Gramatiko
Oftaj eraroj en Esperanto: 43 eraroj kaj ilia korekto
Ĉiu vico montras malĝustan frazon, la ĝustan kaj la kialon, grupigite laŭ la speco de eraro.
La plej oftaj eraroj en Esperanto estas forgesita akuzativo -n, adjektivo, kiu ne kopias sian substantivon, miksitaj -ig- kaj -iĝ-, lia kie necesas sia, kaj kiel kie devas esti ol. Ĉiu vico montras la malĝustan formon, la ĝustan kaj la kialon. Multaj eraroj venas el la gepatra lingvo de la lernanto; kie la fonto estas konkreta lingvo, la kolumno Kial nomas ĝin. Kelkaj „malĝustaj” frazoj estas gramatike ĝustaj, sed diras ion alian ol la intencita; ankaŭ tion la kolumno Kial klarigas.
Finaĵoj
Plenajn regulojn vidu ĉe la akuzativo kaj substantivoj kaj adjektivoj.
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| Mi vidas la hundo. | Mi vidas la hundon. | La rekta objekto ricevas -n; la vortordo ne markas ĝin. |
| Mi estas instruiston. | Mi estas instruisto. | Post esti la vorto priskribas la subjekton kaj ne estas objekto, do sen -n. |
| Ili elektis lin prezidanton. | Ili elektis lin prezidanto. | Priskribo de la objekto per O-vorto ne ricevas -n (PMEG). Kun kiel oni uzas -n: Ili elektis lin kiel prezidanton. |
| belaj domo, grandan domoj | bela domo, grandajn domojn | Adjektivo kopias la nombron (-j) kaj la -n de sia substantivo. |
| katonj | katojn (objekto) | -j ĉiam venas antaŭ -n. |
| Mi havas du kato. | Mi havas du katojn. | Pli ol unu estas multe-nombra substantivo. |
| Mi iras al la urbon. | Mi iras al la urbo. | Al jam montras direkton; la direkta -n iras kun en, sur, sub ktp. (PMEG). |
| La birdo flugis en la ĉambro. | La birdo flugis en la ĉambron. | Ambaŭ ĝustas, sed sen -n la birdo jam estis en la ĉambro. |
Verboj
Vidu -ig- kaj -iĝ-, verbojn kaj participojn.
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| La filmo komencas. | La filmo komenciĝas. | Komenci bezonas objekton (Mi komencas la filmon). Afero, kiu komenciĝas per si mem, ricevas -iĝ-. |
| Mi dormas la bebon. | Mi dormigas la bebon. | Netransitiva verbo ricevas objekton nur per -ig-. |
| Mi volas lernas. | Mi volas lerni. | Post voli, povi kaj devi la dua verbo restas infinitivo -i. |
| Li diris, ke li venus. | Li diris, ke li venos. | Konservu la tempon de la originalaj vortoj („mi venos”). Ŝovi la tempon, kiel en la angla (he said he would come), la franca (il a dit qu'il viendrait) kaj la hispana (dijo que vendría), estas eraro (PMEG). |
| Ĝi pluvas hodiaŭ. | Hodiaŭ pluvas. | Veterverboj kaj aliaj sensubjektaj verboj ne bezonas malplenan ĝi (PMEG), kiel en la angla it rains, la franca il pleut aŭ la germana es regnet. Vidu veteron kaj sezonojn. |
| Estas varma hodiaŭ. | Estas varme hodiaŭ. | Frazo sen subjekto prenas adverbon. |
| La ĉambro estas varme. | La ĉambro estas varma. | Kun vera subjekto esti prenas adjektivon. |
| La pordo estas fermata. | La pordo estas fermita. | -at- montras agon, kiu ankoraŭ okazas; -it- montras finitan agon: la pordo jam estas fermita. |
| Mi ĵetadis la pilkon unu fojon. | Mi ĵetis la pilkon unu fojon. | -ad- montras daŭran aŭ ripetatan agon (PMEG); unu ago uzas la simplan verbon. Vidu sufiksojn. |
Pronomoj kaj tabelvortoj
Vidu pronomojn, rilatajn subfrazojn kaj demandojn kaj neadon.
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| Petro amas lian edzinon. | Petro amas sian edzinon. | Sia montras reen al la subjekto: la edzino de Petro. Lian signifus la edzinon de alia viro. |
| Petro kaj sia edzino venis. | Petro kaj lia edzino venis. aŭ Petro kun sia edzino venis. | Sia ne povas esti parto de la subjekto, kaj ĝi ekzistas nur por tria persono: Mi venis kun mia frato, ne kun sia frato. |
| La libro, ke mi legis | La libro, kiun mi legis | Por priskribi substantivon uzu kiu, kun -n, se ĝi estas objekto. Ke nur komencas aserton. |
| Mi pensas, kiu vi pravas. | Mi pensas, ke vi pravas. | Aserto post verbo de pensado aŭ dirado bezonas ke. |
| Mi manĝis ĉion, kiun mi havis. | Mi manĝis ĉion, kion mi havis. | Post ĉio, tio, nenio kaj io oni uzas kio, ne kiu (PMEG): Mi faros ĉion, kion mi povos. |
| Mi estas dudek jaroj. | Mi havas dudek jarojn. aŭ Mi estas dudekjara. | Aĝo estas io, kion oni havas (havi … jarojn), aŭ adjektivo je -jara; oni ne „estas jaroj”. Vidu horojn kaj datojn. |
| Mi ne vidis neniun. | Mi vidis neniun. | Unu neado en propozicio. Du neadoj nuligas unu la alian, do la malĝusta frazo signifas „mi ja vidis iun” (PMEG). En la hispana, itala, rusa kaj pola duobla neado estas la regulo (No vi a nadie, Non ho visto nessuno, Я никого не видел, Nikogo nie widziałem), kaj parolantoj de tiuj lingvoj facile transprenas ĝin. |
| Mi ne scias, se li venos. | Mi ne scias, ĉu li venos. | Jes-ne-demando ene de frazo komenciĝas per ĉu; se signifas „kondiĉe ke”. En la franca (si), hispana (si), itala (se) kaj portugala (se) unu vorto servas por ambaŭ, kaj la angla ofte uzas if. |
Vortelekto
Vidu komparadon, prepoziciojn kaj la artikolon.
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| Li estas pli alta kiel mi. | Li estas pli alta ol mi. | Post pli kaj malpli la komparata vorto sekvas post ol. Kiel montras egalecon: tiel alta kiel mi. |
| Mi volas glason de akvo. | Mi volas glason da akvo. | Da nomas kvanton. Glaso de akvo estas glaso kun rilato al akvo, ekzemple unu, kiu entenis akvon (PMEG). En la franca, hispana, itala kaj portugala de aŭ di servas por kvantoj (un verre d'eau, un vaso de agua, un bicchiere d'acqua, um copo de água). |
| multe de homoj | multe da homoj | Kvantovortoj ligiĝas al tio, kion ili kalkulas, per da, kaj post da ne venas -n: Mi vidis multe da homoj. Tiel en la franca: beaucoup de gens. |
| Mi venos en la oka. | Mi venos je la oka. | Horoj prenas je. Tagoj prenas -n: lundon. |
| Tiu ŝtofo kostas dek eŭrojn po metro. | Tiu ŝtofo kostas po dek eŭrojn por metro. | Po staras antaŭ la ripetiĝanta kvanto, kaj la mezurunuo ricevas por (PMEG). Multaj lingvoj uzas unu solan vorton antaŭ la mezurunuo (angle per); la angla per ne egalas al Esperanta per. |
| Mi parolas anglan. | Mi parolas la anglan. | Lingvo, nomata per adjektivo, prenas la: la angla. |
| Mi lernas la Esperanton. | Mi lernas Esperanton. | Lingvonomoj je -o (Esperanto, Ido, Volapuko) estas propraj nomoj kaj ne prenas la. En la franca (j'apprends l'espéranto) kaj itala (imparo l'esperanto) lingvonomoj ricevas artikolon. |
Falsaj amikoj
Vortoj, kiuj aspektas kiel vortoj de via lingvo, sed signifas ion alian (kontrolite en ReVo):
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| La aktuala kaŭzo estis la neĝo. | La reala kaŭzo estis la neĝo. | Aktuala signifas „nuna, rilata al la nuna tempo”. La angla actual estas en Esperanto reala, vera aŭ fakta. La franca actuel, hispana actual kaj germana aktuell signifas „nuna”, kiel Esperanta aktuala. |
| Eventuale mi komprenis. | Finfine mi komprenis. | Eventuale signifas „eble, laŭ okazo”: Eventuale mi venos morgaŭ. La angla eventually signifas „finfine”, sed la germana eventuell, franca éventuellement kaj itala eventualmente signifas „eble”, kiel eventuale. |
| Ŝi estis tre simpatia, kiam mi malsanis. | Ŝi estis tre kompatema, kiam mi malsanis. | Simpatia signifas „ŝatinda, agrabla”: tiel la germana sympathisch, franca sympathique kaj hispana simpático. La angla sympathetic en Esperanto estas kompatema. |
| Eraroj estas humanaj. | Eraroj estas homaj. | Humana signifas „kompatema, bonkora, homama”, kiel la germana human kaj la angla humane. Por „homa” uzu homa. |
Prononco kaj literumo
Tiuj eraroj venas el sonaj kutimoj de naciaj lingvoj. Vidu la alfabeton.
| Erara | Ĝusta | Kial |
|---|---|---|
| FA-mi-li-o, TE-le-fo-no | fa-mi-LI-o, te-le-FO-no | La akcento falas sur la antaŭlastan vokalon, kiel en es-pe-RAN-to. i antaŭ o estas aparta vokalo. Parolantoj de la angla emas akcenti pli frue (FA-mi-ly), tiuj de la franca la lastan silabon. |
| aŭto dirita „a-U-to”; kaj dirita „ka-i” | AŬ-to [aw], kaj [kaj], ambaŭ unu silabo | Vokalo kaj j aŭ ŭ formas unu silabon: aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ. |
| akwo, kwin | akvo, kvin | Esperanto ne havas w; la sonon [v] oni skribas v, kaj [kv] oni skribas kv. Parolantoj de la germana kaj pola kutimas al w por [v] (Wasser, woda), tiuj de la angla al qu por [kw]. |
| centro dirita [sentro] | centro dirita [tsentro] | c ĉiam sonas [ts] (PMEG). En la angla, franca kaj hispana c antaŭ e kaj i sonas [s] (en Hispanio [θ]). |
| jaro dirita [ʒaro] aŭ [dʒaro]; geografio kun mola g | jaro [jaro]; ge-o-gra-FI-o kun malmola g | j sonas [j], kiel la unua sono de la angla yes; g ĉiam estas malmola [g], eĉ antaŭ e kaj i. La angla j sonas [dʒ], la franca kaj portugala [ʒ], la hispana [x]. |
| Mi scias, ke si venos. | Mi scias, ke ŝi venos. | Si sen ĉapelo estas la refleksiva pronomo, alia vorto. Ĉu vi ne povas tajpi ŝ? Uzu la x-sistemon. |
| Ŝi parolas la Francan. | Ŝi parolas la francan. | Adjektivaj formoj de lingvo- kaj naciecnomoj normale skribiĝas minuskle, kontraste kun la angla French. Nur nomoj je -o, kiel Esperanto, havas majusklon (PMEG). |
Oftaj demandoj
Kiuj eraroj en Esperanto ŝanĝas la signifon de la frazo?
Plurajn: lian anstataŭ sian (la edzino de alia viro, ne de si mem), -ata anstataŭ -ita (agado en progreso anstataŭ finita), mankanta direkta -n (la birdo jam estas en la ĉambro, anstataŭ eniri) kaj duobla neado (la frazo fariĝas jesa).
Kial lernantoj miksas -ig- kaj -iĝ-?
En multaj lingvoj unu verbo servas por ambaŭ taskoj: en la angla „the door opened” kaj „I opened the door”. Esperanto havas La pordo malfermiĝis kaj Mi malfermis la pordon. La paroj estas listigitaj ĉe -ig- kaj -iĝ-.
Ĉu oni majuskligas lingvonomojn en Esperanto?
Nur nomojn je -o, kiel Esperanto, Ido kaj Latino. Adjektivaj formoj kiel angla kaj franca kaj plej multaj naciecvortoj (anglo, usonano) normale skribiĝas minuskle.
Kiel kontroli mian Esperanton?
Kontrolu en ĉiu frazo, ĉu ĉiu objekto havas -n, ĉu ĉiu adjektivo havas -j kaj -n laŭ sia substantivo, ĉu -ig- kaj -iĝ- estas ĝustaj, ĉu sia rilatas nur al la subjekto, kaj ĉu ol, ke kaj ĉu staras en la ĝusta loko. Poste legu la frazon laŭte kaj kontrolu la akcenton.
Fontoj
- PMEG: N – bazaj reguloj, N por objekto, N por direkto, A-vortoj, Unu-nombro kaj multe-nombro, Perverba priskribo de objekto
- PMEG: IĜ-verboj, Neŭtrala modo (infinitivo), Tempo en nerekta parolo, E-vortoj, Participoj kiel A-vortoj, Sufikso AD, Tria persono (neniu ĝi ĉe sensubjektaj verboj)
- PMEG: Si en simplaj frazoj, Kiu, Kio, Demandaj subfrazoj, Neado, Ekkriaj frazoj
- PMEG: Kiel kaj ol, Da, Je, Po, La antaŭ lingvonomoj, Majuskloj, Elparolo
- Reta Vortaro (ReVo): aktuala, eventuala, simpatio, humana, kompati, fino
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.