Nhạc, phim, radio và YouTube bằng tiếng Esperanto

Có, có nhạc và phim bằng tiếng Esperanto. Nhiều ban nhạc đã thu âm rock, dân gian, pop và rap bằng ngôn ngữ này suốt hàng thập kỷ, và hãng đĩa Vinilkosmo đã phát hành album Esperanto từ năm 1990. Bộ phim nổi tiếng nhất là Incubus (1966), một phim kinh dị có William Shatner đóng chính, quay hoàn toàn bằng tiếng Esperanto. Các đài phát thanh ở Ba Lan, Trung Quốc, Cuba và nhiều nơi khác đã phát sóng bằng tiếng Esperanto trong nhiều thập kỷ.

Phần lớn nền văn hóa này do người nói Esperanto làm ra cho người nói Esperanto. Nó lưu hành ở các lễ hội, đại hội và trên mạng, chứ không phải trên các bảng xếp hạng hay rạp chiếu phim đại chúng.

#Ai làm nhạc bằng tiếng Esperanto?

Nhạc Esperanto bao quát hầu hết mọi thể loại. Vài cái tên nổi tiếng nhất:

Nhiều nghệ sĩ Esperanto cũng hát bằng các ngôn ngữ khác, và một số chỉ thu một hoặc hai album. Esperanto cũng có nhạc hợp xướng, bài hát thiếu nhi và bài ca của phong trào La Espero – xem cờ và biểu tượng.

#Vinilkosmo là gì?

Vinilkosmo là hãng đĩa chính của nhạc Esperanto. Floréal Martorell thành lập nó năm 1990 ở Donneville, gần Toulouse, Pháp. Hãng trở thành hãng đĩa chuyên nghiệp năm 1999 và bán bản tải xuống từ năm 2009. Danh mục của hãng trải từ dân gian và pop đến rock và hip-hop.

Trước Vinilkosmo, các đĩa Esperanto do những hội quốc gia nhỏ và nghệ sĩ riêng lẻ phát hành. Hãng đã gom phần lớn dòng nhạc đó vào một danh mục chung.

#Nghe nhạc Esperanto trực tiếp ở đâu?

Tại các lễ hội và đại hội. Kultura Esperanto-Festivalo (KEF) bắt đầu năm 1986 ở Uppsala, Thụy Điển, và từ năm 2022 được tổ chức ở La Chaux-de-Fonds, Thụy Sĩ. Các buổi hòa nhạc cũng là một phần của Đại hội Esperanto Thế giới và các buổi gặp gỡ thanh niên, nơi hòa nhạc buổi tối và quán bar thâu đêm là truyền thống.

#Những bộ phim nào đã được làm bằng tiếng Esperanto?

Chỉ có một số ít phim truyện được thực hiện hoàn toàn bằng tiếng Esperanto:

#William Shatner có nói được Esperanto trong Incubus không?

Ông nói nó trên màn ảnh, nhưng không biết ngôn ngữ này. Incubus được quay vào tháng 5 năm 1965 và ra mắt ngày 26 tháng 10 năm 1966. Leslie Stevens, người tạo ra The Outer Limits, chọn Esperanto để mang lại cho bộ phim cảm giác ma quái, thuộc về thế giới khác. Các diễn viên học thuộc lời thoại theo cách phiên âm, và người nói Esperanto từ lâu đã nhận xét về cách phát âm khác thường của họ.

Bộ phim từng được cho là thất lạc nhiều năm. Một bản in còn sót lại với phụ đề tiếng Pháp được tìm thấy tại Cinémathèque française vào thập niên 1990, và bản phục chế 4K được phát hành năm 2025. Về những người đã học Esperanto, xem những người nói Esperanto nổi tiếng.

#Esperanto xuất hiện ở đâu trong phim và truyền hình đại chúng?

Esperanto thường xuất hiện ở hậu cảnh, như biểu tượng của một thế giới quốc tế hay tương lai:

• Idiot's Delight (1939) – các nhân vật nói tiếng Esperanto và biển hiệu được viết bằng ngôn ngữ này.
• The Great Dictator (1940) – phim của Charlie Chaplin cho thấy các biển hiệu cửa hàng bằng tiếng Esperanto trong các cảnh ở khu ghetto Do Thái.
• Gattaca (1997) – các thông báo qua loa được đọc bằng tiếng Esperanto và tiếng Anh; Miko Sloper của Hội Esperanto Bắc Mỹ đã đến phòng thu để lo phần tiếng Esperanto.
• Captain Fantastic (2016) – các cô con gái của người cha nói được ít tiếng Esperanto.
• Red Dwarf (truyền hình Anh) – biển hiệu trên con tàu được ghi hai thứ tiếng trong hai mùa đầu, và nhân vật Rimmer cố học Esperanto.

#Có radio Esperanto không?

Có, dù phần lớn đã chuyển lên mạng:

Chương trình của Đài Phát thanh Ba Lan phát sóng từ Warszawa, thành phố của Zamenhof, trong hơn nửa thế kỷ.

#Có kênh YouTube và podcast bằng tiếng Esperanto không?

Có. Từ thập niên 2010, những người nói Esperanto đã xuất bản nhiều kênh YouTube, podcast và buổi phát trực tiếp – từ vlog và bài học ngôn ngữ đến video ca nhạc và các cuộc phỏng vấn người bản ngữ. Podcast Pola Retradio, do các biên tập viên cũ của ban tiếng Esperanto thuộc Đài Phát thanh Ba Lan khởi xướng, đã chạy từ năm 2011. Vì các kênh xuất hiện và biến mất rất nhanh, chúng tôi không liệt kê số người đăng ký.

Bộ phim tài liệu The Universal Language (2011) của đạo diễn người Mỹ Sam Green là phần giới thiệu ngắn (khoảng 30 phút) về lịch sử và cộng đồng Esperanto.

#Câu hỏi thường gặp

#Có nhạc bằng tiếng Esperanto không?

Có. Có hàng trăm bài hát và album ở các thể loại từ dân gian đến metal và rap. Hãng đĩa Vinilkosmo, thành lập năm 1990, đã phát hành nhiều trong số đó.

#Bộ phim nào hoàn toàn bằng tiếng Esperanto?

Bộ đầu tiên là Angoroj (Pháp, 1964). Bộ nổi tiếng nhất là Incubus (Mỹ, 1966), có William Shatner đóng chính, người đã học thuộc lời thoại theo âm thanh.

#William Shatner có nói được Esperanto không?

Không. Ông đã đọc lời thoại bằng tiếng Esperanto trong Incubus (1966) nhưng học thuộc theo âm, không học ngôn ngữ này.

#Có đài phát thanh Esperanto không?

Một số đài đã phát sóng bằng tiếng Esperanto, trong đó có Đài Phát thanh Ba Lan (1959–2011), Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc (1964–2021) và Radio Havana Cuba. Ngày nay phần lớn âm thanh Esperanto nằm trên mạng, qua podcast và radio internet.

#Phim Hollywood nào có tiếng Esperanto?

Gattaca (1997) có thông báo qua loa bằng tiếng Esperanto, và The Great Dictator (1940) có các biển hiệu Esperanto. Incubus (1966) là phim truyện Mỹ duy nhất nói hoàn toàn bằng tiếng Esperanto.

#Nguồn

• Wikipedia, Vinilkosmo và Vikipedio, Vinilkosmo
• Vikipedio, Persone, Kultura Esperanto-Festivalo và JoMo; Wikipedia, Kajto và Jean-Marc Leclercq
• Wikipedia, Incubus (1966 film); Jonathan Rosenbaum, bài điểm phim Incubus
• Wikipedia, Angoroj, Esperanto film và Esperanto in popular culture
• Wikipedia, Gattaca và The Great Dictator
• Wikipedia, Polish Radio External Service và Vikipedio, Pola Radio
• Vikipedio, Ĉina Radio Internacia; Wikipedia, Radio Havana Cuba
• The SWLing Post, Radio Havana Cuba's A-25 schedule (ngày 15 tháng 4 năm 2025); Radio FM Esperanto, chương trình Radio Havano Kubo ngày 15 tháng 6 năm 2025