Komparativo kaj superlativo en Esperanto: pli, plej, ol

Esperanto komparas per apartaj vortetoj, ne per finaĵoj. Pli signifas „en pli alta grado”, plej „en la plej alta grado”, malpli kaj malplej la kontraŭon, ol enkondukas tion, kun kio oni komparas, kaj kiel montras egalecon. La adjektivo mem ne ŝanĝiĝas, kaj neniu komparo estas neregula: bona → pli bona → la plej bona.

#La ŝablonoj unuavide

#Komparativo: pli … ol

Metu pli tuj antaŭ la adjektivon aŭ adverbon, kaj ol antaŭ tion, kun kio oni komparas. Pli neniam ŝanĝiĝas, sed la adjektivo konservas siajn kutimajn -j kaj -n (substantivoj kaj adjektivoj). Multaj lingvoj havas apartajn komparajn formojn (angle bigger, sed more beautiful); Esperanto uzas pli ĉiam, kiom ajn longa estas la vorto.

• Mia frato estas pli juna ol mi.
• Mi vidis pli grandajn domojn.
• Ŝi kantas pli bone ol mi. Adverboj komparas same (adverboj).

#Kio sekvas post ol

Post ol vorto ricevas la formon, kiun ĝi havus en la plena frazo (PMEG). Subjekto ne havas finaĵon, objekto ricevas -n (akuzativo). Por kontroli, finu la frazon en la kapo.

Antaŭ nombro pli ol kaj malpli ol signifas „super” kaj „sub” tiu nombro, kaj la substantivo ricevas la finaĵon, kiun bezonas la tuta esprimo: Mi havas pli ol dek librojn.

#Superlativo: la plej … el

Plej staras antaŭ la adjektivo, kutime kun la, ĉar superlativo normale montras ion unikan. La grupon, al kiu ĝi apartenas, enkondukas el. Eblas ankaŭ lokaj rolvortetoj kiel en.

• Ŝi estas la plej saĝa el miaj amikoj.
• Ŝi kuras plej rapide. Ĉe adverbo la mankas.
• Tio estas la dua plej alta turo en la urbo. Oni diras ankaŭ tria plej, kvara plej ktp.

Kiam oni komparas ekzakte du aferojn, oni nature uzas la pli: Li estas la pli juna el la du fratoj. PMEG rimarkigas, ke tiam la pli kaj la plej signifas la samon, sed la pli ofte estas pli eleganta.

#Malpli kaj malplej

Malpli kaj malplej estas pli kaj plej renversitaj per mal-: Teo estas malpli forta ol kafo. Tamen malpli kaj pli mal- ne ĉiam interŝanĝeblas. PMEG montras paron: Li estas malpli bela ol vi estas komplimento por vi, dum Li estas pli malbela ol vi estas insulto al li.

#Egalaj komparoj: tiel … kiel, same … kiel

Tiel ofte estas ellasata antaŭ kiel: Ŝi kantas kiel birdo. Zamenhof skribis tiel same kiel; hodiaŭ oni ordinare uzas la pli mallongan same kiel, kaj iafoje eĉ la plej simplan samkiel, kiun PMEG tamen konsilas ne trouzi. Tiel kaj kiel montras gradon; tiom kaj kiom montras kvanton. Kelkaj parolantoj sisteme uzas tiom … kiom anstataŭ tiel … kiel por grado (Mi estas tiom forta, kiom vi); PMEG nomas tion fremda al la Fundamento kaj al la uzado de Zamenhof. Vorto post kiel sekvas la saman regulon pri rolo kiel post ol.

#Komparo de kvantoj: pli da, malpli da

Por „pli da io” oni ligas la mezuratan aferon per da (prepozicioj). La substantivo post da ne ricevas -n, eĉ kiel objekto; la pluralo konservas -j.

• Mi volas pli da kafo.
• Mi havas pli da libroj ol vi.
• Ŝi havas malpli da tempo ol mi.

Pli da libroj komparas kvantojn. Pli ol dek libroj komparas kun nombro.

#Pli forte kaj pli malforte

Plifortigu pli per multe, ne per tre: multe pli granda (PMEG). Plej neniam signifas „tre”; tio estas tre.

La sufikso -eg- plifortigas la signifon ene de la vorto: varma → varmega, bona → bonega, bone → bonege. Ĝi ne estas komparativo: bonega ne signifas „pli bona”.

#Kiom pli: diferencoj kaj oblo

Mezuro de diferenco ricevas -n: Mia fratino estas tri jarojn pli aĝa ol mi. Por oblo uzu fojojn: Ĝi estas dek fojojn pli rapida ol la malnova.

#Ju … des

Ju komencas la unuan parton kaj des la duan, ĉiu kun pli aŭ malpli (konjunkcioj). La ju-esprimo montras tion, kio regas, la des-esprimo tion, kio dependas (PMEG).

• Ju pli mi lernas, des pli mi ŝatas la lingvon.
• Ju pli mi pensas pri tio, des malpli mi komprenas.

En kelkaj lingvoj ambaŭ partoj havas la saman vorton (angle the more … the more, nederlande hoe meer … hoe meer). En Esperanto tio ne eblas: ju … ju kaj des … des ne havas sencon.

#Kiel eble plej

Kiel eble plej postulas la plej altan eblan gradon: Venu kiel eble plej baldaŭ. Zamenhof uzis ankaŭ kiel eble pli, sed hodiaŭ oni preskaŭ ne uzas tion. Populariĝis ankaŭ la unu-vorta formo plejeble. La pli singarda kiom eble diras esence la samon, sed emfazas, ke ekzistas limoj de la ebloj: Mi kiom eble evitas sukeron.

#Oftaj eraroj

#Komparado en via lingvo kaj en Esperanto

Multaj lingvoj komparas alimaniere ol Esperanto: per neregulaj formoj (angle good, better, best, france bon, meilleur, germane gut, besser, am besten, pole dobry, lepszy, najlepszy), per finaĵoj (germane -er, -st; pole -szy, -ejszy) aŭ per apartaj formoj por la superlativo. Esperanto havas unu ŝablonon por ĉiuj vortoj.

La germana distingas als (ol) kaj wie (kiel) same kiel Esperanto; la angla uzas than por ol kaj as … as por tiel … kiel. La franca plus … que, la hispana más … que kaj la itala più … di (aŭ che) respondas al pli … ol.

Tipaj eraroj laŭ la gepatra lingvo:

#Ekzemplaj frazoj

• Mia nova telefono estas pli malpeza ol la malnova.
• Ĉi tiu estas la plej bona kafo en la urbo.
• Julio estas la plej varma monato de la jaro.
• Mia filino legas pli multe ol mi.
• Hodiaŭ estas malpli varme ol hieraŭ.
• Ŝia aŭto estas same rapida kiel la mia.
• Ju pli longe mi atendas, des pli nervoza mi iĝas.
• En la klaso estas pli da knabinoj ol da knaboj.

#Oftaj demandoj

#Kiel oni formas la komparativon kaj superlativon de bona?

Pli bona kaj la plej bona. Ĉe adverboj: pli bone, plej bone. Same malbona: pli malbona, la plej malbona. Neregulaj formoj ne ekzistas.

#Ĉu oni diras pli … ol aŭ pli … kiel?

Pli … ol. Ol sekvas pli kaj malpli. Kiel servas por egaleco: tiel … kiel, same … kiel.

#Kiel oni esprimas, ke du aferoj kreskas kune?

Per ju pli … des pli …: Ju pli frue, des pli bone. La formo ju … ju ne havas sencon.

#Kio estas la diferenco inter pli kaj plu?

Pli montras gradon aŭ kvanton: Li laboras pli ol mi. Plu montras daŭron: Li ne laboras plu. Zamenhof klarigis la diferencon tiel, ke pli rilatas al kvanto kaj plu al daŭrado (ReVo). Parolantoj de la franca kaj de la itala atentu: plus kaj più servas por ambaŭ.

#Fontoj

• Pli, plej, Tre, Ju kaj des – PMEG
• Kiel kaj ol, kun rolmontriloj, Tiel same kiel, same kiel, samkiel – PMEG, ĉapitro 20 pri komparoj
• Grado kaj kvanto, N por mezuro, Nuanciloj de nombro, EG – PMEG
• pli, plej, ol, plu – ReVo
• Fundamento de Esperanto – Akademio de Esperanto