Falsaj amikoj en Esperanto: 44 trompaj vortoj kaj solvoj

Falsa amiko en Esperanto estas vorto, kiu aspektas kiel vorto de via lingvo, sed signifas ion alian. La plej konata ekzemplo estas eventuale, kiu signifas „eble”, ne „eventually”. La suba listo havas 44 tiajn vortojn, grupigitajn laŭ speco kaj kontrolitajn en la vortaro Reta Vortaro (ReVo). En la kolumno Aspektas kiel staras la angla vorto, kiun la Esperanta vorto memorigas; Efektive signifas donas ĝian Esperantan signifon; Diru anstataŭe donas la Esperantan vorton por la angla senco. Kiu vorto trompas vin, dependas de via gepatra lingvo: la sekcioj pli sube montras la samon por la franca, germana, hispana, itala, pola kaj rusa.

#Adjektivoj kaj adverboj

Esperanto ne havas helpan verbon „do”: jes-ne-demando komenciĝas per ĉu, kiel en Ĉu vi ŝatas kafon? (angle „Do you like coffee?”).

#Substantivoj

ReVo listigas duan romano por „loĝanto de Romo”, do la adjektivo roma estas pli sekura vorto por „Roman”. Civitano de antikva Romo estas romiano. Pliajn vestajn kaptilojn vidu ĉe la paĝo pri vestoj.

#Verboj

La substantivo resto ja signifas „la ceteron”: nur la verbo estas falsa amiko. Atendi prenas sian objekton rekte, sen vorto por „for”: Mi atendas la buson (angle „I am waiting for the bus”).

#Vortoj kun nur parta kongruo

Tiuj vortoj havas ion komunan kun la angla similaĵo, sed la kongruo estas nur parta.

Kelkaj notoj pri la tabelo:

• Aktuala: la ordinara senco, la unua en ReVo, estas „grava kaj interesa nun, sur la tagordo” (La demando estas aktuala). Por „nuna, kuranta” ReVo markas la trian sencon kiel evitindan: diru nuna (la nuna jaro). Por „ĝisdata”, la dua senco, diru ĝisdata. La kvara senco, markita kiel scienca termino, estas „reala”, ekzemple en aktuala malfinio en matematiko. La hispana actual, la franca actuel kaj la itala attuale signifas ĉefe „nuna”, do por parolantoj de tiuj lingvoj aktuala estas parta falsa amiko.
• Frazo: frazo estas plena frazo. PMEG difinas ĝin kiel vicon da vortoj, kiuj kune esprimas penson. Laŭ rimarko en ReVo la angla „noun phrase” estu substantiva grupo, ne „substantiva frazo”.
• Oferi: la anglaj tradukoj en ReVo inkluzivas „offer”, sed rimarko pri unu senco, proksima al la franca offrir, konsilas uzi oferti aŭ proponi.
• Kontesti: „contest” kiel „pridubi” (contest a result) kongruas. „A contest” ne kongruas.
• Studento: pri infano en lernejo diru lernanto. Pli da vortoj vidu ĉe la paĝo pri lernejo kaj edukado.

#Similaĵoj sen danĝero

Ne ĉiu similaĵo estas kaptilo. La difinoj de ReVo kongruas kun la angla ĉe ekzameno, preciza, sensacia, konkurso, prudenta kaj tablo.

#Falsaj amikoj en aliaj lingvoj

Ankaŭ parolantoj de aliaj lingvoj trafas trompajn similaĵojn. La tabelo montras elekton, kontrolitan en la angla Vikivortaro kaj en ReVo. La kolumno Tie signifas priskribas la vorton en la menciita lingvo.

Du rimarkoj. Laŭ ReVo ĵurnalo estas gazeto aŭ novaĵa bulteno, do la rusa журнал „revuo” kondukas en la saman eraron kiel la angla „journal”. Kaj glaso en Esperanto estas nur trinkujo: la germana Glas kovras ankaŭ la materialon, kiun Esperanto nomas vitro.

#Kie via lingvo helpas

Multaj anglaj kaptiloj estas veraj amikoj en alia lingvo. Se vi parolas unu el la sube nomitaj lingvoj, la Esperanta vorto signifas tion, kion vi atendas.

#Frazoj kun falsaj amikoj

#Kial ekzistas tiuj falsaj amikoj?

Esperanto prenis plejparton de siaj radikoj el la latina kaj la romanaj lingvoj, kun la germana kaj aliaj, kaj radiko kutime konservas la signifon, kiun ĝi havas tie. La angla pruntis parencajn vortojn el samaj familioj antaŭ longe, kaj iliaj signifoj deviis. En nia analizo de vortaj devenoj la latina estas nomata fonto por 45 % kaj la franca por 42 % el la 843 oftaj radikoj kun etimologiaj datumoj.

Vikivortaro (angla) montras demandi el la franca demander „peti”, larĝa el la franca large „larĝa”, ĉasi el la franca chasser „ĉasi”, fiera el la franca fier „orgojla” kaj gimnazio el la germana Gymnasium. ReVo tradukas eventuale per la franca éventuellement kaj la germana eventuell, kiuj ankaŭ signifas „eble”. Se vi konas la francan aŭ la germanan, kelkaj el ĉi tiuj vortoj ŝajnos malpli strangaj.

#Kiel eviti falsajn amikojn

• Serĉu ĉiun vorton, kiu aspektas konata, en la vortaro, kiu montras la signifon, la vortstrukturon kaj ekzemplon.
• Lernu unue la ĉiutagajn vortojn per la 100 plej oftaj vortoj, kaj poste kontrolu ĉiun novan similaĵon ĉi tie.
• Uzu sufiksojn por akiri la anglan signifon. Ofico + -ej- „loko” donas oficejo, pasto + -aĵ- donas pastaĵo, kaj tendo + -ar- „grupo” donas tendaro. Vidu la sufiksojn.
• Komparu viajn proprajn erarojn kun la oftaj eraroj.

#Oftaj demandoj

#Kio estas falsa amiko en Esperanto?

Ĝi estas Esperanta vorto, kiu similas vorton de via lingvo, sed havas alian signifon. Por parolantoj de la angla ekzemploj estas eventuale „eble”, romano „longa prozrakonto” kaj demandi „peti respondon”.

#Ĉu eventuale signifas „eventually”?

Ne. ReVo tradukas eventuale per „eble”. Por „eventually” uzu fine (en la fino) aŭ finfine (post ĉio).

#Ĉu la falsaj amikoj dependas de mia gepatra lingvo?

Jes. Hispanlingvano trompiĝas de fiera kaj larĝa, ĉar hispane fiero signifas „sovaĝa” kaj largo signifas „longa”, dum anglalingvano ne trompiĝas de ili. Kontraŭe, eventuale estas vera amiko por parolantoj de la franca kaj germana.

#Kiel diri „actually” en Esperanto?

Uzu fakte (laŭ la fakto) aŭ vere. Ne uzu aktuala, kiu signifas „grava nun”.

#Kiel mi kontrolu, ĉu Esperanta vorto signifas tion, kion mi pensas?

Serĉu ĝin en la vortaro antaŭ ol uzi ĝin, kaj legu la difinon, ne nur la tradukon. ReVo donas difinojn en Esperanto kaj ofte aldonas rimarkon, kiam parolanto de iu lingvo facile eraras.

#Fontoj

• ReVo, adjektivoj kaj adverboj: eventuala, efektiva, efika, ĝentila, milda, fiera, feroca, larĝa, granda, vera, tre, do, fino, fakto
• ReVo, substantivoj: fabriko, ŝtofo, teksi, gimnazio, gimnastiko, magazeno, magazino, romano, Romo, roma, romano, Romio, romiano, korto, tribunalo, tabulo, tablo, kampo, tendo, hazardo, danĝero, risko, infano, bebo, bileto, kalkulo, fakturo, benzino, benzeno, pasto, nudelo, sorto, speco, atenco, atento, vesto, veŝto
• ReVo, verboj: atendi, esti (ĉeesti), resti, ripozi, demandi, postuli, kontroli, regi, stiri, konkuri, konsenti, ĉasi, kuri (postkuri)
• ReVo, partaj kongruoj: aktuala, nuna, simpatio, kompati, komuna, ordinara, ofico, kolegio, lerni (altlernejo, lernanto), universitato, studento, glaso, vitro, argumento, kverelo, disputo, frazo, vortgrupo, ĵurnalo, taglibro, revuo, recenzo, kontesti, konkurso, oferi, oferti, proponi, pretendi, ŝajni (ŝajnigi), ekspedi, rapida (rapidigi), rezigni, eksiĝi, demisii
• ReVo, similaĵoj sen danĝero: ekzameno, preciza, sensacio, prudenta
• PMEG, Frazoj kaj frazpartoj (CC BY-SA 4.0)
• Vikivortaro (angla), Esperantaj etimologioj de demandi, larĝa, ĉasi, fiera kaj gimnazio (CC BY-SA)
• Vikivortaro (angla), vortoj de aliaj lingvoj: hispanaj fiero, largo, atender, demandar, pretender, romano, gimnasio kaj pasta; italaj romano, pasta kaj sorte; francaj gentil, offrir, gymnase kaj sorte; germanaj Sorte kaj Glas; rusaj сорт, магазин kaj журнал (CC BY-SA)