Frazoj
Koloroj en Esperanto: listo kaj kreado de nuancoj
Lernu dekduon da koloraj radikoj kaj kelkajn vortpartojn, kaj vi povas nomi preskaŭ ajnan nuancon.
Koloroj en Esperanto estas adjektivoj kun la finaĵo -a: ruĝa, blua, verda, flava, nigra, blanka. Kiel aliaj adjektivoj, ili akordiĝas kun sia substantivo: ruĝa pomo, ruĝaj pomoj. Vortpartoj kiel hel- kaj -et- faras el tiuj radikoj ajnan nuancon. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.
La ĉefaj koloroj
| Koloro | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| ruĝa | RU-ĝa | kiel matura tomato |
| oranĝa | o-RAN-ĝa | el oranĝo, la frukto |
| flava | FLA-va | kiel citrono |
| verda | VER-da | kiel herbo; ankaŭ la koloro de la Esperanto-movado |
| blua | BLU-a | kiel sennuba ĉielo |
| viola | vi-O-la | el violo, la floro |
| purpura | pur-PU-ra | viol-ruĝa; el la antikva tinkturo purpuro |
| rozkolora aŭ roza | roz-ko-LO-ra / RO-za | el rozo, la floro |
| bruna | BRU-na | kiel kafo aŭ tero |
| griza | GRI-za | inter nigra kaj blanka |
| nigra | NI-gra | kiel nokto |
| blanka | BLAN-ka | kiel neĝo |
| ora | O-ra | el oro |
| arĝenta | ar-ĜEN-ta | el arĝento |
| turkiskolora | tur-kis-ko-LO-ra | koloro de la ŝtono turkiso |
Kelkaj kolorvortoj devenas el aĵoj. Oranĝa rilatas al oranĝo (la frukto), viola al violo (la floro), roza al rozo, ora al oro kaj arĝenta al arĝento. ReVo difinas purpura kiel viol-ruĝa, la koloro de la antikva tinkturo purpuro, kaj viola kiel violkolora.
Kiel fari nuancojn
| Vortparto | Signifo | Ekzemplo | Noto |
|---|---|---|---|
| hel- | pli lumeca | helblua | pli pala blua |
| malhel- | malpli lumeca | malhelverda | pli malhela verda |
| -et- | iom, malforte | ruĝeta | iomete ruĝa |
| -eg- | forte, intense | ruĝega | tre forte ruĝa |
| pal- | pala | palflava | malintensa flava |
| X + kolora | koloro de X | ĉielkolora, kafkolora | kolora kiel la ĉielo, kiel kafo |
| du koloroj | miksaĵo | bluverda, flavverda | inter la du koloroj |
| ĉiel-, mar- | simila al la ĉielo, la maro | ĉielblua, marblua | konataj nuancoj de blua |
Tiuj estas ordinaraj kunmetaĵoj: la lasta radiko estas la ĉefa vorto, kaj tio, kio antaŭas, priskribas ĝin. Helblua estas „hela blua”, malhelruĝa „malhela ruĝa”. Hela kaj malhela ankaŭ staras solaj: hela ĉambro. La prefikso mal- donas la kontraŭon, do malhela estas laŭvorte „kontraŭ-hela”. Pli pri vortfarado, prefiksoj kaj sufiksoj.
La vortaro ReVo markas lila kiel maloftan kaj citas la konsilon diri anstataŭe helviola.
Unu radiko, multaj vortoj
Ĉar kolorvorto estas radiko, vi povas ŝanĝi ĝian finaĵon aŭ aldoni sufiksojn:
| Formo | Ekzemplo | Notoj |
|---|---|---|
| substantivo -o | La ruĝo de la sunsubiro. | La koloro mem kiel afero. |
| adverbo -e | Ŝi estis ruĝe vestita. | Pri maniero: kiel ŝi estis vestita. |
| -iĝi | Li ruĝiĝis. | Ŝanĝo de stato: li fariĝis ruĝa, ekzemple pro honto. |
| -igi | Ŝi bluigis la muron. | Ŝi kaŭzis, ke la muro fariĝu blua. |
| -eco | la blankeco de la neĝo | La eco mem. |
| -hara | ruĝhara, grizhara | Pri la koloro de haroj. |
Koloroj en frazoj
| Esperanto | Notoj |
|---|---|
| Kiun koloron havas via aŭto? | Koloro ricevas -n, ĉar ĝi estas objekto de havas. |
| Ĝi estas blua. | Priskribo post esti. |
| Kiu estas via plej ŝatata koloro? | Demando pri la preferata koloro; plej ŝatata = ŝatata en la plej alta grado. |
| Mi ŝatas la verdan koloron. | Kun la, ĉar temas pri difinita koloro. |
| Mi aĉetis du nigrajn ŝuojn. | Ambaŭ vortoj akordiĝas kun la objekto. |
| La ĉielo estas helblua. | Priskribo per kunmetita adjektivo. |
Atentu la finaĵojn: en du nigrajn ŝuojn ambaŭ vortoj havas plurale -j kaj objekte -n. Vidu substantivojn kaj adjektivojn.
La koloro de Esperanto
Verdo estas la koloro de la Esperanto-movado ekde ĝiaj fruaj jaroj. La Esperanta flago, akceptita ĉe la unua Universala Kongreso en 1905, estas verda kun blanka kvadrato, en kiu staras verda stelo, la verda stelo. La verda kampo kutime simbolas esperon, kaj la nomo Esperanto mem signifas „homo, kiu esperas”. Vidu la flagon kaj simbolojn de Esperanto.
Oftaj demandoj
Kiel oni nomas la kolorojn en Esperanto?
La bazaj koloroj estas ruĝa, oranĝa, flava, verda, blua, viola, bruna, griza, nigra kaj blanka.
Kiel oni nomas helajn kaj malhelajn nuancojn de koloro?
Aldonu hel- aŭ malhel-: helblua, malhelblua. Same por ĉiu koloro: helverda, malhelverda ktp.
Kiel nomi la koloron rozan en Esperanto?
Rozkolora aŭ simple roza. La vortaro ReVo listigas ambaŭ.
Ĉu koloroj ŝanĝas sian finaĵon en Esperanto?
Jes. Kiel adjektivoj ili aldonas -j en la plurala kaj -n ĉe la objekto, akorde kun sia substantivo: Mi vidas ruĝajn florojn.
Fontoj
- ruĝa, blua, verda, flava – ReVo
- rozo, roza, rozkolora – ReVo
- violo, viola – ReVo
- purpuro – ReVo
- oranĝo, oranĝa – ReVo
- hela – ReVo
- lila – ReVo
- turkiso – ReVo
- Fundamento de Esperanto – gramatiko (adjektivoj, angle) – Akademio de Esperanto
- Flago de Esperanto, Verda stelo – Vikipedio; Esperanto symbols – Wikipedia (angle)
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.