Lekcja esperanto 12: imiesłowy, czytanie i co dalej

W tej ostatniej lekcji przeczytasz cały list po esperancku – około 200 słów – i sprawdzisz, czy go rozumiesz. Poznasz też sześć imiesłowów, czyli formy ukryte w codziennych słowach takich jak komencanto „początkujący” i venonta „następny, nadchodzący”. Na koniec dowiesz się, co robić dalej: gdzie sprawdzać słowa, powtarzać gramatykę i ćwiczyć z prawdziwymi ludźmi.

Tekst do czytania

Tydzień po kongresie Ana pisze do Tomo. Przeczytaj list raz bez tłumaczenia, a potem sprawdź nieznane słowa.

San-Paŭlo, la 6-an de Aŭgusto

Kara Tomo,

Antaŭ unu semajno ni ankoraŭ estis kune ĉe la kongreso, kaj nun mi estas denove en San-Paŭlo. Reveninte hejmen, mi dormis dek du horojn!

Ĉu vi memoras la unuan tagon? Mi estis tre nervoza. Mi pensis: "Mi estas nur komencanto, mi komprenos nenion." Sed post unu horo mi jam babilis kun homoj el dek landoj. Neniu ridis pri miaj eraroj, kaj ĉiuj helpis min.

Mi ŝatis ĉion: la prelegojn, la ekskurson tra la malnova urbo, la koncertojn kaj la longajn vesperojn en la kafejo. Mi ankoraŭ vidas antaŭ mi la dancantajn kongresanojn dum la Internacia Vespero.

Hieraŭ mia frato Pedro demandis min: "Kion vi lernis tie?" Mi respondis: "Mi lernis, ke lingvo ne estas nur gramatiko. Lingvo estas homoj."

Nun mi havas novajn planojn. La romano aĉetita ĉe la libroservo atendas sur mia tablo, kaj mi legos ĝin ĝis la fino de la monato. Mi ankaŭ volas paroli kun vi ĉiusemajne, kiel antaŭe – sed nun pri ĉio, ne nur pri la vetero!

Ne forgesu nian planon por la venonta kongreso! Mi jam ŝparas monon. Bonvolu saluti vian avinon de mi (kaj ŝian fungan supon)!

Kore,
Ana

P.S. Kafo dormas sur la romano. Ŝajne ankaŭ ĝi volas lerni Esperanton.

Tłumaczenie na polski

São Paulo, 6 sierpnia

Drogi Tomo,

Tydzień temu byliśmy jeszcze razem na kongresie, a teraz znowu jestem w São Paulo. Po powrocie do domu spałam dwanaście godzin!

Pamiętasz pierwszy dzień? Byłam bardzo zdenerwowana. Myślałam: „Jestem tylko początkująca, nic nie zrozumiem.” Ale po godzinie już gadałam z ludźmi z dziesięciu krajów. Nikt nie śmiał się z moich błędów, a wszyscy mi pomagali.

Podobało mi się wszystko: wykłady, wycieczka po starym mieście, koncerty i długie wieczory w kawiarni. Wciąż widzę przed sobą tańczących uczestników kongresu podczas Wieczoru Międzynarodowego.

Wczoraj mój brat Pedro zapytał mnie: „Czego się tam nauczyłaś?” Odpowiedziałam: „Nauczyłam się, że język to nie tylko gramatyka. Język to ludzie.”

Teraz mam nowe plany. Powieść kupiona w księgarni kongresowej czeka na moim stole, a ja przeczytam ją do końca miesiąca. Chcę też rozmawiać z tobą co tydzień, jak dawniej – ale teraz o wszystkim, nie tylko o pogodzie!

Nie zapomnij o naszym planie na przyszły kongres! Już oszczędzam pieniądze. Pozdrów ode mnie swoją babcię (i jej zupę grzybową)!

Serdecznie,
Ana

P.S. Kafo śpi na powieści. Chyba też chce się uczyć esperanta.

Nowe słowa

Esperanto	Polski	Uwagi
kara	drogi, kochany	w listach: Kara Tomo; uwaga: to nie polska „kara”!
denove	znowu, ponownie
antaŭe	wcześniej, dawniej	kiel antaŭe „jak dawniej”
reveni	wracać	re- „znowu, z powrotem” + veni
memori	pamiętać
pensi	myśleć
kompreni	rozumieć
legi	czytać	leganto „czytelnik”
nenio	nic	słowo tabelowe (lekcja 11); bez dodatkowego ne
neniu	nikt
babili	gadać, ucinać pogawędkę
lando	kraj
ridi	śmiać się	ridi pri „śmiać się z”
eraro	błąd
prelego	wykład, odczyt
ekskurso	wycieczka
danci	tańczyć	dancanta „tańczący”
respondi	odpowiadać
ke	że (spójnik)	Mi lernis, ke… „Nauczyłem(-am) się, że…”
forgesi	zapominać
ŝpari	oszczędzać (pieniądze, czas)
mono	pieniądze
ĉiusemajne	co tydzień	ĉiu + semajno + -e
ŝajne	najwyraźniej, jak się zdaje
kore	serdecznie	zakończenie listu; koro „serce”

Gramatyka

Sześć imiesłowów

Imiesłów to czasownik użyty jak przymiotnik: „tańczący człowiek”, „kupiona książka”. Esperanto ma sześć imiesłowów, zbudowanych z trzech przyrostków czynnych i trzech biernych. Samogłoski a, i, o odpowiadają końcówkom -as, -is, -os. Pełny rozdział znajdziesz na stronie o imiesłowach.

	Teraźniejszy (a)	Przeszły (i)	Przyszły (o)
Czynne – robi	leganta – czytający	leginta – który przeczytał	legonta – który ma czytać
Bierne – jest robione	legata – czytany	legita – przeczytany	legota – do przeczytania

izakończonyatrwającyoprzyszły

Przykłady z listu Any:

Esperanto	Polski
la dancantaj kongresanoj	tańczący uczestnicy kongresu
la romano aĉetita ĉe la libroservo	powieść kupiona w księgarni kongresowej
la venonta kongreso	nadchodzący (następny) kongres

Polak zna imiesłowy z własnego języka: „tańczący” to dancanta, „kupiony” to aĉetita, „czytany” to legata. Różnica jest taka, że polskie imiesłowy zmieniają się przez rodzaje, liczby i przypadki, a esperanckie przyjmują tylko -j i -n, jak każdy przymiotnik.

Imiesłowy jako rzeczowniki: -anto, -into, -onto

Z końcówką -o imiesłów nazywa osobę: komenc·ant·o „ktoś, kto zaczyna, początkujący”, lern·ant·o „uczeń, uczący się”, parol·ant·o „mówca, osoba mówiąca”. Komencanto znasz od lekcji 1. Nie myl -ant- z przyrostkiem -an- z lekcji 10: kongres·an·o to członek kongresu, a nie ktoś „kongresujący”.

Imiesłowy jako przysłówki: -e

Z końcówką -e imiesłów opisuje okoliczności głównej czynności. Reveninte hejmen, mi dormis znaczy „Wróciwszy do domu, spałam”. Ridante, ŝi respondis znaczy „Śmiejąc się, odpowiedziała”. To odpowiednik polskich imiesłowów przysłówkowych na „-ąc” i „-wszy”.

Na resztę możesz poczekać

Imiesłowy łączą się też z esti, tworząc formy złożone. Często spotkasz formy bierne, jak La libro estas legita – „Książka została przeczytana”; formy czynne, jak Mi estas leginta la libron – „Przeczytałem(-am) książkę”, są rzadkie. Na razie proste czasy -as, -is, -os wystarczą do prawie wszystkiego, co chcesz powiedzieć.

Ćwiczenia

Kącik kulturalny

Tydzień Any przebiega według zwykłego programu Światowego Kongresu Esperanto. Kongres trwa zwykle osiem dni i obejmuje uroczyste otwarcie (Inaŭguro), wykłady Międzynarodowego Uniwersytetu Kongresowego, koncerty, wieczór narodowy, wieczór międzynarodowy i dzień wycieczek. Młodzież ma też własny Międzynarodowy Kongres Młodzieży, odbywający się od 1938 roku i prowadzony dziś przez organizację młodzieżową TEJO. Następny Światowy Kongres zaplanowano w Melbourne w Australii na 3–10 lipca 2027 – zobacz stronę o Światowym Kongresie Esperanto.

Co robić dalej

Znasz już rdzeń gramatyki esperanta. Te kroki zamienią go w prawdziwą umiejętność:

Powtórz. Wróć do przeglądu kursu i powtórz ćwiczenia z każdej lekcji, w której poprawnych odpowiedzi było mniej niż 80%. Gdy jakaś reguła jest niejasna, zajrzyj do działu gramatyka.
Rozbuduj słownictwo. Naucz się 100 najczęstszych słów, poćwicz 1000 najczęstszych na naszych fiszkach, a nowe sprawdzaj w słowniku, który pokazuje budowę każdego słowa.
Czytaj i słuchaj codziennie. Wybierz książkę dla uczących się, podcast albo drugi kurs z naszej listy darmowych materiałów.
Rozmawiaj z ludźmi. Dołącz do internetowej grupy rozmówek, lokalnego klubu lub wydarzenia. Nasz poradnik jak uczyć się esperanta podpowiada, gdzie ich szukać. W Polsce możesz zacząć od Polskiego Związku Esperantystów.

Częste pytania

Czy imiesłowy są potrzebne, żeby mówić po esperancku?

Nie od razu. Proste czasy obejmują prawie wszystko. Ale słowa zbudowane z -ant-, takie jak komencanto i lernanto, to codzienne słownictwo, więc warto je rozpoznawać.

Jaki poziom osiągnę po tym kursie?

Kurs ma zaprowadzić cię od zera do poziomu A1 w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego, a lekcje 10–12 obejmują pierwszą część poziomu A2. Regularne czytanie i rozmowy zaprowadzą cię dalej.

Jak ćwiczyć mówienie, jeśli nikt w pobliżu nie mówi po esperancku?

Skorzystaj z internetowych grup rozmówek i spotkań wideo albo z aplikacji łączących uczących się. Później tydzień na wydarzeniu lub u gospodarza Pasporta Servo da ci wiele godzin prawdziwej rozmowy.

#Tekst do czytania

#Nowe słowa

#Gramatyka

#Sześć imiesłowów

#Imiesłowy jako rzeczowniki: -anto, -into, -onto

#Imiesłowy jako przysłówki: -e

#Na resztę możesz poczekać

#Ćwiczenia

#Kącik kulturalny

#Co robić dalej

#Częste pytania

#Czy imiesłowy są potrzebne, żeby mówić po esperancku?

#Jaki poziom osiągnę po tym kursie?

#Jak ćwiczyć mówienie, jeśli nikt w pobliżu nie mówi po esperancku?

#Źródła