世界语日常生活动词：起床、洗漱、吃饭、睡觉怎么说

世界语的一天从 vekiĝi“醒来”开始，到 enlitiĝi“上床睡觉”结束。中间要洗漱（lavi sin）、穿衣（vestiĝi）、吃饭（matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi）、工作（labori）。早晚的动词大多遵循两种模式之一：反身代词 sin，表示对自己做的事；后缀 -iĝ-，表示发生在自己身上的变化。“发音”一列把词切成音节，重读音节用大写字母标出。

#早晨：醒来、洗漱、穿衣

Veki 还是 vekiĝi？ Veki 是叫醒别人，vekiĝi 是你自己醒来：La vekhorloĝo vekas min, kaj mi vekiĝas. – “闹钟叫醒我，我醒了。” 单说 Mi vekis je la sesa 是错的，因为 veki 需要宾语；见 -ig- 与 -iĝ-。

Duŝi sin 还是 duŝiĝi？ ReVo 把两者放在同一个条目里，写作“duŝiĝi, sin duŝi”，释义为“用淋浴洗身”。它没有偏向哪一种，PMEG 也没有提到，所以两种都可以用。bani sin 和 baniĝi 也是如此。

Vestiĝi 是 vesti“给……穿衣”的规则 -iĝ- 形式（ESPDIC 收有此词）。不要到 ReVo 里找它：那里的 vestiĝo 是另一个词，意思是“残迹”。更多服装词见服装页。

#白天

Tagmanĝi 和其他表示用餐的动词在 ReVo 中标为 tr，所以食物可以直接作宾语：Mi tagmanĝis supon. – “我午饭喝了汤。” 房间、家具和电器见家居页。

#晚上和夜里

与睡眠有关的主要有三个动词，再加两个补充的词。

PMEG 把 ekdormi 释为“开始睡，入睡”；前缀 ek- 带来“突然开始”的意味（见前缀）。ReVo 把 endormiĝi 定义为进入睡眠状态，所以这两个词非常接近。Enlitiĝi 只表示上床。晚安的说法见问候。

#多久一次，什么时候

例句：Mi ĉiam matenmanĝas je la sepa. – “我总是七点吃早饭。” Li kutime legas vespere. – “他晚上通常看书。” Ŝi neniam laboras dimanĉe. – “她星期天从不工作。” 钟点、日期和更多频率词，见时间和日期。

#Sin 和 -iĝ-：对自己做的事

世界语有两种办法表达“我对自己做”。第一种是反身代词 sin：当主语是 li, ŝi, ĝi, ili 或一个人名时，sin 就指这个主语。主语是 mi, ni, vi 时，只需重复同一个代词（见代词）。

Sin 永远不能作主语：Si lavas 是错的（PMEG）。涉及身体部位时，PMEG 认为 Mi lavas al mi la manojn 与 Mi lavas miajn manojn 相当；al mi 表明这是谁的手。

第二种是后缀 -iĝ-，它把动词变成不带宾语的动词（见 -ig- 与 -iĝ-）。由 veki 得到 vekiĝi，由 vesti 得到 vestiĝi，由 duŝi 得到 duŝiĝi。从表示地点的短语出发，它构成 ellitiĝi（“离开床”）和 enlitiĝi（“进入床”）（PMEG）。就洗澡和穿衣来说，两种办法意思相近；PMEG 指出，-iĝ- 动词把动作表现为多少是自然发生的。物主词也遵循同一规则：sia 表示主语自己的（Li lavas sian vizaĝon.），lia 表示别人的。

#一天的叙述：现在时和过去时

动词不随人称变化：mi, li, ili lavas。现在时词尾是 -as，过去时把它换成 -is（见动词）。其余部分都不变。

说明天用 -os：Morgaŭ mi vekiĝos je la sesa. – “明天我六点醒来。” 淋浴和牙刷涉及的身体词，见身体与健康页。

#汉语使用者要注意什么？

• 汉语的“洗澡”“起床”“穿衣服”本身不带反身成分，世界语要补上。 汉语说“他洗澡”“他穿衣服”，不需要“自己”；世界语要么用反身代词（Li lavas sin），要么用 -iĝ- 构成的动词（Li vestiĝas）。汉语的“自己”大致相当于 sin，但不是每次都能一一对应。
• 世界语的动词和汉语一样不随人称变化，但随时间变化。 汉语靠“昨天”“明天”“了”表示时间，动词本身不变；世界语用词尾 -as、-is、-os 表示现在、过去、将来。汉语的“了”并不等于过去时，所以不要逐字对应。
• “睡觉”和“睡着”要分开说。 汉语里也有这一区别：“睡觉”是状态，“睡着”是进入状态。世界语分别是 dormi 和 endormiĝi（或 ekdormi）。
• “学习”要分成 lerni 和 studi。 汉语的“学习”既可以指学会某种技能，也可以指钻研一门学科；世界语前一种用 lerni，后一种用 studi。
• “从不”本身就是否定。 汉语的“从不”“从没”已经含有“不”，世界语的 neniam 也一样，所以前面不再加 ne。
• 三餐各是一个动词。 汉语说“吃早饭”“吃午饭”“吃晚饭”，是“吃”加一个名词；世界语用 matenmanĝi、tagmanĝi、vespermanĝi 一个词。

#常见问题

#世界语里“我七点醒来”怎么说？

Mi vekiĝas je la sepa. 要用 vekiĝi，不是 veki，因为你并没有叫醒别人。有闹钟时：La vekhorloĝo vekas min je la sepa. – “闹钟七点叫醒我。”

#世界语里“洗澡”怎么说？

Duŝi sin 或 duŝiĝi（淋浴）；ReVo 两种都收，不偏向任何一种。Mi duŝas min ĉiumatene. – “我每天早上洗澡。”泡澡则是 bani sin 或 baniĝi。

#ellitiĝi 和 leviĝi 有什么区别？

Ellitiĝi 更具体：离开床（ReVo）。Leviĝi 更宽泛：它也指“升起”（La suno leviĝas.）和从椅子上站起来，早上起身也常用它。

#dormi、ekdormi 和 endormiĝi 有什么区别？

Dormi 是处于睡着的状态。Ekdormi 和 endormiĝi 都是“睡着”；ek- 强调突然开始。Enlitiĝi 只表示上床。

#来源

• ReVo：veki, vekiĝi、lito, ellitiĝi, enlitiĝi、levi, leviĝi、duŝi, duŝiĝi、bani, baniĝi、lavi、razi、kombi、brosi, dentobroso、vesti, senvestiĝi、vestiĝo
• ReVo：manĝi, matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi、dormi, endormiĝi, dormeti, maldormi、spekti、televidi、labori、aĉeti、kuiri、purigi、vazaro、kuŝiĝi、vekhorloĝo、kutimi、ofte、foje、neniam
• PMEG：IĜ (ellitiĝi, enlitiĝi, senvestiĝi)、EK (ekdormi)、Si en simplaj frazoj、Verboj kun al-komplemento (lavi)、Mallongigitaj frazoj (Mi vekiĝis je la sepa horo…)、E-vortoj: bazaj reguloj (matene)
• ESPDIC：vestiĝi, duŝi sin, ĉiumatene, ĉiutage, kutime