Frases
Profesiones en esperanto: lista, -isto y frases de trabajo
La mayoría de las profesiones terminan en -isto, unas pocas son raíces simples y un puñado de verbos y frases cubre el trabajo y la búsqueda de empleo.
La mayoría de las profesiones en esperanto terminan en -isto: instruisto «profesor, maestro», kuracisto «médico», kuiristo «cocinero». El sufijo -ist- marca a una persona que se ocupa de algo, a menudo como profesión: instrui «enseñar» da instruisto. Unas pocas profesiones son raíces simples sin -ist-, como kelnero «camarero», ŝoforo «conductor» e inĝeniero «ingeniero». La pronunciación va escrita con ortografía española, dividida en sílabas y con la tónica en mayúsculas (ts es la c, ch la ĉ, dy la ĝ, sh la ŝ, zh la ĵ, j la ĥ, y la j, gue y gui son ge y gi con g de «gato»; la tabla completa está en las 20 frases más importantes).
Cómo se forman las palabras de profesión
| Pieza | Significado | Ejemplo | Español |
|---|---|---|---|
| -in- | femenino | instruistino | profesora, maestra |
| -an- | miembro, habitante | kamparano | campesino |
| -ul- | persona con una cualidad | senlaborulo | desempleado |
| -ant-, -it- | quien hace la acción, quien la ha recibido | laboranto, dungito | trabajador, empleado |
| -estr- | jefe, director | urbestro | alcalde |
| -ej- | lugar | oficejo | oficina |
Son sufijos y participios corrientes. Se apilan como en cualquier formación de palabras: lern·ej·estr·o es «aprender + lugar + jefe», es decir, el director de una escuela.
Qué significa -ist- y dónde no se usa
La gramática de referencia PMEG define -ist- como una persona que participa a menudo en algo, quizá como profesión. Así, instruisto enseña para ganarse la vida, pero biciklisto «ciclista» es cualquiera que monta a menudo en bicicleta, y esperantisto es quien conoce y usa el esperanto. Para una profesión precisa, usa un compuesto: en lugar del vago fiŝisto, PMEG sugiere fiŝkaptisto «pescador», fiŝbredisto «piscicultor» o fiŝvendisto «pescadero».
Muchas profesiones son raíces completas y no llevan -ist-. PMEG enumera ĥirurgo «cirujano», barbiro «barbero», kelnero «camarero», aktoro «actor», soldato «soldado», profesoro «profesor universitario» y ŝoforo «conductor», y dice que no se diga ĥirurgisto. ReVo también trata inĝeniero, advokato y sekretario como palabras corrientes sin -ist-. Ninguna regla predice cuáles son cuáles, así que aprende cada una tal como es. Fizikisto «físico» sí necesita -ist-, porque fiziko es la ciencia misma («la física»).
A un hispanohablante el patrón le resulta familiar, porque -ist- se parece al sufijo español -ista: dentisto «dentista», programisto «programador», artisto «artista». La coincidencia es solo parcial, porque «periodista» es ĵurnalisto (de ĵurnalo «periódico») y muchas profesiones españolas en -or, -ero o -ario no llevan -ist- en esperanto. Además, el español usa -ista igual para hombres y mujeres («el dentista», «la dentista»), y el esperanto también deja -isto sin marca de sexo.
Profesiones frecuentes por ámbito
Educación y salud
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| profesor, maestro | instruisto | in-stru-IS-to | |
| profesor universitario | profesoro | pro-fe-SO-ro | raíz simple |
| médico | kuracisto | ku-ra-TSIS-to | de kuraci «curar, tratar» |
| dentista | dentisto | den-TIS-to | |
| enfermero | flegisto | fle-GUIS-to | de flegi «cuidar» |
| cirujano | ĥirurgo | ji-RUR-go | raíz simple |
| farmacéutico | farmaciisto | far-ma-tsi-IS-to | |
| veterinario | veterinaro | ve-te-ri-NA-ro | raíz simple |
Comida, comercio y servicios
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| cocinero | kuiristo | ku-i-RIS-to | de kuiri «cocinar» |
| panadero | bakisto | ba-KIS-to | |
| camarero, mesero | kelnero | kel-NE-ro | raíz simple |
| vendedor | vendisto | ven-DIS-to | de vendi «vender» |
| cajero | kasisto | ka-SIS-to | de kaso «caja» |
| barbero | barbiro | bar-BI-ro | raíz simple |
| sastre | tajloro | tay-LO-ro | raíz simple |
| cartero | poŝtisto | posh-TIS-to |
Oficina, negocios, derecho y Estado
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| oficinista | oficisto | o-fi-TSIS-to | |
| secretario | sekretario | se-kre-ta-RI-o | raíz simple |
| banquero | bankisto | ban-KIS-to | |
| comerciante | komercisto | ko-mer-TSIS-to | |
| director, gerente | direktoro | di-rek-TO-ro | raíz simple |
| abogado | advokato | ad-vo-KA-to | raíz simple |
| juez | juĝisto | yu-DYIS-to | |
| agente de policía | policisto | po-li-TSIS-to | |
| soldado | soldato | sol-DA-to | raíz simple |
Técnica, construcción y transporte
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| ingeniero | inĝeniero | in-dye-ni-E-ro | raíz simple |
| arquitecto | arĥitekto | ar-ji-TEK-to | también se escribe arkitekto |
| programador | programisto | pro-gra-MIS-to | |
| carpintero | ĉarpentisto | char-pen-TIS-to | |
| conductor, chófer | ŝoforo | sho-FO-ro | raíz simple, neutra para cualquier sexo |
| piloto | piloto | pi-LO-to | de barcos o aviones; aviadisto es el piloto de aviones |
| marino | maristo | ma-RIS-to | de maro «mar» |
Ciencia, medios y arte
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| científico | sciencisto | stsi-en-TSIS-to | |
| periodista | ĵurnalisto | zhur-na-LIS-to | |
| escritor | verkisto | ver-KIS-to | de verki «componer, escribir una obra» |
| traductor | tradukisto | tra-du-KIS-to | |
| actor | aktoro | ak-TO-ro | raíz simple |
| músico | muzikisto | mu-zi-KIS-to | |
| pintor (artista) | pentristo | pen-TRIS-to | el pintor de paredes es farbisto |
Campo y mar
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| agricultor | terkulturisto | ter-kul-tu-RIS-to | «cultivador de la tierra» |
| jardinero | ĝardenisto | dyar-de-NIS-to | |
| pescador | fiŝkaptisto | fish-kap-TIS-to | |
| campesino, habitante del campo | kamparano | kam-pa-RA-no | formado con -an- |
¿-ist-, -an- o -ul-?
| Sufijo | Lo que va delante | La persona es… | Ejemplo |
|---|---|---|---|
| -ist- | lo que hacen | alguien que se ocupa de ello, a menudo como oficio | verkisto «escritor» |
| -an- | el grupo o el lugar | un miembro, un residente | klubano «socio de un club» |
| -ul- | una cualidad | alguien que la tiene | junulo «joven» |
PMEG dice que, cuando caben dos sufijos, los hablantes eligen el que da la forma más internacional: kristano «cristiano», no krististo. Compara ŝipano «tripulante, persona que sirve en un barco» con maristo «marino, persona que vive del mar».
No añadas -ul- a una palabra que ya nombra a una persona. PMEG da parolanto «hablante», no parolantulo. Lo mismo vale para laboranto y dungito.
Formas femeninas con -in-
Según PMEG, -in- añade el sexo femenino. Tras una raíz masculina es obligatorio: patrino, fratino (mira las palabras de familia). Tras una raíz neutra respecto al sexo, lo que incluye la mayoría de las profesiones, es opcional: PMEG escribe Ŝi estas aktor(in)o y dice que Ŝi estas ŝoforo es correcto.
| Español | Esperanto | Forma femenina |
|---|---|---|
| profesor, maestro | instruisto | instruistino |
| médico | kuracisto | kuracistino |
| camarero | kelnero | kelnerino |
| actor | aktoro | aktorino |
La tradición añade -in- de forma rutinaria, de modo que la palabra sin marca puede sonar masculina junto a su pareja, pero el plural kuracistoj suele incluir a todos, como el masculino genérico del español («los médicos»). PMEG señala que desde finales del siglo XX más hablantes han dejado de añadir -in- por defecto, y considera correctas las dos costumbres. Si vienes del español, donde la mujer lleva su propia marca («la médica», «la abogada», «la ingeniera»), -in- te resultará natural; la novedad es que en esperanto puedes omitirlo. Para subrayar que una persona es hombre, di vira aktoro «actor varón».
Lugares de trabajo con -ej-
PMEG describe -ej- como un lugar pensado para algo. Lo que va delante es lo que ocurre allí o quién trabaja allí: tajlorejo es donde trabaja un sastre.
| Español | Esperanto | Pronunciación |
|---|---|---|
| lugar de trabajo | laborejo | la-bo-RE-yo |
| oficina | oficejo | o-fi-TSE-yo |
| escuela, colegio | lernejo | ler-NE-yo |
| tienda | vendejo | ven-DE-yo |
| cocina | kuirejo | ku-i-RE-yo |
| sastrería | tajlorejo | tay-lo-RE-yo |
| hospital | malsanulejo, hospitalo | mal-sa-nu-LE-yo, hos-pi-TA-lo |
| fábrica | fabriko | fa-BRI-ko |
Fabriko es una raíz aparte, y para las fábricas PMEG recomienda compuestos claros como ŝtalfabriko o ŝtalejo «fábrica de acero, acería» y tabakfarejo «fábrica de tabaco», porque tabakejo es un lugar donde se cultiva tabaco. Una palabra en -ej- también puede representar a la gente que trabaja allí: Nia oficejo ŝanĝis la regulojn – «Nuestra oficina cambió las normas.» Cuidado con el parecido: oficejo es «oficina», no «oficio»; un oficio manual es metio en ReVo.
Jefes, colegas y palabras del trabajo
PMEG define -estr- como la persona que dirige y decide; lo que va delante es el lugar o el asunto que esa persona dirige. La tabla usa también los prefijos mal- «contrario» y eks- «que ya no ocupa el cargo» (eksministro «exministro»).
| Español | Esperanto | Pronunciación | Nota |
|---|---|---|---|
| jefe, líder | estro | ES-tro | |
| jefe, el principal | ĉefo | CHE-fo | |
| alcalde | urbestro | ur-BES-tro | urbo «ciudad» + -estr- |
| colega | kolego | ko-LE-go | de la misma profesión u oficio |
| trabajar | labori | la-BO-ri | no lleva complemento directo |
| trabajo | laboro | la-BO-ro | |
| trabajador | laboranto | la-bo-RAN-to | cualquiera que trabaja |
| puesto, empleo | posteno | pos-TE-no | ReVo: laborloko es un puesto fijo dentro de una empresa |
| contratar | dungi | DUN-gui | |
| empleado, empleador | dungito, dunganto | dun-GUI-to, dun-GAN-to | «el contratado», «el que contrata» |
| despedir | maldungi | mal-DUN-gui | mal- + dungi |
| destituir, dimitir | eksigi, eksiĝi | ek-SI-gui, ek-SI-dyi | eksiĝi: dejar un cargo o un empleo |
| salario, sueldo | salajro | sa-LAY-ro | |
| desempleado | senlaborulo | sen-la-bo-RU-lo | sen- «sin» |
| jubilarse | emeritiĝi | e-me-ri-TI-dyi |
Hablar de tu trabajo
| Esperanto | Español |
|---|---|
| Kie vi laboras? | ¿Dónde trabajas? |
| Kio estas via profesio? | ¿Cuál es tu profesión? |
| Pri kio vi okupiĝas? | ¿A qué te dedicas? (literalmente: ¿De qué te ocupas?) |
| Mi estas instruisto. | Soy profesor. |
| Mi laboras kiel kuracisto. | Trabajo como médico. |
| Mia patrino estas advokato. | Mi madre es abogada. |
| Mi laboras por malgranda entrepreno. | Trabajo para una empresa pequeña. |
| Mi laboras de lundo ĝis vendredo. | Trabajo de lunes a viernes. |
| Miaj kolegoj estas ĝentilaj. | Mis compañeros de trabajo son educados. |
El esperanto no tiene artículo indefinido (el «un», «una» del español): Mi estas instruisto es simplemente «Soy profesor», sin artículo, igual que en español. El artículo la se reserva para algo concreto: Li estas la direktoro «Él es el director».
Tras kiel «como», un sustantivo que nombra el papel del sujeto conserva su forma básica. Un sustantivo que nombra el papel del objeto lleva -n: La entrepreno dungis ŝin kiel kasiston – «La empresa la contrató como cajera» (paralelo de PMEG: Ili elektis ŝin kiel kasiston – «La eligieron como cajera»). Mira el acusativo y las palabras interrogativas kie y kio en los correlativos.
Buscar trabajo
| Esperanto | Español |
|---|---|
| Mi serĉas laboron. | Busco trabajo. |
| Mi estas senlabora kaj serĉas laboron kiel tradukisto. | Estoy sin trabajo y busco empleo como traductor. |
| Mi kandidatiĝas al la posteno de programisto. | Me presento como candidato al puesto de programador. |
| Morgaŭ mi havas intervjuon. | Mañana tengo una entrevista. |
| Ili dungis min. | Me contrataron. |
| Mi enposteniĝos en Novembro. | Empezaré en el puesto en noviembre. |
Kandidatiĝi significa hacerse candidato; el ejemplo de ReVo es un candidato «al la posteno de direktoro». Enposteniĝi es «conseguir un puesto» y dungiĝi «ser contratado» es la pareja con -iĝ- de dungi.
Trampas para hispanohablantes
- Doktoro no es «médico». En español «doctor» se usa para cualquier médico; en esperanto doktoro es ante todo el grado académico de doctor. El médico es kuracisto.
- Profesoro es un rango de la enseñanza superior. ReVo lo define como un docente de alto rango en la enseñanza superior («altranga instruisto en supera lernejo»). El «profesor» de un colegio o instituto es un instruisto.
- Oficejo no es «oficio». Oficejo es la oficina; un oficio manual es metio.
- Un mismo trabajo, varias palabras españolas. Para kelnero se dice «camarero» en España, «mesero» en México, Colombia y otros países, y «mozo» en Argentina, Uruguay y Perú. El esperanto usa una sola palabra para todos.
- Pintor, peluquero. El «pintor» de cuadros es pentristo y el que pinta paredes, farbisto (ReVo). ReVo traduce frizisto como «peluquero», aparte de barbiro «barbero».
- Parado o desempleado. Donde España dice «parado» y América suele decir «desempleado», el esperanto dice senlaborulo o, como adjetivo, senlabora.
- Pronunciación. Inĝeniero se lee «in-dye-ni-E-ro», con la ĝ (una ch sonora), no con la jota de «ingeniero». En cambio ĥirurgo y arĥitekto llevan la ĥ, que sí es la jota; y juĝisto es «yu-DYIS-to».
Preguntas frecuentes
¿Cómo se dice «profesor» en esperanto?
Instruisto, femenino instruistino, de instrui «enseñar» más -ist-. Un profesor universitario puede ser un profesoro.
¿Cómo se dice «médico» en esperanto?
Un médico es un kuracisto (femenino kuracistino). Doktoro es ante todo el grado académico de «doctor»; ReVo añade que también es un tratamiento cortés informal para los médicos, como en sinjoro doktoro.
¿Cómo se dice «soy profesor» o «trabajo de profesor»?
Mi estas instruisto o Mi laboras kiel instruisto. El esperanto no tiene artículo indefinido, así que nada precede a la profesión.
¿Cuál es la diferencia entre -isto y -ano?
-ist- nombra lo que hace una persona, a menudo como oficio (verkisto «escritor»). -an- nombra aquello a lo que pertenece o dónde vive (klubano «socio de un club»). Si caben las dos, decide el uso: kristano, no krististo.
¿Se añade -ino a las profesiones de mujer?
Tras raíces masculinas como patro es obligatorio. Tras palabras neutras como kuracisto es opcional: Ŝi estas kuracisto y Ŝi estas kuracistino son correctas.
¿Cómo se pregunta «¿a qué te dedicas?» en esperanto?
Di Kio estas via profesio? «¿Cuál es tu profesión?», Kio estas via laboro? o Kie vi laboras? «¿Dónde trabajas?». También se oye Pri kio vi okupiĝas?.
Fuentes
- PMEG: IST, AN, UL, IN, EJ, ESTR, EKS
- PMEG: Seksa signifo de O-vortoj
- PMEG: Perverba priskribo de objekto
- ReVo: instruisto, kuracisto, ĥirurgo, advokato, inĝeniero, arĥitekto, piloto, maristo, kamparano
- ReVo: labori, dungi, eksiĝi, kolego, posteno, kandidato, doktoro
- ReVo: profesoro, metio, oficejo, farbisto, pentristo, frizisto, kelnero, flegisto, emeritiĝi
- Tatoeba, CC BY 2.0 FR, frases #487741, #1623598, #3263101, #530379, #933450
Si Esperantopedia te ha servido, puedes apoyarla.