Ĉu Esperanto helpas lerni aliajn lingvojn? La pruvoj

Eble, sed neniu pruvis tion. Raportoj pri lernejaj projektoj inter 1948 kaj 1982 diras, ke lernantoj, kiuj pasigis unu aŭ du jarojn kun Esperanto, atingis aŭ superis samklasanojn en la franca aŭ la angla. La plej bone kontrolita lastatempa laboro, en anglaj bazlernejoj, trovis, ke Esperanto estis pli facile lernebla ol la franca por komencantoj, sed donis neniun mezureblan avantaĝon pri posta lingva konscio aŭ posta franca lingvo. La pli malnovaj studoj estis malgrandaj, ofte faritaj de subtenantoj kaj malforte kontrolitaj, kaj ekzistas neniu granda hazarda provo. La efiko nomiĝas „propedeŭtika” (prepara) valoro de Esperanto.

#Kiuj studoj ekzistas?

La fontoj malantaŭ ĉiu vico troviĝas en la listo fine. La priskribo de Paderborn en la angla Vikipedio ankaŭ diras, ke la Esperanta grupo egalis la komparan grupon en la angla ĝis jaro 7 kaj gvidis ĝin en jaro 8, citante raporton de Frank; ni ne trovis la originalajn datumojn pri tiu parto.

#Kion diras la plej fortaj pruvoj?

La recenzo de Karen Roehr-Brackin kaj Angela Tellier de 2018 kovras laboron en Anglio de 2006 ĝis 2016. Ĝi distingas du specojn de projektoj. Programoj sen komparaj grupoj, kiel Springboard to Languages, montras nur, ke instrui al infanoj ion pri lingvoj estas pli bone ol nenio. Studoj, kiuj komparas Esperanton kun aliaj lingvoj, estas pli informriĉaj, kaj iliaj rezultoj estas, laŭ la vorto de la aŭtorinoj, seniluziigaj.

Esperanto estis pli facile lernebla ol la franca por komencantoj kaj ŝajne faris la rezultojn pli egalaj inter lernantoj. Sed ĝi ne produktis mezureble pli grandan lingvan konscion nek pli grandan sukceson en lernado de posta lingvo, kaj ĝi ne kompensis malaltan talenton por lingvolernado. Ni venas al la sama konkludo ĉe Kial lerni Esperanton?.

#Kial ĝi povus funkcii?

Tiuj estas hipotezoj. La kialoj, kiujn donas esploristoj, estas:

• Regula gramatiko. La 16 reguloj ne havas esceptojn, do lernantoj povas vidi, kiel funkcias gramatiko, sen droni en neregulaj formoj.
• Travidebla vortfarado. Radikoj, prefiksoj kaj sufiksoj konservas fiksitajn signifojn (vortfarado), kio povas helpi lernantojn rimarki, kiel vortoj estas faritaj.
• Konscio pri lingvo. Vidi klaran sistemon povas igi lernantojn rimarki regulaĵojn, ekzemple pluralajn finaĵojn kaj vortklasojn, en aliaj lingvoj.
• Frua sukceso kaj motivo. Rapida progreso kaj korespondado kun lernantoj eksterlande povus plialtigi memfidon. Instruistoj en la takso de Springboard diris tion, sed ili raportis impresojn.

Nur la unua el tiuj havas ian subtenon el la studoj: Esperanto efektive estis pli facile lernebla. La ceteraj ne estas montritaj kiel kaŭzo de postaj profitoj.

#Kion la pruvoj ne montras?

• Neniu granda moderna hazarda provo. Duncan Charters skribis en 2015, ke definitiva kontrolita studo de pluraj centoj da studentoj en malsamaj medioj dum pluraj jaroj ankoraŭ estas atendata.
• Malgrandaj specimenoj kaj neegaligitaj grupoj. La fruaj eksperimentoj havis eksperimentajn kaj kontrolajn grupojn, kiuj ne ĉiam estis kompareblaj, kaj raportojn, kiuj estis mallongaj aŭ anekdotaj. Tia estas la opinio de la recenzo de 2018, kiu citas pli fruajn kritikantojn kiel Dan Maxwell (1988).
• Entuziasmaj organizintoj. La rezultoj de Paderborn, Finnlando kaj Thorndike atingas nin ĉefe tra homoj, kiuj subtenis Esperanton. Paderborna kolego avertis ĉe la komenco, ke ĉiu pozitiva rezulto estos dubata; tio ne forigas la dubon.
• Memelekto. Kie gepatroj elektis la kroman klason, kiel en Paderborn, motivitaj familioj povas klarigi parton de la profito.
• Komuna vortprovizo. Ĉar multaj Esperantaj radikoj similas latinidajn kaj ĝermanajn vortojn, ia profito por la franca aŭ angla povas veni el konataj vortoj, ne el „scio, kiel lerni”.
• Malmultaj kolege reviziitaj artikoloj. Pluraj ŝlosilaj raportoj estas lernejaj raportoj aŭ informiloj, ne artikoloj en revuoj.
• Neklara komparo kun justa rivalo. La aŭtoroj de Springboard diras, ke ilia plano ne povas montri, ĉu alia lingvo, instruata kun la samaj konsciigaj agadoj, atingus same bonan rezulton.

La kritiko estas parto de pli larĝa debato, traktita en kritiko de Esperanto.

#Kion tio signifas por lernantoj kaj instruistoj?

Ne kalkulu je tio, ke Esperanto rapidigos vian sekvan lingvon, kaj ankaŭ ne ekskludu tion. Estas prudente uzi ĝin kiel mallongan, malmulte riskan unuan kurson: oni rapide komencas, kaj videblas, kiel tuta gramatiko kuniĝas. La studoj diras malmulte pri plenkreskuloj, kiuj apenaŭ estis testitaj.

Se vi volas provi tion, sekvu la lernplanon kaj la senpagan kurson de 12 lecionoj, kiu daŭras ĉirkaŭ 6 ĝis 9 horojn. Nia paĝo pri la daŭro de lernado traktas la studojn pri lernotempo.

Instruistoj, kiuj aldonas Esperanton al lernejo, devus aldoni eksplicitan laboron pri tio, kiel lingvoj estas konstruitaj, kaj mezuru la rezulton. La studoj de Essex sugestas, ke tiu laboro fokusita al formo, pli ol la lingvo sola, eble gravas, kaj la demando restas malfermita.

#Oftaj demandoj

#Ĉu lerni Esperanton helpas lerni aliajn lingvojn?

Eble, sed tio ne estas pruvita. Pluraj lernejaj projektoj raportas profitojn, sed la plej bone kontrolitaj studoj trovis neniun mezureblan avantaĝon pri posta lingva konscio aŭ posta franca lingvo, nur ke Esperanto estas pli facila por komencantoj.

#Kio estis la studo en Paderborn?

Ĝi estis projekto de la Universitato de Paderborn, Germanio, gvidita de Helmar Frank de 1975 ĝis 1982. Ĝi donis al 602 lernantoj en lernejaj jaroj 3–4 kurson de Esperanto antaŭ la angla kaj raportis malpli da eraroj en la angla ol ĉe samklasanoj. La klaso estis libervola kaj la rezultoj venas de la projekto mem.

#Kio estas Springboard to Languages?

Ĝi estas programo en anglaj bazlernejoj, kiu kombinas Esperanton kun agadoj pri lingva konscio. Kvinjara takso (2006–2011) trovis, ke lernantoj bone traktis nekonatajn lingvojn, sed ĝi ne povis montri, ke Esperanto estis pli bona ol alia lingvo.

#Ĉu Esperanto estas pli facila ol la franca por infanoj?

Jes, en la studo de Essex kun 28 lernantoj de 8–9 jaroj, kiuj lernis ĝin pli rapide ol la francan. Tio ne pruvas, ke ĝi faciligas la poste lernatan francan.

#Ĉu Esperanto estas bona unua fremda lingvo?

Ĝi povas esti bona mallonga unua kurso, ĉar oni facile komencas ĝin kaj la rezultoj estas egalaj inter lernantoj. Por lingvo, kiun vi bezonas por studo aŭ laboro, la pruvoj ne montras, ke lerni Esperanton unue ŝparas tempon.

#Fontoj

• Karen Roehr-Brackin and Angela Tellier, "Esperanto as a tool in classroom foreign language learning in England", Language Problems and Language Planning 42(1), 89–111, 2018; deponejo de la Universitato de Essex (Halloran, Williams, Thorndike kaj Kennon, Bishop; la studoj de 2013 kaj 2017; la konkludoj de la recenzo)
• Duncan Charters, "The teaching and learning of Esperanto", Interdisciplinary Description of Complex Systems 13(2), 2015 (Williams ĉe Egerton Park, Halloran, la alvoko por kontrolita studo)
• J. H. Halloran, "A four-year experiment in Esperanto as an introduction to French", British Journal of Educational Psychology 22(3), 200–204, 1952; Norman Williams, "A language teaching experiment", Canadian Modern Language Review 22(1), 1965 (kiel citite en la du antaŭaj eroj)
• Karen Roehr, The Springboard to Languages evaluation project: a summary report, University of Essex, 2012, resumo de kvin raportoj de Amanda Barton kaj Joanna Bragg por la Universitato de Manĉestro, 2006–2011
• Angela Tellier and Karen Roehr-Brackin, "The development of language learning aptitude and metalinguistic awareness in primary-school children: a classroom study", Essex Research Reports in Linguistics 62(1), 2013
• Universität Paderborn, "Erfolge des Paderborner Modellprojekts: Sprachorientierungsunterricht für Grundschüler" (H. Frank kaj kolegoj), en Namen, Nachrichten, Notizen, ĉ. 1982: cifereca kopio (602 lernantoj, 41 grupoj, 1975–1982, erarprocentoj; menciitaj ankaŭ Thorndike kaj la finnlanda eksperimento)
• Vikipedio (angle), Paderborn method (la plano de Frank kaj pli postaj jaroj, citante lian raporton) kaj (france) Valeur propédeutique de l'espéranto (Thorndike 1925–1931, Somero 1958–1963, projekto de Bishop en Melburno); la franca artikolo mem estas markita pro malforta fontaro
• Niaj paĝoj: Kial lerni Esperanton?, Kiom da tempo necesas por lerni Esperanton?