Màu sắc trong tiếng Esperanto – danh sách và cách tạo sắc độ

Q: Nói các màu sắc bằng tiếng Esperanto thế nào?

Các màu cơ bản là ruĝa (đỏ), oranĝa (cam), flava (vàng), verda (xanh lá), blua (xanh dương), viola (tím), bruna (nâu), griza (xám), nigra (đen) và blanka (trắng).

Q: Nói “xanh dương nhạt” và “xanh dương đậm” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Helblua là xanh dương nhạt và malhelblua là xanh dương đậm. Cách này áp dụng cho mọi màu: helverda, malhelverda, v.v.

Q: “Hồng” trong tiếng Esperanto là gì?

Rozkolora “màu hoa hồng”, hoặc đơn giản là roza. Từ điển ReVo ghi cả hai.

Màu sắc trong tiếng Esperanto là tính từ có đuôi -a: ruĝa “đỏ”, blua “xanh dương”, verda “xanh lá”, flava “vàng”, nigra “đen”, blanka “trắng”. Tiếng Việt dùng một từ “xanh” cho cả blua lẫn verda, còn tiếng Esperanto phân biệt rõ hai màu này. Giống các tính từ khác, chúng hòa hợp với danh từ: ruĝa pomo “một quả táo đỏ”, ruĝaj pomoj “những quả táo đỏ”. Các thành phần từ như hel- “sáng” và -et- “hơi, nhàn nhạt” biến những gốc từ này thành mọi sắc độ. Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa.

Các màu chính

Tiếng Việt	Esperanto	Phát âm
đỏ	ruĝa	RU-ĝa
cam	oranĝa	o-RAN-ĝa
vàng	flava	FLA-va
xanh lá	verda	VER-da
xanh dương	blua	BLU-a
tím	viola	vi-O-la
đỏ tía (tím đỏ)	purpura	pur-PU-ra
hồng	rozkolora hoặc roza	roz-ko-LO-ra / RO-za
nâu	bruna	BRU-na
xám	griza	GRI-za
đen	nigra	NI-gra
trắng	blanka	BLAN-ka
vàng kim	ora	O-ra
bạc	arĝenta	ar-ĜEN-ta
xanh ngọc	turkiskolora	tur-kis-ko-LO-ra

Vài từ chỉ màu bắt nguồn từ sự vật. Oranĝa liên quan đến oranĝo “quả cam”, viola đến violo “hoa tím”, roza đến rozo “hoa hồng”, ora đến oro “vàng” và arĝenta đến arĝento “bạc”. ReVo định nghĩa purpura là màu đỏ pha tím, màu của loại thuốc nhuộm cổ purpuro, và viola là màu hoa tím.

Cách tạo sắc độ

Thành phần từ	Nghĩa	Ví dụ	Tiếng Việt
hel-	sáng	helblua	xanh dương nhạt
malhel-	tối	malhelverda	xanh lá đậm
-et-	hơi…, nhạt hơn	ruĝeta	hơi đỏ
-eg-	đậm, mạnh	ruĝega	đỏ đậm, rất đỏ
pal-	nhạt	palflava	vàng nhạt
X + kolora	màu của X	ĉielkolora, kafkolora	màu bầu trời, màu cà phê
hai màu	pha trộn	bluverda, flavverda	xanh dương pha xanh lá, vàng pha xanh lá
ĉiel-, mar-	như bầu trời, như biển	ĉielblua, marblua	xanh da trời, xanh biển

Đây là những từ ghép bình thường: gốc từ cuối là từ chính, phần đứng trước mô tả nó. Helblua là “xanh-nhạt”, malhelruĝa là “đỏ-đậm”. Hela và malhela cũng đứng một mình được: hela ĉambro “một căn phòng sáng sủa”. Tiền tố mal- tạo nghĩa ngược lại, nên malhela “tối” nghĩa đen là “không-sáng”. Xem thêm về cấu tạo từ, tiền tố và hậu tố.

Từ điển ReVo đánh dấu lila “màu tím lilac” là hiếm gặp và dẫn lời khuyên nên nói helviola “tím nhạt” thay vào đó.

Một gốc từ, nhiều từ

Vì màu sắc là một gốc từ, bạn có thể đổi đuôi hoặc thêm hậu tố:

Dạng	Ví dụ	Tiếng Việt
danh từ -o	La ruĝo de la sunsubiro.	Màu đỏ của hoàng hôn.
trạng từ -e	Ŝi estis ruĝe vestita.	Cô ấy mặc đồ màu đỏ.
-iĝi “trở nên”	Li ruĝiĝis.	Anh ấy đỏ mặt. (trở nên đỏ)
-igi “làm cho”	Ŝi bluigis la muron.	Cô ấy sơn bức tường thành màu xanh dương.
-eco “đặc tính”	la blankeco de la neĝo	màu trắng của tuyết
-hara “tóc…”	ruĝhara, grizhara	tóc đỏ, tóc bạc

Màu sắc trong câu

Esperanto	Tiếng Việt
Kiun koloron havas via aŭto?	Xe của bạn màu gì?
Ĝi estas blua.	Nó màu xanh dương.
Kiu estas via plej ŝatata koloro?	Màu bạn thích nhất là màu gì?
Mi ŝatas la verdan koloron.	Tôi thích màu xanh lá.
Mi aĉetis du nigrajn ŝuojn.	Tôi đã mua hai chiếc giày đen.
La ĉielo estas helblua.	Bầu trời có màu xanh dương nhạt.

Hãy chú ý các đuôi: trong du nigrajn ŝuojn, cả hai từ đều mang đuôi số nhiều -j và đuôi tân ngữ -n. Xem danh từ và tính từ.

Màu của Esperanto

Màu xanh lá là màu của phong trào Esperanto từ những năm đầu. Lá cờ Esperanto, được thông qua tại Đại hội Thế giới đầu tiên năm 1905, có nền xanh lá với một hình vuông trắng chứa ngôi sao xanh lá, tức verda stelo “ngôi sao xanh lá”. Nền xanh lá thường được giải thích là biểu tượng của hy vọng. Xem lá cờ và biểu tượng của Esperanto.

Câu hỏi thường gặp

Nói các màu sắc bằng tiếng Esperanto thế nào?

Các màu cơ bản là ruĝa (đỏ), oranĝa (cam), flava (vàng), verda (xanh lá), blua (xanh dương), viola (tím), bruna (nâu), griza (xám), nigra (đen) và blanka (trắng).

Nói “xanh dương nhạt” và “xanh dương đậm” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Helblua là xanh dương nhạt và malhelblua là xanh dương đậm. Cách này áp dụng cho mọi màu: helverda, malhelverda, v.v.

“Hồng” trong tiếng Esperanto là gì?

Rozkolora “màu hoa hồng”, hoặc đơn giản là roza. Từ điển ReVo ghi cả hai.

Màu sắc có đổi đuôi trong tiếng Esperanto không?

Có. Là tính từ, chúng thêm -j cho số nhiều và -n cho tân ngữ, khớp với danh từ của mình: Mi vidas ruĝajn florojn – “Tôi thấy những bông hoa đỏ”.

#Các màu chính

#Cách tạo sắc độ

#Một gốc từ, nhiều từ

#Màu sắc trong câu

#Màu của Esperanto

#Câu hỏi thường gặp

#Nói các màu sắc bằng tiếng Esperanto thế nào?

#Nói “xanh dương nhạt” và “xanh dương đậm” bằng tiếng Esperanto thế nào?

#“Hồng” trong tiếng Esperanto là gì?

#Màu sắc có đổi đuôi trong tiếng Esperanto không?

#Nguồn