Korpopartoj kaj kuracistaj frazoj en Esperanto

Esperantaj korpopartoj estas substantivoj kun la finaĵo -o: kapo, mano, koro, piedo. Doloron esprimas la verbo dolori: Mia kapo doloras. La kontraŭo de sana estas malsana, farita per mal-, kaj la persono, kiu profesie kuracas, nomiĝas kuracisto. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj (pri ĉ, ĝ, ŝ kaj c = [ts] vidu alfabeton kaj prononcon).

#Kapo kaj vizaĝo

Lango estas la organo en la buŝo; la lingvo, kiun oni parolas, estas lingvo. Haro estas unu fadeno, do pri la tuta hararo oni uzas la pluralon: longaj haroj.

#Kolo kaj trunko

ReVo difinas ventro kiel la parton inter brusto kaj pelvo; la organo ene estas la stomako.

#Brakoj kaj kruroj

Kruro povas esti la tuta suba membro aŭ nur la parto de la genuo ĝis la piedo; ReVo rimarkigas, ke Zamenhof uzis ĝin preskaŭ ĉiam por la tuta membro. Gambo estas la tuta suba membro de homo, kun la femuro (ReVo).

#Ene de la korpo

#Sano, malsano kaj kuracistoj

Doktoro estas ankaŭ neformala ĝentila titolo por kuracisto; ĝia ĉefa signifo estas la scienca grado (ReVo).

#Kiel la vortoj estas konstruitaj

La vorto malsanulejo konsistas el kvin partoj:

PMEG difinas malsanulejo kiel lokon, kie oni flegas kaj kuracas malsanulojn. La samaj partoj donas tutan vortfamilion:

-ist- nomas personon, kiu profesie okupiĝas pri io: kuracisto kuracas, dentisto okupiĝas pri dentoj. -in- faras ĝin ina. Pli pri vortfarado, prefiksoj kaj sufiksoj.

#Dolorvortoj kun -doloro

Doloro aldoniĝas al korpoparto kaj nomas la doloron en ĝi; la lasta radiko estas la ĉefa, do kapdoloro estas „doloro de la kapo”:

ReVo listigas dentodoloro kaj ankaŭ citas dentdoloron. Ĝi konsilas simplajn kunmetaĵojn kiel kapdoloro anstataŭ grekstilaj terminoj kiel cefalalgio aŭ odontalgio.

#Diri, kie doloras

Ĉe dolori la dolora korpoparto estas la subjekto, kaj la posedanton oni montras per mia aŭ al mi:

PMEG rigardas Mi lavas al mi la manojn kiel egalan al Mi lavas miajn manojn: al montras, kies korpoparto temas. ReVo rimarkigas, ke en pli malnovaj tekstoj la persono estas ankaŭ objekto (mia internaĵo min doloras), sed en moderna lingvo oni ŝajne preferas la formojn supre. La subjekto estas la dolora parto, do Mi doloras ne signifas „mi sentas doloron”. Vidu ankaŭ la akuzativon.

#Ĉe la kuracisto

Demandoj kaj instrukcioj, kiujn vi eble aŭdos:

Farti signifas „esti en bona aŭ malbona stato” kaj estas la verbo de Kiel vi fartas? Kio estas havata, sentata aŭ prenata, estas objekto kaj finiĝas per -n: febron, naŭzon, pilolon.

#En la apoteko

#Urĝaj situacioj

Por Helpu!, Voku ambulancon! kaj Kie estas la hospitalo? vidu la liston de urĝaj frazoj en la vojaĝaj frazoj. Mi malsanas troviĝas ĉe la bazaj frazoj.

#Korpo kaj sano en via lingvo kaj en Esperanto

Kelkaj korpovortoj kaŭzas konfuzon, ĉar ilia signifo malsamas en aliaj lingvoj:

Ankaŭ la maniero diri doloron malsamas inter lingvoj. La hispana me duele la cabeza kaj la germana mir tut der Kopf weh proksimas al Doloras al mi la kapo. La pola boli mnie głowa uzas akuzativon; en Esperanto tia formo (la kapo min doloras) troviĝas en malnovaj tekstoj, sed hodiaŭ ĝi estas malofta. La franca j'ai mal à la tête respondas al Mi havas kapdoloron.

#Oftaj demandoj

#Kiel oni nomas la ĉefajn korpopartojn en Esperanto?

Kapo, okulo, nazo, buŝo, orelo, brako, mano, kruro, piedo kaj koro. La pluralo havas -j: okuloj.

#Kiel oni diras, ke la kapo doloras, en Esperanto?

Mi havas kapdoloron aŭ Mia kapo doloras. Por aliaj dolorlokoj anstataŭigu kap- per alia korpoparto: gorĝdoloro, dorsdoloro.

#Kio estas la diferenco inter kuracisto kaj doktoro?

Kuracisto estas la profesio: persono, kiu kuracas malsanulojn; virino povas esti kuracistino. Doktoro estas ĉefe scienca grado, sed ankaŭ neformala ĝentila titolo por kuracisto.

#Kio estas la diferenco inter malsanulejo kaj hospitalo?

Ili signifas la saman lokon. Malsanulejo estas laŭvorte „loko por malsanuloj”, farita el Esperantaj partoj; hospitalo estas la internacia vorto.

#Kiel oni diras, ke oni estas malsana?

Mi estas malsana aŭ pli mallonge Mi malsanas. Se vi sentas nur malbonan staton, diru Mi ne fartas bone.

#Kiel oni demandas, kie doloras?

Kie doloras? Oni respondas per al mi kaj korpoparto – Doloras al mi la genuo – aŭ simple Doloras ĉi tie.

#Fontoj

• dolori, doloro, kapdoloro, dentodoloro, gorĝdoloro, dorsdoloro, lumbodoloro, stomakdoloro – ReVo
• sana, malsana, malsaniĝi, malsanulejo, sanigi, resaniĝi – ReVo
• kuraci, kuracisto, kuracilo, paciento – ReVo
• flegi, flegisto – ReVo
• apoteko, pilolo, recepto – ReVo
• malvarmumi, malvarmumo, febro, naŭzi, kapturno, farti, doktoro – ReVo
• kapo, kruro, gambo, ventro, fingro, haro, lango – ReVo
• EJ (malsanulejo), UL, IST (kuracisto, dentisto), IN – PMEG
• Verboj kun al-komplemento (Mi lavas al mi la manojn), Posedaj pronomoj – PMEG
• Bazaj elparolaj reguloj (akcento) – PMEG