Nauka
120 najczęstszych przymiotników esperanto z przeciwieństwami
Jedna końcówka, jedna zasada zgody i przedrostek na przeciwieństwa: 120 przymiotników, każdy ze znaczeniem, przeciwieństwem i przykładem.
Najczęstsze przymiotniki esperanto to bona – „dobry”, alia – „inny”, granda – „duży”, multa – „liczny, dużo”, bela – „piękny” i nova – „nowy”. Nasza lista 1000 najczęstszych słów zawiera 120 przymiotników, wszystkie pokazane niżej. Razem stanowią 3,2% wszystkich słów w korpusie 5,8 miliona słów z codziennych zdań po esperancku, a dziesięć najczęstszych – 1,2%. Przymiotnik kończy się na -a i przejmuje -j oraz -n swojego rzeczownika, więc jedna krótka lekcja o rzeczownikach i przymiotnikach obejmuje wszystkie 120.
Jedna końcówka, dwie końcówki zgody
Każdy przymiotnik z listy kończy się na -a, z wyjątkiem ambaŭ – „obaj, obie, oba”. Dodaj -j w liczbie mnogiej i -n w dopełnieniu, zawsze w tej kolejności.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | |
|---|---|---|
| Podmiot | nova libro | novaj libroj |
| Dopełnienie (-n) | novan libron | novajn librojn |
- Po esti nie ma -n: La libro estas nova. – „Książka jest nowa.” La libroj estas novaj. – „Książki są nowe.”
- Szyk jest dowolny. Nova libro i libro nova są poprawne; PMEG zauważa, że przymiotnik po rzeczowniku jest często wyróżniony.
- Bez rzeczownika. Nazwy języków tracą słowo lingvo: Ŝi parolas la francan. – „Ona mówi po francusku.” Przymiotniki ilościowe często stoją samodzielnie: Multaj scias tion. – „Wielu to wie.”
- Ambaŭ to wyjątek. Nie przyjmuje ani -j, ani -n i nie łączy się z la: ambaŭ knabinoj – „obie dziewczynki”, Mi vidis ambaŭ knabinojn. – „Widziałem obie dziewczynki.”
10 przymiotników na początek
To nasz własny wybór, nie oficjalna lista. Sześć z dziesięciu to sześć najczęstszych przymiotników w ogóle: bona, alia, granda, multa, bela i nova. Kolejne cztery pod względem częstości, tuta – „cały”, kelka – „kilka”, sola – „sam” i unua – „pierwszy”, działają jak małe słowa oznaczające ilość i kolejność i warto je poznać zaraz potem. Zamiast nich bierzemy przeciwieństwa malbona i malgranda oraz feliĉa i malfacila, bo początkujący potrzebuje ich już w pierwszych rozmowach.
| Przymiotnik | Po polsku | Przeciwieństwo | Dlaczego najpierw |
|---|---|---|---|
| bona | dobry | malbona | Najczęstszy przymiotnik, mniej więcej co 500. słowo: Bonan tagon! – „Dzień dobry!” |
| malbona | zły | bona | Pierwsze słowo z mal-, jakie spotkasz |
| granda | duży, wielki | malgranda | Rozmiar; na liście jest też grandega – „ogromny” |
| malgranda | mały | granda | Dopełnia parę rozmiarów |
| nova | nowy | malnova | Rzeczy i wiadomości; malnova znaczy „stary” |
| bela | piękny, ładny | malbela | Komplementy |
| multa | dużo, liczny | malmulta | Ilość: multan dankon – „wielkie dzięki” |
| alia | inny, drugi | sama | Prośba o coś innego |
| feliĉa | szczęśliwy | malfeliĉa | Życzenia: Feliĉan naskiĝtagon! – „Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin!” |
| malfacila | trudny | facila | Rozmowy o nauce; facila – „łatwy” nie kosztuje dodatkowego rdzenia |
120 najczęstszych przymiotników esperanto
Pozycja to miejsce przymiotnika wśród wszystkich 1000 słów listy, więc bona na 57. miejscu to pierwszy przymiotnik, który się pojawia. Kolumna Przeciwieństwo podaje słowo na odwrotne znaczenie: słowo z mal-, jeśli ReVo, czyli Reta Vortaro, ma je w czystym znaczeniu przeciwnym, a w przeciwnym razie osobne słowo, które ReVo definiuje wobec niego albo podaje jako antonim, oraz – tam, gdzie nie znaleźliśmy naturalnej pary. Rzadkie słowa o wąskim znaczeniu, takie jak malpropra czy malpreta, pominęliśmy. Przykłady są nasze; każdy przymiotnik sprawdzisz w słowniku.
| Pozycja | Przymiotnik | Po polsku | Przeciwieństwo | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| 57 | bona | dobry | malbona „zły” | Ŝi estas bona instruistino. – „Ona jest dobrą nauczycielką.” |
| 63 | alia | inny, drugi | sama „ten sam” | Mi volas alian libron. – „Chcę inną książkę.” |
| 81 | granda | duży, wielki | malgranda „mały” | Ili havas grandan domon. – „Mają duży dom.” |
| 82 | multa | dużo, liczny | malmulta „mało” | En la ĉambro estas multaj homoj. – „W pokoju jest dużo ludzi.” |
| 117 | bela | piękny, ładny | malbela „brzydki” | Kia bela tago! – „Co za piękny dzień!” |
| 118 | nova | nowy | malnova „stary (o rzeczach)” | Mi havas novan telefonon. – „Mam nowy telefon.” |
| 123 | tuta | cały | – | Mi legis la tutan libron. – „Przeczytałem całą książkę.” |
| 143 | kelka | kilka, niektórzy | – | Kelkaj infanoj ludas ekstere. – „Niektóre dzieci bawią się na dworze.” |
| 152 | sola | sam, jedyny | – | Li loĝas sola. – „On mieszka sam.” |
| 180 | unua | pierwszy | lasta „ostatni” | Ĉi tio estas mia unua vizito. – „To moja pierwsza wizyta.” |
| 185 | franca | francuski | – | Ŝi parolas la francan. – „Ona mówi po francusku.” |
| 193 | angla | angielski | – | Tio estas angla vorto. – „To angielskie słowo.” |
| 229 | malbona | zły | bona „dobry” | Hodiaŭ la vetero estas malbona. – „Dziś jest zła pogoda.” |
| 247 | juna | młody | maljuna „stary (o ludziach)” | Mia fratino estas ankoraŭ juna. – „Moja siostra jest jeszcze młoda.” |
| 248 | lasta | ostatni | unua „pierwszy” | Ĉu tio estas la lasta trajno? – „Czy to ostatni pociąg?” |
| 251 | grava | ważny | malgrava „nieważny” | Ĉi tiu letero estas tre grava. – „Ten list jest bardzo ważny.” |
| 252 | longa | długi | mallonga „krótki” | Ĝi estas longa rivero. – „To długa rzeka.” |
| 253 | feliĉa | szczęśliwy | malfeliĉa „nieszczęśliwy” | La infanoj estas feliĉaj. – „Dzieci są szczęśliwe.” |
| 268 | malgranda | mały | granda „duży” | Mi havas malgrandan hundon. – „Mam małego psa.” |
| 274 | propra | własny | – | Ŝi havas sian propran ĉambron. – „Ona ma własny pokój.” |
| 277 | sama | ten sam, taki sam | malsama „różny” | Ni havas la saman nomon. – „Mamy takie samo imię.” |
| 278 | vera | prawdziwy | malvera „fałszywy” | Tio estas vera rakonto. – „To prawdziwa historia.” |
| 286 | ambaŭ | obaj, obie, oba | – | Ambaŭ knabinoj ŝatas muzikon. – „Obie dziewczynki lubią muzykę.” |
| 290 | alta | wysoki | malalta „niski” | La monto estas tre alta. – „Ta góra jest bardzo wysoka.” |
| 300 | ruĝa | czerwony | – | Ŝi portas ruĝan robon. – „Ona ma na sobie czerwoną sukienkę.” |
| 306 | malnova | stary (o rzeczach) | nova „nowy” | Ni loĝas en malnova domo. – „Mieszkamy w starym domu.” |
| 318 | blanka | biały | nigra „czarny” | La neĝo estas blanka. – „Śnieg jest biały.” |
| 343 | verda | zielony | – | La herbo estas verda. – „Trawa jest zielona.” |
| 346 | dua | drugi | – | Mi loĝas en la dua etaĝo. – „Mieszkam na drugim piętrze.” |
| 375 | forta | silny, mocny | malforta „słaby” | Li estas forta viro. – „On jest silnym mężczyzną.” |
| 379 | nigra | czarny | blanka „biały” | Mi havas nigran katon. – „Mam czarnego kota.” |
| 386 | plia | dalszy, dodatkowy | malplia „mniejszy” | Ĉu vi bezonas pliajn informojn? – „Czy potrzebujesz dalszych informacji?” |
| 388 | malfacila | trudny | facila „łatwy” | Tiu demando estas tro malfacila. – „To pytanie jest zbyt trudne.” |
| 394 | plena | pełny | malplena „pusty” | La glaso estas plena. – „Szklanka jest pełna.” |
| 400 | germana | niemiecki | – | Li havas germanan aŭton. – „On ma niemiecki samochód.” |
| 403 | maljuna | stary (o ludziach) | juna „młody” | Mia avo estas maljuna. – „Mój dziadek jest stary.” |
| 410 | japana | japoński | – | Ni manĝis japanan manĝaĵon. – „Jedliśmy japońskie jedzenie.” |
| 415 | certa | pewny, pewien | malcerta „niepewny” | Mi estas certa pri tio. – „Jestem tego pewien.” |
| 436 | blua | niebieski | – | La ĉielo estas blua. – „Niebo jest niebieskie.” |
| 441 | riĉa | bogaty | malriĉa „biedny” | Li estas riĉa, sed ne feliĉa. – „Jest bogaty, ale nie jest szczęśliwy.” |
| 451 | interesa | ciekawy, interesujący | enuiga „nudny” | Tio estas interesa libro. – „To ciekawa książka.” |
| 453 | stulta | głupi | inteligenta „inteligentny” | Tio estis stulta demando. – „To było głupie pytanie.” |
| 454 | stranga | dziwny | normala „normalny” | Mi aŭdis strangan bruon. – „Usłyszałem dziwny hałas.” |
| 457 | homa | ludzki | – | Tio estas homa eraro. – „To ludzki błąd.” |
| 483 | venonta | następny, przyszły | pasinta „miniony” | Ni vizitos vin la venontan semajnon. – „Odwiedzimy cię w przyszłym tygodniu.” |
| 490 | ĝusta | właściwy, poprawny | malĝusta „niewłaściwy” | Ĉu tio estas la ĝusta vojo? – „Czy to właściwa droga?” |
| 513 | malsana | chory | sana „zdrowy” | Mia filo estas malsana. – „Mój syn jest chory.” |
| 516 | plura | kilka, więcej niż jeden | – | Li havas plurajn amikojn en Berlino. – „Ma kilku przyjaciół w Berlinie.” |
| 525 | pasinta | miniony, ubiegły | venonta „następny” | La pasinta semajno estis longa. – „Ubiegły tydzień był długi.” |
| 537 | laca | zmęczony | vigla „żwawy” | Mi estas tre laca hodiaŭ. – „Dziś jestem bardzo zmęczony.” |
| 539 | eta | mały, drobny | – | Ni havas etan kuirejon. – „Mamy malutką kuchnię.” |
| 541 | preta | gotowy | – | La vespermanĝo estas preta. – „Kolacja jest gotowa.” |
| 547 | libera | wolny | mallibera „niewolny” | Ĉu tiu ĉi loko estas libera? – „Czy to miejsce jest wolne?” |
| 593 | simpla | prosty | malsimpla „złożony” | Mi serĉas simplan solvon. – „Szukam prostego rozwiązania.” |
| 599 | varma | ciepły, gorący | malvarma „zimny” | La kafo estas varma. – „Kawa jest gorąca.” |
| 612 | farita | zrobiony, wykonany | – | La laboro jam estas farita. – „Praca jest już zrobiona.” |
| 613 | okupata | zajęty | – | Ŝi estas tre okupata hodiaŭ. – „Dziś jest bardzo zajęta.” |
| 617 | ŝatata | lubiany, ulubiony | – | Ĉi tio estas mia plej ŝatata kanto. – „To moja ulubiona piosenka.” |
| 619 | fama | sławny, słynny | – | Ŝi estas fama kantistino. – „Jest sławną piosenkarką.” |
| 621 | aĝa | w wieku…, mający lat | juna „młody” | Kiom aĝa vi estas? – „Ile masz lat?” |
| 623 | bonega | znakomity, wspaniały | malbonega „okropny” | La manĝaĵo estis bonega. – „Jedzenie było znakomite.” |
| 626 | bruna | brązowy | – | Li havas brunajn okulojn. – „On ma brązowe oczy.” |
| 643 | malvarma | zimny | varma „ciepły, gorący” | La akvo estas tro malvarma. – „Woda jest za zimna.” |
| 644 | usona | amerykański (z USA) | – | Mia amiko estas usona. – „Mój przyjaciel jest Amerykaninem.” |
| 658 | malmulta | mało, nieliczny | multa „dużo, liczny” | Malmultaj homoj scias tion. – „Niewielu ludzi o tym wie.” |
| 667 | facila | łatwy, prosty | malfacila „trudny” | Ĉi tiu ekzerco estas facila. – „To ćwiczenie jest łatwe.” |
| 668 | ĉina | chiński | – | Mi ŝatas ĉinan teon. – „Lubię chińską herbatę.” |
| 672 | terura | straszny, okropny | bonega „znakomity” | La vetero estis terura. – „Pogoda była okropna.” |
| 675 | afabla | uprzejmy, miły | malafabla „nieuprzejmy” | La vendisto estas tre afabla. – „Sprzedawca jest bardzo uprzejmy.” |
| 680 | proksima | bliski, niedaleki | malproksima „daleki” | La stacidomo estas proksima. – „Dworzec jest blisko.” |
| 681 | malsama | różny, inny | sama „ten sam” | Ni havas malsamajn opiniojn. – „Mamy różne zdania.” |
| 684 | danĝera | niebezpieczny | sekura „bezpieczny” | Tiu strato estas danĝera nokte. – „Ta ulica jest nocą niebezpieczna.” |
| 704 | malfermita | otwarty | fermita „zamknięty” | La pordo estas malfermita. – „Drzwi są otwarte.” |
| 705 | inteligenta | inteligentny | stulta „głupi” | Ŝi estas tre inteligenta knabino. – „Jest bardzo inteligentną dziewczyną.” |
| 728 | flava | żółty | – | Mi ŝatas flavajn florojn. – „Lubię żółte kwiaty.” |
| 732 | rusa | rosyjski | – | Li legas rusan libron. – „Czyta rosyjską książkę.” |
| 741 | mallonga | krótki | longa „długi” | Mi skribis mallongan leteron. – „Napisałem krótki list.” |
| 743 | fremda | obcy | – | Ŝi lernas fremdan lingvon. – „Uczy się obcego języka.” |
| 752 | tria | trzeci | – | Tio estas mia tria taso da teo. – „To moja trzecia filiżanka herbaty.” |
| 756 | amuza | zabawny | – | Tiu filmo estas tre amuza. – „Ten film jest bardzo zabawny.” |
| 759 | diversa | różny, rozmaity | – | Ili vendas diversajn fruktojn. – „Sprzedają różne owoce.” |
| 763 | saĝa | mądry | malsaĝa „niemądry” | Mia avino estas saĝa virino. – „Moja babcia jest mądrą kobietą.” |
| 764 | dika | gruby | maldika „cienki” | La libro estas tre dika. – „Ta książka jest bardzo gruba.” |
| 768 | agrabla | przyjemny, miły | malagrabla „nieprzyjemny” | Ĉi tiu ĉambro estas agrabla. – „Ten pokój jest przyjemny.” |
| 774 | multekosta | drogi, kosztowny | malmultekosta „tani” | Tiu robo estas tro multekosta. – „Ta sukienka jest za droga.” |
| 776 | pura | czysty | malpura „brudny” | Mia ĉambro estas pura. – „Mój pokój jest czysty.” |
| 784 | mortinta | martwy, zmarły | viva „żywy” | Mortinta birdo kuŝas en la ĝardeno. – „W ogrodzie leży martwy ptak.” |
| 796 | konata | znany | – | Tiu kanto estas tre konata. – „Ta piosenka jest bardzo znana.” |
| 798 | kioma | który z kolei | – | Kioma horo estas? – „Która jest godzina?” |
| 802 | hispana | hiszpański | – | Mi trinkis hispanan vinon. – „Piłem hiszpańskie wino.” |
| 806 | freneza | szalony | – | Tio estas freneza ideo. – „To szalony pomysł.” |
| 812 | kontenta | zadowolony | malkontenta „niezadowolony” | Ni estas kontentaj pri la rezulto. – „Jesteśmy zadowoleni z wyniku.” |
| 823 | ĉarma | uroczy, czarujący | – | Vi havas ĉarman ĝardenon. – „Masz uroczy ogród.” |
| 835 | belega | przepiękny | – | La vido estas belega. – „Widok jest przepiękny.” |
| 846 | griza | szary | – | Hodiaŭ la ĉielo estas griza. – „Dziś niebo jest szare.” |
| 865 | okupita | zajęty | – | Ĉu ĉi tiu seĝo estas okupita? – „Czy to krzesło jest zajęte?” |
| 869 | bongusta | smaczny | – | La supo estas bongusta. – „Zupa jest smaczna.” |
| 875 | mirinda | cudowny | – | Ĝi estis mirinda vojaĝo. – „To była cudowna podróż.” |
| 878 | ĉefa | główny | – | Tio estas la ĉefa problemo. – „To główny problem.” |
| 879 | fermita | zamknięty | malfermita „otwarty” | La vendejo estas fermita hodiaŭ. – „Sklep jest dziś zamknięty.” |
| 887 | antikva | starożytny | moderna „nowoczesny” | Ni vizitis antikvan urbon. – „Zwiedziliśmy starożytne miasto.” |
| 897 | malriĉa | biedny | riĉa „bogaty” | Ili estis malriĉaj, sed feliĉaj. – „Byli biedni, ale szczęśliwi.” |
| 898 | rapida | szybki | malrapida „powolny” | Ŝi estas rapida kuristino. – „Ona jest szybką biegaczką.” |
| 905 | sekva | następny, kolejny | antaŭa „poprzedni” | La sekva trajno foriras je la deka. – „Następny pociąg odjeżdża o dziesiątej.” |
| 919 | grandega | ogromny | – | Ni vidis grandegan elefanton. – „Widzieliśmy ogromnego słonia.” |
| 927 | komuna | wspólny | – | Ni havas komunan amikon. – „Mamy wspólnego przyjaciela.” |
| 930 | kara | drogi, kochany | malkara „tani” | Kara amiko, mi skribas al vi el Parizo. – „Drogi przyjacielu, piszę do ciebie z Paryża.” |
| 942 | serioza | poważny | malserioza „niepoważny” | Li estas serioza homo. – „On jest poważnym człowiekiem.” |
| 952 | internacia | międzynarodowy | – | Esperanto estas internacia lingvo. – „Esperanto jest językiem międzynarodowym.” |
| 954 | perfekta | doskonały | – | Neniu estas perfekta. – „Nikt nie jest doskonały.” |
| 959 | malplena | pusty | plena „pełny” | La botelo estas malplena. – „Butelka jest pusta.” |
| 961 | freŝa | świeży | malfreŝa „nieświeży” | Mi aĉetis freŝan panon. – „Kupiłem świeży chleb.” |
| 970 | sesa | szósty | – | Mi leviĝas je la sesa horo. – „Wstaję o szóstej.” |
| 976 | utila | przydatny, użyteczny | malutila „szkodliwy” | Via konsilo estis tre utila. – „Twoja rada była bardzo przydatna.” |
| 977 | itala | włoski | – | Mi ŝatas italan kafon. – „Lubię włoską kawę.” |
| 989 | eŭropa | europejski | – | Ŝi vojaĝas tra eŭropaj landoj. – „Podróżuje po krajach europejskich.” |
| 991 | antaŭa | poprzedni | sekva „następny” | Ni parolis pri tio en la antaŭa leciono. – „Rozmawialiśmy o tym na poprzedniej lekcji.” |
| 996 | natura | naturalny | malnatura „nienaturalny” | Tio estas tute natura. – „To zupełnie naturalne.” |
| 997 | necesa | konieczny | – | La bileto ne estas necesa. – „Bilet nie jest konieczny.” |
| 998 | taŭga | odpowiedni, stosowny | maltaŭga „nieodpowiedni” | Tiu ĉambro estas taŭga por ni. – „Ten pokój jest dla nas odpowiedni.” |
Cztery uwagi do tabeli:
- Przeciwieństwa. 71 ze 120 przymiotników ma przeciwieństwo: 52 przez mal- i 19 przez osobne słowo. Wśród 49 kresek są kolory, narodowości i liczebniki porządkowe, które nie mają przeciwieństwa, oraz przymiotniki takie jak amuza czy freneza, dla których żadne pojedyncze słowo nie jest naturalnym odwrotnością. Do zwykłego zaprzeczenia służy ne: nekonata – „nieznany”, nenecesa – „niepotrzebny”. To nie są przeciwieństwa; różnicę objaśnia strona przeciwieństwa po esperancku.
- Imiesłowy. Dziesięć pozycji to imiesłowy użyte jako przymiotniki: venonta, pasinta, farita, okupata, ŝatata, mortinta, malfermita, okupita, fermita i konata. Zob. imiesłowy.
- Okupata i okupita. Oba są imiesłowami biernymi od okupi i oba znaczą „zajęty”. Zamenhof pisał, że uzus wymaga mi estas okupita (Lingvaj Respondoj, cytowane w ReVo). PMEG też uważa okupita za częstsze, ale mówi, że przy zajęciu pracą obie formy są dobre, bez praktycznej różnicy. Na naszej liście częstsze jest okupata (617). Zajęte miejsce to okupita.
- Kolory. Osiem kolorów to ruĝa, blanka, verda, nigra, blua, bruna, flava i griza; więcej odcieni i użycie hel- oraz mal-hel- opisuje strona kolory.
Przeciwieństwa: mal- i osobne słowa
Trzynaście przymiotników z listy zaczyna się od mal-, a dwanaście par jest na liście w obu wersjach: bona i malbona, granda i malgranda, multa i malmulta, nova i malnova, juna i maljuna, longa i mallonga, sama i malsama, plena i malplena, riĉa i malriĉa, varma i malvarma, facila i malfacila, fermita i malfermita. Jeden rdzeń daje oba końce skali; zob. przedrostki i 74 pary na stronie przeciwieństwa.
Inne przeciwieństwa to dwa osobne słowa, więc mal- tu nie pomaga. Te pary są w tabeli powyżej:
| Para | Po polsku | Dlaczego je łączymy |
|---|---|---|
| nigra – blanka | czarny – biały | ReVo podaje blanka jako antonim nigra |
| unua – lasta | pierwszy – ostatni | Pierwsze i ostatnie miejsce w szeregu |
| venonta – pasinta | następny – miniony | ReVo definiuje każde wobec drugiego |
| sekva – antaŭa | następny – poprzedni | Kolejność w szeregu lub w czasie |
| laca – vigla | zmęczony – żwawy | ReVo definiuje laca jako malvigla |
| stulta – inteligenta | głupi – inteligentny | ReVo definiuje malinteligenta jako stulta |
| interesa – enuiga | ciekawy – nudny | ReVo definiuje enui jako odczuwanie niezadowolenia z braku zainteresowania |
| danĝera – sekura | niebezpieczny – bezpieczny | Sekura znaczy „w sytuacji wolnej od niebezpieczeństwa” |
| antikva – moderna | starożytny – nowoczesny | ReVo definiuje moderna „w przeciwieństwie do starożytnego” |
| alia – sama | inny – ten sam | ReVo definiuje alia jako malsama |
| terura – bonega | straszny – znakomity | ReVo definiuje terura w jednym ze znaczeń jako malbonega |
| stranga – normala | dziwny – normalny | ReVo definiuje stranga jako niezwykły; nenormala jest wśród słów pokrewnych |
Stopniowanie: pli, plej, ol
Przymiotniki nie mają końcówki stopnia wyższego. Pli znaczy „bardziej”, plej – „najbardziej”, ol – „niż”, a tiel … kiel – „tak … jak”. Nie ma form nieregularnych: „lepszy” to pli bona, a „gorszy” to pli malbona. Pełne zasady opisuje strona stopniowanie.
| Znaczenie | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| bardziej … niż | pli … ol | Tiu libro estas pli interesa ol ĉi tiu. – „Tamta książka jest ciekawsza niż ta.” |
| najbardziej | la plej … el | Ŝi estas la plej juna el la infanoj. – „Ona jest najmłodsza z dzieci.” |
| mniej … niż | malpli … ol | Ĉi tiu ekzerco estas malpli malfacila ol la alia. – „To ćwiczenie jest mniej trudne niż tamto.” |
| tak … jak | tiel … kiel | La libro estas tiel dika kiel la vortaro. – „Książka jest tak gruba jak słownik.” |
| bardzo, zbyt | tre, tro | tre bela, tro multekosta – „bardzo piękny”, „zbyt drogi” |
Przymiotniki takie jak unua – „pierwszy” czy franca – „francuski” nazywają stałe miejsce lub pochodzenie, więc rzadko się je stopniuje. Aby zmienić siłę znaczenia wewnątrz słowa, użyj przyrostka -eg-: bona → bonega „znakomity”, bela → belega „przepiękny” i granda → grandega „ogromny” są na liście.
Przymiotniki utworzone od innych słów
Końcówka -a dodaje myśl „mający lub związany z tym, co mówi rdzeń” (PMEG): homa to „związany z człowiekiem”, longa – „mający długość”. Dokładne znaczenie zależy od rdzenia i kontekstu, więc nieznane słowa sprawdzaj w słowniku. Większość przymiotników, które spotkasz, powstaje od innych słów przez słowotwórstwo.
| Źródło | Wzór | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| rzeczownik | rdzeń + -a | danĝero → danĝera (684) | „niebezpieczeństwo” → „niebezpieczny” |
| rzeczownik | rdzeń + -a | homo → homa (457) | „człowiek” → „ludzki” |
| rzeczownik | rdzeń + -a | domo → doma | „dom” → „domowy” |
| rzeczownik | rdzeń + -a | somero → somera | „lato” → „letni” |
| czasownik | imiesłów | fermi → fermita (879) | „zamykać” → „zamknięty” |
| czasownik | imiesłów | morti → mortinta (784) | „umierać” → „martwy, zmarły” |
| czasownik | przyrostek -em-, -ebl-, -ind- | lerni → lernema, manĝi → manĝebla, legi → leginda | „chętny do nauki”, „jadalny”, „godny czytania” |
| przymiotnik | przedrostek mal- | bona → malbona (229) | „dobry” → „zły” |
| przymiotnik | przyrostek -eg- | bela → belega (835) | „piękny” → „przepiękny” |
| wyrażenie | inter nacioj | → internacia (952) | „między narodami” → „międzynarodowy” |
Przymiotniki esperanta a polskie: na co uważać
Dla Polaka największą zaletą jest oszczędność: zamiast jedenastu form (dobry, dobra, dobre, dobrego, dobremu, dobrym, dobrej, dobrą, dobrzy, dobrych, dobrymi) są cztery: bona, bonaj, bonan, bonajn. Pułapki kryją się gdzie indziej, głównie w przypadkach, ilościach i słowach, które po polsku mają jedno znaczenie, a po esperancku kilka.
| Po polsku | Po esperancku | Przykład |
|---|---|---|
| Rodzaj: dobry, dobra, dobre | Jedna forma dla wszystkich rodzajów; -j tylko w liczbie mnogiej | bona knabo, bona knabino, bona domo – „dobry chłopiec, dobra dziewczynka, dobry dom” |
| Przypadki: o dobrym filmie, dobremu uczniowi | Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem; przypadki zastępują przyimki, a -n oznacza biernik (zob. biernik) | Ni parolas pri bona filmo. – „Mówimy o dobrym filmie.” |
| Dopełniacz po przeczeniu: „nie mam nowego telefonu” | Przeczenie nie zmienia przypadku: biernik zostaje | Mi ne havas novan telefonon. – „Nie mam nowego telefonu.” |
| Narzędnik po „być”: „jest dobrą nauczycielką” | Po esti mianownik, bez -n | Ŝi estas bona instruistino. – „Ona jest dobrą nauczycielką.” |
| Ilość z dopełniaczem: „dużo ludzi”, „kilka domów” | Przymiotnik ilościowy zgadza się z rzeczownikiem: bez dopełniacza, za to z -j | multaj homoj, kelkaj domoj – „dużo ludzi, kilka domów” |
| Obaj, obie, oba | Jedno słowo ambaŭ, bez rodzaju | ambaŭ knabinoj – „obie dziewczynki”, ambaŭ knaboj – „obaj chłopcy” |
| Dobry – lepszy – najlepszy; zły – gorszy; duży – większy | Zawsze pli i plej; nic nie jest nieregularne | pli bona, la plej bona, pli malbona, pli granda |
| Większy niż / od niego | Zawsze ol | Li estas pli granda ol mi. – „On jest większy ode mnie.” |
| Stary: stary dom, stary dziadek, starożytne miasto | Trzy słowa: malnova (rzecz), maljuna (człowiek), antikva (starożytny); wiek podaje aĝa | Mia avo estas maljuna. – „Mój dziadek jest stary.” |
| Wolny: wolne miejsce, wolny pociąg | libera – „nieobsadzony, swobodny”, malrapida – „powolny” | Tiu trajno estas malrapida. – „Ten pociąg jest wolny (jedzie powoli).” |
| Drogi: droga książka, drogi przyjacielu | multekosta albo kara – „kosztowny”; kara znaczy też „ukochany”, „tani” to malkara albo malmultekosta | Kara amiko! – „Drogi przyjacielu!” (zob. fałszywi przyjaciele) |
| Zajęty człowiek i zajęte miejsce | Oba: okupata, okupita; dla miejsca zwykle okupita | Ĉu ĉi tiu seĝo estas okupita? – „Czy to krzesło jest zajęte?” |
| Przymiotnik jako rzeczownik: chory, bogaty, zmarły | Osoba z cechą: -ul- lub imiesłów | malsanulo – „chory”, riĉulo – „bogacz”, mortinto – „zmarły” |
Cztery dodatkowe uwagi:
- Polskie „sam” to trzy esperanckie słowa. Sama znaczy „ten sam, taki sam”, sola – „sam, bez nikogo” i mem – „sam, osobiście”: Li loĝas sola. – „On mieszka sam.” Mi faris tion mem. – „Zrobiłem to sam.” Ni havas la saman nomon. – „Mamy takie samo imię.”
- Kilka znajomo brzmiących przymiotników. Kara to „drogi”, a nie „kara” (karę nazwiesz puno); komuna to „wspólny”, nie „komunistyczny” ani „komunalny”; fama to „sławny”, a polska „fama” to pogłoska. Ĉarma – „uroczy” łatwo pomylić z „czarną”, ale „czarny” to nigra. Pełne zestawienie jest na stronie fałszywi przyjaciele.
- Akcent i wymowa. Jak po polsku, akcent pada na przedostatnią sylabę: BE-la, fe-LI-cza, in-te-RE-sa, RU-dża. Litery ĉ, ĝ, ŝ, ĵ czytasz jak „cz”, „dż”, „sz”, „ż”, a nie jak „ć”, „dź”, „ś”, „ź”; zob. alfabet i wymowa.
- Narodowości małą literą. Przymiotniki franca, angla, germana, japana piszemy małą literą, jak po polsku. „Po francusku” to przysłówek france, a sam język – la franca. „Polski” to pola; tej formy nie ma w tabeli, bo nie wchodzi do 1000 najczęstszych słów (zob. kraje i języki).
Jak liczyliśmy
Liczyliśmy 8 października 2026 roku w naszym pliku esperanto-1000-common-words-pl.csv. Pochodzi z 822 296 zdań Tatoeba, zawierających 5 831 657 słów. Każda forma przymiotnika liczy się pod swoją formą na -a, bez -j liczby mnogiej i -n biernika. Metoda jest opisana na stronie najczęstsze słowa.
- 120 z 1000 pozycji to przymiotniki (12,0%). Ich wartości
per_milliondają razem 31 786 na milion, więc przymiotniki to 3,2% wszystkich słów korpusu, czyli 4,1% słów, które obejmuje lista 1000 słów. - Czasowniki, rzeczowniki i przysłówki z tej samej listy to odpowiednio 17,6% (313 pozycji), 8,7% (359) i 4,6% (89). Przymiotników jest dużo, ale każdy jest rzadki: najczęstsze bona występuje 1958 razy na milion słów, a esti – 40 934 razy. Zob. najczęstsze czasowniki.
- Tylko 4 spośród 100 najczęstszych słów to przymiotniki (bona 57, alia 63, granda 81, multa 82). W pierwszych 300 słowach jest ich 25, a w pierwszych 500 – 46.
- 10, 20, 50 i 100 najczęstszych przymiotników stanowi 1,2%, 1,6%, 2,4% i 3,0% wszystkich słów, czyli 37%, 51%, 74% i 94% wszystkich wystąpień przymiotników z listy.
Część mowy ustalamy po końcówce: wyraz na -a to przymiotnik. Zaimki dzierżawcze (mia, via) i korelatywy kia, tia, ia, ĉia oraz nenia liczą się w swoich klasach, natomiast kioma, które pyta o numer w szeregu, i ambaŭ liczymy jako przymiotniki. Wyróżnia się pięć grup:
| Grupa | Przymiotniki | Na milion słów | Przykłady |
|---|---|---|---|
| Z mal- | 13 | 2658 | malbona, malgranda, malnova |
| Narodowość i region | 10 | 2352 | franca, angla, germana, japana |
| Kolory | 8 | 1736 | ruĝa, blanka, verda, nigra |
| Imiesłowy | 10 | 1370 | venonta, pasinta, fermita |
| Liczebniki porządkowe | 4 | 1121 | unua, dua, tria, sesa |
Malfermita jest jednocześnie słowem z mal- i imiesłowem. Tatoeba zawiera krótkie, pisane, często tłumaczone zdania; powieści albo mowa dałyby inną kolejność, jak pokazuje lista na stronie słownictwo.
Częste pytania
Jakie są najczęstsze przymiotniki w esperanto?
W naszej liście dziesięć najczęstszych to bona, alia, granda, multa, bela, nova, tuta, kelka, sola i unua. Razem stanowią 1,2% wszystkich słów korpusu Tatoeba; samo bona – „dobry” to mniej więcej co 500. słowo.
Jak utworzyć przymiotnik w esperanto?
Dodaj -a do rdzenia: danĝer- daje danĝera – „niebezpieczny”. Dodaj -j w liczbie mnogiej i -n w dopełnieniu: danĝeraj stratoj, danĝerajn stratojn. Zob. rzeczowniki i przymiotniki.
Czy przymiotnik esperancki zmienia się według rodzaju?
Nie. W esperanto nie ma rodzaju gramatycznego, więc bona znaczy „dobry”, „dobra” i „dobre”. Przymiotnik zmienia się tylko przez -j (liczba mnoga) i -n (dopełnienie).
Jak powiedzieć przeciwieństwo przymiotnika po esperancku?
Postaw mal- z przodu: granda – „duży” → malgranda – „mały”. Niektóre przeciwieństwa to osobne słowa, jak nigra – blanka – „czarny – biały”; zob. przeciwieństwa.
Jak powiedzieć „lepszy” i „najlepszy” po esperancku?
Użyj pli bona dla „lepszy” i la plej bona dla „najlepszy”. Nic nie jest nieregularne; te same pli i plej działają z każdym przymiotnikiem (stopniowanie).
Czy przymiotnik stoi przed rzeczownikiem, czy po nim?
Zwykle przed, ale oba szyki są poprawne: granda domo i domo granda znaczą to samo. Po rzeczowniku przymiotnik jest często wyróżniony (PMEG).
Źródła
- Esperantopedia: 1000 najczęstszych słów esperanto (CSV: pozycja, część mowy, polskie znaczenie, częstość na milion), policzone 8 października 2026 roku; metoda na tej stronie
- Tatoeba: downloads – zdania po esperancku, pobrane 7 października 2026 roku; licencja CC BY 2.0 FR
- Reta Vortaro (ReVo), czytany 8 października 2026 roku: hasła bona, alia, juna, nigra, laca, vigla, enui, sekura, moderna, terura, kara, okupi, venonta, pasinta i mal-
- PMEG: Bazaj reguloj por A-vortoj, Uzo de A-vortoj, Ambaŭ, Kvantaj A-vortoj, Specialaj okazoj de participelekto, MAL
- Wiktionary: Esperanto lemmas (CC BY-SA 4.0) i ESPDIC Paula Denisowskiego (CC BY 3.0), źródła znaczeń w pliku z listą
Jeśli Esperantopedia Ci pomogła, możesz ją wesprzeć.