Helpt Esperanto bij het leren van andere talen? Het bewijs

Mogelijk, maar niemand heeft het bewezen. Verslagen van schoolprojecten tussen 1948 en 1982 melden dat leerlingen die een of twee jaar Esperanto deden, klasgenoten in Frans of Engels inhaalden of voorbijgingen. Het best gecontroleerde recente werk, op Engelse basisscholen, vond dat Esperanto voor beginners makkelijker te leren was dan Frans, maar geen meetbaar voordeel gaf voor later taalbewustzijn of later Frans. De oudere onderzoeken waren klein, vaak uitgevoerd door voorstanders en zwak gecontroleerd; een groot gerandomiseerd onderzoek bestaat niet. Het effect heet de „propedeutische” (voorbereidende) waarde van Esperanto.

#Welke onderzoeken bestaan er?

De bronnen achter elke rij staan in de lijst aan het eind. Het Paderborn-artikel op de Engelse Wikipedia zegt ook dat de Esperanto-groep in jaar 7 gelijk lag met de vergelijkingsgroep in Engels en in jaar 8 voorop liep, met verwijzing naar een verslag van Frank; de oorspronkelijke gegevens voor dat deel hebben we niet kunnen vinden.

#Wat zegt het sterkste bewijs?

Het overzicht van Karen Roehr-Brackin en Angela Tellier uit 2018 behandelt werk in Engeland van 2006 tot 2016. Het onderscheidt twee soorten projecten. Programma's zonder vergelijkingsgroepen, zoals Springboard to Languages, laten alleen zien dat het beter is kinderen iets over talen te leren dan niets. Onderzoeken die Esperanto met andere talen vergelijken, zijn informatiever, en hun resultaten zijn, in de woorden van de auteurs, ontnuchterend.

Esperanto was voor beginners makkelijker te leren dan Frans en leek de resultaten gelijkmatiger over de leerlingen te verdelen. Maar het gaf geen meetbaar groter taalbewustzijn of groter succes bij het leren van een latere taal, en het compenseerde een lage aanleg voor taalleren niet. Dit is dezelfde conclusie als op Waarom Esperanto leren?.

#Waarom zou het kunnen werken?

Dit zijn hypothesen. De redenen die onderzoekers geven:

• Regelmatige grammatica. De 16 regels kennen geen uitzonderingen, zodat leerlingen kunnen zien hoe een grammatica werkt zonder begraven te worden onder onregelmatige vormen.
• Doorzichtige woordvorming. Stammen, voor- en achtervoegsels behouden vaste betekenissen (woordvorming), wat leerlingen kan helpen op te merken hoe woorden gemaakt worden.
• Taalbewustzijn. Een duidelijk systeem zien kan leerlingen patronen laten opmerken, zoals meervoudsuitgangen en woordsoorten in andere talen.
• Vroeg succes en motivatie. Snelle vooruitgang en contact met penvrienden onder leerlingen in het buitenland kunnen het zelfvertrouwen vergroten. Leraren in de Springboard-evaluatie zeiden dit, maar ze gaven indrukken weer.

Alleen de eerste hiervan vindt enige steun in de onderzoeken: Esperanto was inderdaad makkelijker te leren. Van de rest is niet aangetoond dat het later winst veroorzaakt.

#Wat laat het bewijs niet zien?

• Geen groot modern gerandomiseerd onderzoek. Duncan Charters schreef in 2015 dat een doorslaggevend gecontroleerd onderzoek met enkele honderden leerlingen in verschillende omgevingen over meerdere jaren nog steeds werd afgewacht.
• Kleine steekproeven en niet-gematchte groepen. Bij de vroege experimenten waren experimentele en controlegroepen niet altijd vergelijkbaar, en de verslagen waren kort of anekdotisch. Dit is de opvatting van het overzicht uit 2018, dat eerdere critici zoals Dan Maxwell (1988) aanhaalt.
• Enthousiaste organisatoren. De resultaten uit Paderborn, Finland en van Thorndike bereiken ons vooral via mensen die Esperanto steunden. Een collega uit Paderborn waarschuwde aan het begin dat elk positief resultaat betwijfeld zou worden; dat neemt de twijfel niet weg.
• Zelfselectie. Waar ouders de extra les kozen, zoals in Paderborn, kunnen gemotiveerde gezinnen een deel van de winst verklaren.
• Gedeelde woordenschat. Omdat veel Esperanto-stammen op Romaanse en Germaanse woorden lijken, kan een deel van het voordeel voor Frans of Engels voortkomen uit bekende woorden, niet uit „leren leren”.
• Weinig peer-reviewed artikelen. Verschillende belangrijke verslagen zijn schoolverslagen of nieuwsbrieven, geen tijdschriftartikelen.
• Onduidelijk tegenover een eerlijke rivaal. De auteurs van Springboard zeggen dat hun opzet niet kan tonen of een andere taal, onderwezen met dezelfde activiteiten voor taalbewustzijn, even goed zou hebben gepresteerd.

De kritiek hoort bij een breder debat, behandeld in kritiek op Esperanto.

#Wat betekent dit voor leerders en leraren?

Reken er niet op dat Esperanto je volgende taal versnelt, maar sluit het ook niet uit. Het is redelijk om het te gebruiken als korte, risicoarme eerste cursus: het is snel te beginnen en je ziet hoe een hele grammatica in elkaar zit. De onderzoeken zeggen weinig over volwassenen, die nauwelijks getest zijn.

Wil je het proberen, volg dan het studieplan en de gratis cursus van 12 lessen, die ongeveer 6 tot 9 uur duurt. Onze pagina over hoe lang het duurt behandelt de onderzoeken naar leertijd.

Leraren die Esperanto aan een school toevoegen, moeten expliciet werk toevoegen over hoe talen zijn opgebouwd en het resultaat meten. De Essex-onderzoeken suggereren dat dit vormgerichte werk, meer dan de taal alleen, het verschil kan maken; de vraag is nog open.

#Veelgestelde vragen

#Helpt het leren van Esperanto bij het leren van andere talen?

Misschien, maar dat is niet bewezen. Verschillende schoolprojecten melden winst, maar de best gecontroleerde onderzoeken vonden geen meetbaar voordeel in later taalbewustzijn of later Frans, alleen dat Esperanto voor beginners makkelijker is.

#Wat was het Paderborn-onderzoek?

Het was een project van de Universiteit van Paderborn in Duitsland, van 1975 tot 1982 geleid door Helmar Frank. Het gaf 602 leerlingen in leerjaar 3–4 een cursus Esperanto vóór Engels en meldde minder fouten in Engels dan bij klasgenoten. De klas was vrijwillig en de resultaten komen van het project zelf.

#Wat is Springboard to Languages?

Het is een programma op Engelse basisscholen dat Esperanto combineert met activiteiten voor taalbewustzijn. Een vijfjarige evaluatie (2006–2011) vond dat de leerlingen goed omgingen met onbekende talen, maar kon niet aantonen dat Esperanto beter was dan een andere taal.

#Is Esperanto voor kinderen makkelijker dan Frans?

Ja, in het Essex-onderzoek onder 28 leerlingen van 8–9 jaar, die het sneller leerden dan Frans. Dat toont niet aan dat het later Frans makkelijker maakt.

#Is Esperanto een goede eerste vreemde taal?

Het kan een goede korte eerste cursus zijn, omdat het makkelijk is om mee te beginnen en de resultaten gelijkmatig zijn over de leerlingen. Voor een taal die je nodig hebt voor studie of werk, toont het bewijs niet aan dat het tijd bespaart om eerst Esperanto te doen.

#Bronnen

• Karen Roehr-Brackin en Angela Tellier, "Esperanto as a tool in classroom foreign language learning in England", Language Problems and Language Planning 42(1), 89–111, 2018; repository van de University of Essex (Halloran, Williams, Thorndike en Kennon, Bishop; de onderzoeken van 2013 en 2017; de conclusies van het overzicht)
• Duncan Charters, "The teaching and learning of Esperanto", Interdisciplinary Description of Complex Systems 13(2), 2015 (Williams in Egerton Park, Halloran, de oproep tot een gecontroleerd onderzoek)
• J. H. Halloran, "A four-year experiment in Esperanto as an introduction to French", British Journal of Educational Psychology 22(3), 200–204, 1952; Norman Williams, "A language teaching experiment", Canadian Modern Language Review 22(1), 1965 (zoals aangehaald in de twee bronnen hierboven)
• Karen Roehr, The Springboard to Languages evaluation project: a summary report, University of Essex, 2012, een samenvatting van vijf verslagen van Amanda Barton en Joanna Bragg voor de University of Manchester, 2006–2011
• Angela Tellier en Karen Roehr-Brackin, "The development of language learning aptitude and metalinguistic awareness in primary-school children: a classroom study", Essex Research Reports in Linguistics 62(1), 2013
• Universität Paderborn, "Erfolge des Paderborner Modellprojekts: Sprachorientierungsunterricht für Grundschüler" (H. Frank en collega's), in Namen, Nachrichten, Notizen, ca. 1982: digitale kopie (602 leerlingen, 41 groepen, 1975–1982, foutpercentages; noemt ook Thorndike en het Finse experiment)
• Wikipedia, Paderborn method (Franks opzet en latere jaren, met verwijzing naar zijn verslag) en Valeur propédeutique de l'espéranto (Thorndike 1925–1931, Somero 1958–1963, Bishops project in Melbourne); het Franse artikel zelf is gemarkeerd wegens zwakke bronvermelding
• Onze pagina's: Waarom Esperanto leren?, Hoe lang duurt het om Esperanto te leren?