Nauka
100 najczęstszych rzeczowników esperanto z rodzinami słów
Sto rzeczowników, jedna końcówka i dwa małe dodatki: razem stanowią 5,2% wszystkich słów w codziennych zdaniach po esperancku.
Najczęstsze rzeczowniki esperanto to homo – „człowiek”, tempo – „czas”, libro – „książka”, infano – „dziecko”, jaro – „rok” i lingvo – „język”. 100 najczęstszych rzeczowników z naszej listy 1000 najczęstszych słów stanowi 5,2% wszystkich słów w korpusie 5,8 miliona słów z codziennych zdań po esperancku, a samo dziesięć najczęstszych – 1,3%. Każdy rzeczownik kończy się na -o, więc rozpoznasz go na pierwszy rzut oka, a tabela niżej pokazuje do tego dwa lub trzy słowa utworzone od tego samego rdzenia.
Każdy rzeczownik kończy się na -o, z -j w liczbie mnogiej i -n w dopełnieniu
Dodaj -j, gdy jest więcej niż jeden, i -n dla dopełnienia bliższego. Jeśli rzeczownik potrzebuje obu, kolejność jest zawsze taka: najpierw -j, potem -n. Wyjątków nie ma; zob. rzeczowniki i przymiotniki oraz biernik.
| Forma | Końcówka | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| jeden | -o | La libro estas sur la tablo. | „Książka leży na stole.” |
| kilka | -oj | La libroj estas sur la tablo. | „Książki leżą na stole.” |
| jeden, jako dopełnienie | -on | Mi legas la libron. | „Czytam książkę.” |
| kilka, jako dopełnienie | -ojn | Mi legas la librojn. | „Czytam książki.” |
Esperanto ma tylko rodzajnik określony la, który nigdy się nie zmienia: la libro, la libroj, la librojn. Rodzajnika nieokreślonego nie ma: libro znaczy po prostu „książka” albo „jakaś książka”.
Rzeczowniki o ludziach: -in- tworzy formę żeńską
Esperanto nie ma rodzaju gramatycznego. Większość słów o ludziach, takich jak homo, infano, amiko, persono, instruisto, kuracisto i studento, nic nie mówi o płci. Kilka rdzeni jest z natury męskich, a przyrostek -in- tworzy formę żeńską. Sześć takich par jest wśród 100 najczęstszych rzeczowników; liczby to pozycje na liście.
| Męski z natury | Żeński z -in- |
|---|---|
| patro „ojciec” (133) | patrino „matka” (173) |
| frato „brat” (221) | fratino „siostra” (261) |
| filo „syn” (237) | filino „córka” (342) |
| knabo „chłopiec” (218) | knabino „dziewczynka” (228) |
| edzo „mąż” (402) | edzino „żona” (230) |
| viro „mężczyzna” (156) | virino „kobieta” (174) |
Przedrostek ge- nazywa obie płcie razem: gepatroj „rodzice”, gefratoj „rodzeństwo”, gefiloj „synowie i córki”, geedzoj „mąż i żona”. Zob. przyrostki i przedrostki.
10 rzeczowników na początek
To nasz własny wybór, nie oficjalna lista. Sześć z dziesięciu należy do 20 najczęstszych rzeczowników w tabeli. Nomo, akvo, demando i familio są dalej, ale początkujący potrzebuje ich już w pierwszej rozmowie.
| Rzeczownik | Po polsku | Dlaczego najpierw | Przykład |
|---|---|---|---|
| nomo | imię, nazwa | Przedstawianie się | Mia nomo estas Anna. – „Mam na imię Anna.” |
| amiko | przyjaciel | Mówienie o znajomych | Mi havas bonan amikon. – „Mam dobrego przyjaciela.” |
| familio | rodzina | Mówienie o domu | Ĉu vi havas grandan familion? – „Czy masz dużą rodzinę?” |
| lingvo | język | Powiedzenie, jakim językiem mówisz i się uczysz | Kiun lingvon vi parolas? – „Jakim językiem mówisz?” |
| tago | dzień | Powitania, daty i plany | Kiu tago estas hodiaŭ? – „Jaki jest dziś dzień?” |
| tempo | czas | Plany, zaproszenia i grzeczne pytania | Ĉu vi havas tempon? – „Czy masz czas?” |
| akvo | woda | Jedzenie, picie i pierwsza rzecz, o którą prosisz | Unu glason da akvo, bonvolu. – „Szklankę wody, proszę.” |
| mono | pieniądze | Zakupy i ceny | Kiom da mono vi bezonas? – „Ile pieniędzy potrzebujesz?” |
| demando | pytanie | Pytanie i sprawdzanie | Ĉu vi komprenas la demandon? – „Czy rozumiesz pytanie?” |
| vorto | słowo | Uczenie się nowych słów | Kion signifas tiu vorto? – „Co znaczy to słowo?” |
100 najczęstszych rzeczowników esperanto
Pozycja to miejsce rzeczownika wśród wszystkich 1000 słów listy, więc homo na 55. miejscu to pierwszy rzeczownik: 54 słowa przed nim to 38 słów gramatycznych, 12 czasowników i 4 przysłówki. Kolumna Rodzina pokazuje dwa lub trzy słowa utworzone od tego samego rdzenia (mniej, gdy ReVo, czyli Reta Vortaro, podaje mniej); znaczenia są skrócone z ReVo. Przykłady są nasze. Esperanto i Dio piszemy wielką literą zgodnie ze zwyczajem. Każdy rzeczownik sprawdzisz w słowniku.
| Pozycja | Rzeczownik | Po polsku | Rodzina | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| 55 | homo | człowiek | homa „ludzki”, homaro „ludzkość”, homeco „człowieczeństwo” | Ĉiu homo bezonas amikojn. – „Każdy człowiek potrzebuje przyjaciół.” |
| 78 | tempo | czas | libertempo „czas wolny”, nuntempo „teraźniejszość, dzisiejsze czasy”, longtempe „przez długi czas” | Mi ne havas tempon hodiaŭ. – „Dziś nie mam czasu.” |
| 88 | libro | książka | librejo „księgarnia”, libreto „broszura”, taglibro „dziennik” | Ŝi legas interesan libron. – „Czyta ciekawą książkę.” |
| 89 | infano | dziecko | infana „dziecięcy”, infaneco „dzieciństwo”, infaneto „małe dziecko” | La infanoj ludas en la parko. – „Dzieci bawią się w parku.” |
| 90 | jaro | rok | jardeko „dziesięciolecie”, jarcento „stulecie”, Novjaro „Nowy Rok” | La jaro havas dek du monatojn. – „Rok ma dwanaście miesięcy.” |
| 91 | lingvo | język | lingva „językowy”, lingvisto „językoznawca”, gestolingvo „język migowy” | Esperanto estas facila lingvo. – „Esperanto jest łatwym językiem.” |
| 95 | vivo | życie | vivi „żyć”, viva „żywy”, viveco „żywotność” | La vivo estas bela. – „Życie jest piękne.” |
| 96 | tago | dzień | tage „w dzień”, ĉiutaga „codzienny”, naskiĝtago „urodziny” | Hodiaŭ estas bela tago. – „Dziś jest piękny dzień.” |
| 103 | domo | dom | dometo „domek”, domego „rezydencja”, stacidomo „dworzec” | Nia domo havas ruĝan pordon. – „Nasz dom ma czerwone drzwi.” |
| 113 | mono | pieniądze | monujo „portmonetka”, monero „moneta”, poŝmono „kieszonkowe” | Mi ne havas sufiĉe da mono. – „Nie mam dość pieniędzy.” |
| 114 | afero | sprawa, rzecz | aferisto „biznesmen”, amafero „romans”, afereca „rzeczowy” | Tio ne estas mia afero. – „To nie moja sprawa.” |
| 116 | amiko | przyjaciel | amika „przyjazny”, amikino „przyjaciółka”, amikeco „przyjaźń” | Mia amiko loĝas en Berlino. – „Mój przyjaciel mieszka w Berlinie.” |
| 125 | laboro | praca | labori „pracować”, laboristo „robotnik”, kunlabori „współpracować” | Mi serĉas novan laboron. – „Szukam nowej pracy.” |
| 133 | patro | ojciec | patrino „matka”, bopatro „teść”, prapatro „praojciec” | Mia patro laboras en banko. – „Mój ojciec pracuje w banku.” |
| 138 | aŭto | samochód | aŭtejo „garaż”, aŭtisto „kierowca”, ŝarĝaŭto „ciężarówka” | Ni veturas per aŭto. – „Jedziemy samochodem.” |
| 141 | vorto | słowo, wyraz | vortaro „słownik”, pasvorto „hasło”, vorta „słowny” | Kiel oni diras tiun vorton en Esperanto? – „Jak się mówi to słowo po esperancku?” |
| 147 | horo | godzina | horaro „rozkład jazdy”, duonhoro „pół godziny”, kvaronhoro „kwadrans” | La filmo daŭras du horojn. – „Film trwa dwie godziny.” |
| 154 | mondo | świat | tutmonda „ogólnoświatowy”, mondoparto „część świata”, mondmilito „wojna światowa” | Esperanto estas parolata en la tuta mondo. – „Esperanto jest używane na całym świecie.” |
| 155 | problemo | problem, kłopot | problema „problematyczny” | Ne estas problemo! – „Nie ma problemu!” |
| 156 | viro | mężczyzna | vira „męski”, vireco „męskość”, virkato „kocur” | Tiu viro estas kuracisto. – „Ten mężczyzna jest lekarzem.” |
| 157 | hundo | pies | hundino „suka”, hundido „szczeniak”, hundejo „psia buda” | La hundo dormas sub la tablo. – „Pies śpi pod stołem.” |
| 165 | lando | kraj, ląd | eksterlando „zagranica”, tutlanda „ogólnokrajowy”, landnomo „nazwa kraju” | Kiu estas la plej granda lando en la mondo? – „Który kraj jest największy na świecie?” |
| 173 | patrino | matka | bopatrino „teściowa”, prapatrino „praprzodkini”, duonpatrino „macocha” | Mia patrino kuiras vespermanĝon. – „Moja matka gotuje kolację.” |
| 174 | virino | kobieta | virina „żeński”, virineco „kobiecość”, virinismo „feminizm” | Tiu virino parolas kvar lingvojn. – „Ta kobieta mówi czterema językami.” |
| 175 | ĉambro | pokój | dormoĉambro „sypialnia”, banĉambro „łazienka”, klasĉambro „klasa” | Mia ĉambro estas malgranda, sed bela. – „Mój pokój jest mały, ale ładny.” |
| 181 | akvo | woda | akva „wodnisty”, akvumi „podlewać”, marakvo „woda morska” | Mi trinkas glason da akvo. – „Wypijam szklankę wody.” |
| 184 | lernejo | szkoła | lerni „uczyć się”, lernanto „uczeń”, mezlernejo „szkoła średnia” | Mia filino iras al la lernejo. – „Moja córka chodzi do szkoły.” |
| 189 | urbo | miasto | urbano „mieszkaniec miasta”, urbestro „burmistrz”, ĉefurbo „stolica” | Parizo estas bela urbo. – „Paryż to piękne miasto.” |
| 196 | frazo | zdanie, fraza | frazaro „zbiór zdań”, frapfrazo „hasło, slogan”, frazlibro „rozmówki” | Ĉi tiu frazo estas tro longa. – „To zdanie jest za długie.” |
| 199 | nomo | imię, nazwa | nomi „nazywać”, nomiĝi „nazywać się”, familinomo „nazwisko” | Kio estas via nomo? – „Jak masz na imię?” |
| 201 | demando | pytanie | demandi „pytać”, demandaro „kwestionariusz”, demandosigno „znak zapytania” | Mi havas demandon pri la leciono. – „Mam pytanie do lekcji.” |
| 202 | kato | kot | katino „kotka”, katido „kociak”, virkato „kocur” | Nia kato ŝatas dormi sur la lito. – „Nasz kot lubi spać na łóżku.” |
| 208 | Dio | Bóg, bóg | dia „boski”, diino „bogini”, sendia „bezbożny” | Ŝi preĝas al Dio. – „Modli się do Boga.” |
| 217 | pordo | drzwi, brama | pordego „brama”, pordisto „portier”, dompordo „drzwi wejściowe” | Bonvolu fermi la pordon. – „Proszę zamknąć drzwi.” |
| 218 | knabo | chłopiec | knabino „dziewczynka”, ŝipknabo „chłopiec okrętowy” | La knabo havas ruĝan pilkon. – „Chłopiec ma czerwoną piłkę.” |
| 221 | frato | brat | fratino „siostra”, gefratoj „rodzeństwo”, frateco „braterstwo” | Mia frato estas pli aĝa ol mi. – „Mój brat jest starszy ode mnie.” |
| 223 | okulo | oko | okula „oczny”, okulisto „okulista”, okulvitroj „okulary” | Ŝi havas bluajn okulojn. – „Ma niebieskie oczy.” |
| 225 | mano | ręka, dłoń | dekstramana „praworęczny”, maldekstramana „leworęczny”, manpleno „garść” | Li tenas libron en la mano. – „Trzyma książkę w ręku.” |
| 226 | vero | prawda | vera „prawdziwy”, vere „naprawdę”, malvera „fałszywy” | Ĉu tio estas la vero? – „Czy to prawda?” |
| 228 | knabino | dziewczynka, dziewczyna | knabo „chłopiec” | La knabino legas fabelon. – „Dziewczynka czyta bajkę.” |
| 230 | edzino | żona | edzo „mąż”, geedzoj „małżeństwo”, edziniĝi „wyjść za mąż” | Lia edzino laboras en hospitalo. – „Jego żona pracuje w szpitalu.” |
| 232 | ideo | idea, pomysł | idearo „zbiór idei”, samideano „człowiek tej samej idei” | Tio estas bona ideo! – „To dobry pomysł!” |
| 233 | instruisto | nauczyciel | instrui „uczyć”, instruado „nauczanie”, instruejo „szkoła” | Nia instruisto parolas tre klare. – „Nasz nauczyciel mówi bardzo wyraźnie.” |
| 234 | loko | miejsce | loka „miejscowy”, loki „kłaść, umieszczać”, translokiĝi „przenieść się w inne miejsce” | Ĉi tiu loko estas tre trankvila. – „To miejsce jest bardzo spokojne.” |
| 237 | filo | syn | bofilo „zięć”, gefiloj „synowie i córki”, duonfilo „pasierb” | Mia filo studas en la universitato. – „Mój syn studiuje na uniwersytecie.” |
| 238 | persono | osoba | persona „osobisty”, personaro „personel”, personeco „osobowość” | En la ĉambro estas dek personoj. – „W pokoju jest dziesięć osób.” |
| 241 | gepatro | rodzic | patro „ojciec”, patrino „matka”, bogepatroj „teściowie” | Miaj gepatroj loĝas en vilaĝo. – „Moi rodzice mieszkają na wsi.” |
| 242 | vojo | droga, szlak | vojeto „ścieżka”, fervojo „kolej”, aŭtovojo „autostrada” | Ĉu vi konas la vojon al la stacidomo? – „Czy znasz drogę na dworzec?” |
| 254 | eraro | błąd, pomyłka | erari „mylić się”, erara „błędny”, senerara „bezbłędny” | En ĉi tiu frazo estas eraro. – „W tym zdaniu jest błąd.” |
| 255 | amo | miłość | ami „kochać”, amanto „kochanek”, malamo „nienawiść” | Amo estas pli forta ol timo. – „Miłość jest silniejsza niż strach.” |
| 257 | letero | list | retletero „e-mail”, novaĵletero „biuletyn, newsletter”, leteri „pisać list do” | Mi skribas leteron al mia avino. – „Piszę list do babci.” |
| 261 | fratino | siostra | frato „brat”, fratina „siostrzany”, fratineco „siostrzeństwo” | Mia fratino ludas pianon. – „Moja siostra gra na pianinie.” |
| 262 | arbo | drzewo | arba „drzewny”, arbeto „krzew”, arbaro „las” | Sur la arbo sidas birdo. – „Na drzewie siedzi ptak.” |
| 269 | nokto | noc | nokte „w nocy”, noktiĝi „zmierzchać się”, tranokti „przenocować” | Dum la nokto la urbo estas silenta. – „W nocy miasto jest ciche.” |
| 273 | semajno | tydzień | semajna „tygodniowy”, semajnfino „weekend” | La semajno havas sep tagojn. – „Tydzień ma siedem dni.” |
| 276 | fojo | raz | foje „czasami”, unuafoje „po raz pierwszy”, ĉiufoje „za każdym razem” | Mi vidis tiun filmon du fojojn. – „Widziałem ten film dwa razy.” |
| 281 | familio | rodzina | familia „rodzinny”, familiano „członek rodziny”, familiestro „głowa rodziny” | Nia familio estas malgranda. – „Nasza rodzina jest mała.” |
| 284 | Esperanto | esperanto (język) | esperanta „esperancki”, esperantisto „esperantysta”, esperante „po esperancku” | Mi parolas Esperanton ĉiutage. – „Mówię po esperancku codziennie.” |
| 292 | kafo | kawa | kafejo „kawiarnia”, kafumi „pić kawę w towarzystwie”, kafkruĉo „dzbanek do kawy” | Ĉu vi volas kafon aŭ teon? – „Chcesz kawy czy herbaty?” |
| 294 | kuracisto | lekarz | kuraci „leczyć (pacjenta)”, bestkuracisto „weterynarz”, infankuracisto „pediatra” | Li iris al la kuracisto, ĉar li estis malsana. – „Poszedł do lekarza, bo był chory.” |
| 298 | helpo | pomoc | helpi „pomagać”, helpanto „pomocnik”, malhelpi „przeszkadzać” | Mi bezonas vian helpon. – „Potrzebuję twojej pomocy.” |
| 299 | tablo | stół | tableto „stoliczek”, skribtablo „biurko”, labortablo „stół roboczy” | La libro estas sur la tablo. – „Książka leży na stole.” |
| 301 | fenestro | okno | fenestreto „okienko”, montrofenestro „witryna” | El mia fenestro mi vidas la maron. – „Z mojego okna widzę morze.” |
| 305 | filmo | film | filmi „filmować”, filmeto „krótki film”, desegnofilmo „film animowany” | Ni rigardas interesan filmon. – „Oglądamy ciekawy film.” |
| 307 | trajno | pociąg | trajni „jechać pociągiem”, rapidtrajno „pociąg ekspresowy”, eltrajniĝi „wysiąść z pociągu” | La trajno al Varsovio foriras je la kvina. – „Pociąg do Warszawy odjeżdża o piątej.” |
| 310 | koro | serce | kora „serdeczny”, bonkora „dobroduszny”, senkora „bez serca” | Mia koro batas rapide. – „Serce bije mi szybko.” |
| 312 | tero | ziemia, grunt | tera „ziemski”, terpomo „ziemniak”, alteriĝi „lądować” | La infanoj sidas sur la tero. – „Dzieci siedzą na ziemi.” |
| 317 | sinjoro | pan | sinjorino „pani”, gesinjoroj „panie i panowie” | Pardonu, sinjoro, kie estas la stacidomo? – „Przepraszam pana, gdzie jest dworzec?” |
| 323 | opinio | opinia, zdanie | opinii „sądzić, mieć zdanie”, miaopinie „moim zdaniem”, samopinii „mieć takie samo zdanie” | Kia estas via opinio pri tiu libro? – „Jakie jest twoje zdanie o tej książce?” |
| 328 | morto | śmierć | morti „umierać”, morta „śmiertelny”, mortinto „zmarły” | Li ne timas la morton. – „Nie boi się śmierci.” |
| 331 | minuto | minuta | minute „przez minutę”, ĉiuminute „co minutę”, lumminuto „minuta świetlna” | Atendu minuton, bonvolu. – „Proszę chwilę poczekać.” |
| 332 | strato | ulica | ĉefstrato „ulica główna”, sakstrato „ślepa uliczka”, stratangulo „róg ulicy” | Mi loĝas en trankvila strato. – „Mieszkam przy cichej ulicy.” |
| 335 | floro | kwiat | flori „kwitnąć”, florejo „rabata”, sunfloro „słonecznik” | Ŝi donis al mi ruĝan floron. – „Dała mi czerwony kwiat.” |
| 342 | filino | córka | filo „syn”, bofilino „synowa”, duonfilino „pasierbica” | Nia filino lernas naĝi. – „Nasza córka uczy się pływać.” |
| 344 | monato | miesiąc | monata „miesięczny”, mielmonato „miesiąc miodowy” | Septembro estas la naŭa monato. – „Wrzesień to dziewiąty miesiąc.” |
| 345 | kapo | głowa | kapdoloro „ból głowy”, kapkuseno „poduszka”, kapjesi „kiwać głową” | Mi havas doloron en la kapo. – „Boli mnie głowa.” |
| 351 | muziko | muzyka | muzika „muzyczny”, muzikisto „muzyk”, muzikilo „instrument muzyczny” | Ŝi aŭskultas muzikon ĉiuvespere. – „Co wieczór słucha muzyki.” |
| 352 | ĝardeno | ogród | ĝardenisto „ogrodnik”, infanĝardeno „przedszkole”, bestoĝardeno „zoo” | En nia ĝardeno kreskas pomarbo. – „W naszym ogrodzie rośnie jabłoń.” |
| 354 | besto | zwierzę | bestaro „fauna”, dombesto „zwierzę domowe”, rabobesto „drapieżnik” | Kiun beston vi plej ŝatas? – „Które zwierzę lubisz najbardziej?” |
| 355 | festo | święto, impreza | festi „świętować”, festa „świąteczny” | Ĉiuj amikoj venis al la festo. – „Wszyscy przyjaciele przyszli na imprezę.” |
| 357 | historio | historia | historia „historyczny”, historiisto „historyk”, prahistorio „prehistoria” | Mi ŝatas legi pri la historio de Eŭropo. – „Lubię czytać o historii Europy.” |
| 358 | ĉielo | niebo | ĉielarko „tęcza”, ĉielblua „błękitny”, ĉielskrapanto „drapacz chmur” | La ĉielo estas hodiaŭ tre blua. – „Dziś niebo jest bardzo niebieskie.” |
| 363 | manĝaĵo | jedzenie | manĝi „jeść”, manĝo „posiłek”, matenmanĝo „śniadanie” | Ĉi tiu manĝaĵo estas tre bongusta. – „To jedzenie jest bardzo smaczne.” |
| 367 | rivero | rzeka | rivereto „strumień”, riverego „wielka rzeka” | La rivero fluas tra la urbo. – „Rzeka płynie przez miasto.” |
| 368 | respondo | odpowiedź | respondi „odpowiadać”, respondeci „być odpowiedzialnym”, respondeco „odpowiedzialność” | Via respondo estas ĝusta. – „Twoja odpowiedź jest poprawna.” |
| 371 | maniero | sposób | sammaniere „w ten sam sposób”, alimaniere „w inny sposób”, vivmaniero „styl życia” | Ĉiu havas sian manieron lerni. – „Każdy ma własny sposób uczenia się.” |
| 374 | studento | student (uczelni) | studi „studiować”, studado „studiowanie”, kunstudento „kolega ze studiów” | Mi estas studento en Vieno. – „Jestem studentem w Wiedniu.” |
| 376 | milito | wojna | militi „prowadzić wojnę”, milita „wojenny”, militisto „żołnierz” | Nenio estas pli malbona ol milito. – „Nic nie jest gorsze od wojny.” |
| 378 | birdo | ptak | birdido „pisklę”, birdaro „stado ptaków”, kortobirdo „drób” | La birdoj kantas en la arbo. – „Ptaki śpiewają na drzewie.” |
| 380 | situacio | sytuacja | situacia „sytuacyjny” | La situacio estas tre malfacila. – „Sytuacja jest bardzo trudna.” |
| 381 | vetero | pogoda | misvetero „zła pogoda”, veterprognozo „prognoza pogody” | Kia estas la vetero hodiaŭ? – „Jaka jest dziś pogoda?” |
| 383 | suno | słońce | sunsubiro „zachód słońca”, sunleviĝo „wschód słońca”, sunumi „opalać się” | La suno brilas, kaj ni iras al la maro. – „Słońce świeci i jedziemy nad morze.” |
| 389 | arbaro | las | arbo „drzewo”, pluvarbaro „las deszczowy”, praarbaro „puszcza” | Ni promenas tra la arbaro. – „Spacerujemy po lesie.” |
| 391 | momento | chwila | momenta „chwilowy”, momente „za chwilę”, lastmomente „w ostatniej chwili” | Atendu momenton, mi tuj revenos. – „Poczekaj chwilę, zaraz wrócę.” |
| 392 | danko | podziękowanie | danki „dziękować”, dankema „wdzięczny”, sendanka „niewdzięczny” | Mil dankojn por via helpo! – „Tysiąc podziękowań za pomoc!” |
| 396 | parto | część | parte „częściowo”, partopreni „brać udział”, plejparte „w większości” | Ĉi tiu parto de la urbo estas tre malnova. – „Ta część miasta jest bardzo stara.” |
| 398 | plano | plan | plani „planować”, laborplano „plan pracy” | Kio estas via plano por morgaŭ? – „Jaki masz plan na jutro?” |
| 402 | edzo | mąż | edzino „żona”, geedzoj „małżeństwo”, edziĝi „ożenić się” | Ŝia edzo estas inĝeniero. – „Jej mąż jest inżynierem.” |
| 405 | celo | cel | celi „dążyć, mierzyć”, sencela „bezcelowy”, vivcelo „cel życia” | Mia celo estas lerni Esperanton. – „Moim celem jest nauczyć się esperanta.” |
| 411 | vizaĝo | twarz | vizaĝesprimo „wyraz twarzy”, vizaĝalvizaĝe „twarzą w twarz” | Li lavis sian vizaĝon. – „Umył sobie twarz.” |
Większość rodzin używa przyrostka albo przedrostka przy rdzeniu: dom·et·o „domek” to „dom + mały”, a bo·patr·o „teść” to „powinowaty + ojciec”. Inne łączą dwa rdzenie: dormo·ĉambro „sypialnia”. Ten sam rdzeń daje też słowa innych części mowy, jak czasownik vivi i przymiotnik viva obok vivo. Reguły opisuje strona słowotwórstwo.
Rzeczowniki od czasowników i przymiotników
Rdzeń nie ma własnej części mowy; decyduje końcówka. Dlatego osiem ze 100 rzeczowników ma wspólny rdzeń z jednym z 100 najczęstszych czasowników:
| Rzeczownik | Czasownik z tym samym rdzeniem |
|---|---|
| vivo „życie” (95) | vivi „żyć” (129) |
| laboro „praca” (125) | labori „pracować” (126) |
| demando „pytanie” (201) | demandi „pytać” (188) |
| amo „miłość” (255) | ami „kochać” (145) |
| helpo „pomoc” (298) | helpi „pomagać” (110) |
| opinio „opinia” (323) | opinii „sądzić, mieć zdanie” (170) |
| morto „śmierć” (328) | morti „umierać” (182) |
| respondo „odpowiedź” (368) | respondi „odpowiadać” (271) |
Kilka kolejnych par leży dalej na liście: nomo i nomi „nazywać” (372), eraro i erari „mylić się” (633), danko i danki „dziękować” (635), celo i celi „mierzyć, dążyć” (706), plano i plani „planować” (721).
Te końcówki tworzą nowe rzeczowniki od czasowników i przymiotników:
| Końcówka | Co nazywa | Przykłady | Po polsku |
|---|---|---|---|
| -o przy rdzeniu czasownika | samą czynność | labori → laboro | „pracować” → „praca” |
| -ado | czynność trwającą lub powtarzającą się | skribi → skribado | „pisać” → „pisanie (proces)” |
| -aĵo | konkretną rzecz związaną z czynnością albo cechą | skribi → skribaĵo; manĝi → manĝaĵo; nova → novaĵo | „tekst, coś napisanego”; „jedzenie”; „wiadomość” |
| -eco | cechę lub stan, który opisuje przymiotnik | bela → beleco; libera → libereco | „piękny” → „piękno”; „wolny” → „wolność” |
| -ulo | osobę o tej cesze | riĉa → riĉulo; blinda → blindulo | „bogaty” → „bogacz”; „niewidomy” → „osoba niewidoma” |
PMEG podaje regułę praktyczną: -eco zawsze nazywa cechę lub stan, a -aĵo zwykle konkretną rzecz. Tak więc beleco to „bycie pięknym”, a belaĵo – „coś pięknego”. Wszystkie przyrostki są na stronie przyrostki.
Rzeczowniki esperanta a polskie: na co uważać
Dla Polaka największa różnica jest w rodzaju i liczbie. Polskie rzeczowniki mają trzy rodzaje, siedem przypadków i wiele nieregularnych liczb mnogich; esperanckie – jedną końcówkę -o i jedno -j.
| Po polsku | Po esperancku | Przykład |
|---|---|---|
| Rodzaj męski, żeński, nijaki (ojciec, matka, dziecko) | Rodzaju gramatycznego nie ma. Płeć wyraża przyrostek -in- | patro – „ojciec”, patrino – „matka”, infano – „dziecko” |
| Końcówka -o kojarzy się z rodzajem nijakim („okno”) | -o to tylko znak rzeczownika, w patro i knabo jest tak samo męskie jak w libro | knabo – „chłopiec”, knabino – „dziewczynka” |
| Zwykle osobne słowa: syn – córka, brat – siostra, mąż – żona | Jeden rdzeń i -in- | filo – filino, frato – fratino, edzo – edzino |
| Nieregularne liczby mnogie: człowiek – ludzie, dziecko – dzieci, rok – lata, oko – oczy, ręka – ręce | Zawsze -j | homo – homoj, infano – infanoj, jaro – jaroj, okulo – okuloj, mano – manoj |
| Tylko liczba mnoga: drzwi, pieniądze | Zwykła liczba pojedyncza | Bonvolu fermi la pordon. – „Proszę zamknąć drzwi.” Mi ne havas sufiĉe da mono. – „Nie mam dość pieniędzy.” |
| Zawody z formą żeńską: nauczyciel – nauczycielka, aktor – aktorka | Jedna forma podstawowa, -in- dla kobiety | instruisto – instruistino, kuracisto – kuracistino |
| Siedem przypadków: kot, kota, kotu, kotem, kocie | Tylko -n (biernik); resztę robią przyimki | Mi vidas katon. – „Widzę kota.” Mi parolas pri kato. – „Mówię o kocie.” |
| Brak rodzajnika | Jedno la dla rzeczy znanych rozmówcy; „a” nie ma | Mi havas hundon. – „Mam psa.” La hundo estas granda. – „Pies jest duży.” |
Zaimek wybierasz po osobie, a nie po rodzaju rzeczownika: polska „osoba” jest rodzaju żeńskiego, ale o persono, którą jest mężczyzna, powiesz li, a o kobiecie – ŝi. Zob. zaimki. Czasowniki w ogóle nie zmieniają formy według płci: Li iris – „Poszedł”, Ŝi iris – „Poszła”.
Kilka rzeczowników wygląda znajomo, a znaczy co innego:
- Tempo to przede wszystkim „czas”, a nie polskie „tempo” w znaczeniu szybkości. Szybkość to rapideco, a Mi ne havas tempon znaczy „Nie mam czasu”.
- Letero to „list”, a nie „litera”. Literę alfabetu nazywa litero. Różnica jednej samogłoski przesądza o sensie: Mi skribas leteron – „Piszę list”, ale la litero ĉ – „litera ĉ”.
- Kato to „kot”, a nie „kat”. Kata nazwiesz ekzekutisto. Więcej takich par jest na stronie fałszywi przyjaciele.
- Ĉambro to „pokój” w domu, a „pokój” po wojnie to paco.
Jak liczyliśmy
Liczyliśmy 8 października 2026 roku w naszym pliku esperanto-1000-common-words-pl.csv. Pochodzi z 822 296 zdań Tatoeba, zawierających 5 831 657 słów. Liczba mnoga -j i biernik -n są usuwane, więc libro, libroj i libron liczą się razem pod libro; metoda jest opisana na stronie najczęstsze słowa.
- 359 z 1000 pozycji to rzeczowniki (35,9%). Ich wartości
per_milliondają razem 86 593 na milion, więc rzeczowniki to 8,7% wszystkich słów korpusu. Czasowniki to 17,6%. - 8 ze 100 najczęstszych słów to rzeczowniki, a z pierwszych 300 – 62.
- 100 najczęstszych rzeczowników leży na pozycjach od 55 do 411 listy. Ich wartości
per_milliondają razem 52 217, czyli 5,2% wszystkich słów i 60,3% wszystkich wystąpień rzeczowników objętych listą. - Pierwsze 10, 20 i 50 rzeczowników stanowi 1,3%, 2,2% i 3,8% wszystkich słów. Samo homo to 0,2%.
Części mowy ustalamy po końcówkach: wyraz na -o liczy się jako rzeczownik, z wyjątkiem słów gramatycznych, jak kio i tio, które liczą się jako korelatywy. Pochodny rzeczownik liczymy osobno, więc patro i patrino to dwa rzeczowniki. Nazwy pisane wielką literą (Maria, Parizo) pominęliśmy, z wyjątkiem Esperanto i Dio. Tatoeba zawiera krótkie, pisane, często tłumaczone zdania; powieści albo mowa dałyby inną kolejność, jak pokazuje lista na stronie słownictwo.
Częste pytania
Jakie są najczęstsze rzeczowniki w esperanto?
W naszej liście dziesięć najczęstszych rzeczowników to homo, tempo, libro, infano, jaro, lingvo, vivo, tago, domo i mono. Razem stanowią 1,3% wszystkich słów korpusu Tatoeba.
Ile rzeczowników esperanto trzeba znać?
20 najczęstszych rzeczowników pokrywa 2,2% wszystkich słów w naszym korpusie, 50 najczęstszych – 3,8%, a 100 najczęstszych – 5,2%. Rzeczowniki to w sumie 8,7% wszystkich słów, bo w każdym zdaniu wracają te same nieliczne słowa gramatyczne i czasowniki: same słowa gramatyczne to 44,4%. Pozostałe części mowy znajdziesz na liście 1000 słów.
Jak utworzyć liczbę mnogą rzeczownika w esperanto?
Dodaj -j do rzeczownika: libro → libroj. Dla dopełnienia dodaj po nim -n: librojn. Wszystkie rzeczowniki podlegają tej regule, a rodzajnik la się nie zmienia.
Czy rzeczowniki esperanckie mają rodzaj?
Nie. W esperanto nie ma rodzaju gramatycznego. Większość słów o ludziach, jak amiko – „przyjaciel”, nic nie mówi o płci, a przyrostek -in- tworzy formę żeńską rdzeni męskich z natury: patro – „ojciec” → patrino – „matka”.
Jak utworzyć rzeczownik od czasownika lub przymiotnika w esperanto?
Zmień końcówkę: labori – „pracować” → laboro – „praca”. Dla czynności trwającej dodaj -ad- (skribado), dla konkretnej rzeczy -aĵ- (manĝaĵo), dla cechy -ec- (beleco), a dla osoby o danej cesze -ul- (riĉulo). Zob. przyrostki.
Źródła
- Esperantopedia: 1000 najczęstszych słów esperanto (CSV: pozycja, część mowy, polskie znaczenie, częstość na milion), policzone 8 października 2026 roku; metoda na tej stronie
- Tatoeba: downloads – zdania po esperancku, pobrane 7 października 2026 roku; licencja CC BY 2.0 FR
- Reta Vortaro (ReVo): hasła, m.in. domo, patro, knabo, studi i skribi, czytane 8 października 2026 roku; znaczenia słów z rodzin są skrócone z ReVo
- PMEG: Bazaj reguloj por O-vortoj, Seksa signifo de O-vortoj oraz strony przyrostków AD, AĴ i EC
- Wiktionary: Esperanto lemmas (CC BY-SA 4.0) i ESPDIC Paula Denisowskiego (CC BY 3.0), źródła znaczeń w pliku z listą
Jeśli Esperantopedia Ci pomogła, możesz ją wesprzeć.