ Marta estas studento.
Co znaczy gepatroj?
dziadkowierodzicerodzeństwo
Odpowiedź
rodzice
Przetłumacz na esperanto: „Oto mój brat.”
Odpowiedź
Jen mia frato / Jen estas mia frato

Kącik kulturalny

W niektórych rodzinach mówi się po esperancku na co dzień. Dzieci, które dorastają z tym językiem, nazywa się denaskuloj – „ludzie od urodzenia” – a badacze szacują ich liczbę na 1000–2000. Niektórzy z nich pochodzą z par, które poznały się dzięki esperanto i nie mają innego wspólnego języka; częściej jednak rodzice mówiący tym samym językiem wybierają esperanto w rozmowie z dziećmi. Przeczytaj więcej o rodzimych użytkownikach esperanta.

Częste pytania

Czy esperanto ma rodzaj gramatyczny?

Nie. Rzeczowniki nie mają rodzaju, a la jest takie samo przy każdym rzeczowniku. Płeć mogą zdradzać tylko nazwy osób i zwierząt, a -in- tworzy formę żeńską.

Czy w esperanto jest rodzajnik nieokreślony?

Nie. Jest tylko jeden rodzajnik, określony: la. Rodzajnika nieokreślonego nie ma, tak samo jak w polskim: kato znaczy „kot” albo „jakiś kot”, a la kato – „ten kot”.

Dlaczego mówi się miaj gepatroj, a nie mia gepatroj?

Mia działa jak przymiotnik, a przymiotniki dostają -j, gdy rzeczownik jest w liczbie mnogiej – tak jak po polsku mówimy „moi rodzice”, a nie „mój rodzice”. Ćwiczyć to będziesz w lekcji 3.

#Dialog

#Nowe słowa

#Gramatyka

#Rzeczowniki kończą się na -o

#Liczba mnoga: dodaj -j

#Jeden rodzajnik: la

#Formy żeńskie z -in-

#„Mój”, „twój”, „nasz”: dodaj -a do zaimka

#Jen, kaj, ankaŭ

#Ćwiczenia

#Kącik kulturalny

#Częste pytania

#Czy esperanto ma rodzaj gramatyczny?

#Czy w esperanto jest rodzajnik nieokreślony?

#Dlaczego mówi się miaj gepatroj, a nie mia gepatroj?

#Źródła