Từ vựng thiên nhiên tiếng Esperanto: cây, sông, núi, trời

Trong tiếng Esperanto, cái cây là arbo, dòng sông là rivero, ngọn núi là monto, bông hoa là floro và mặt trời là suno. Từ chỉ thiên nhiên là những danh từ bình thường kết thúc bằng -o, và vài thành phần từ giúp nhân chúng lên: arbo cộng -ar- cho ra arbaro “rừng”, còn rivero cộng -et- cho ra rivereto “con suối”. Phần phát âm cho thấy âm tiết mang trọng âm bằng chữ in hoa; đó luôn là âm tiết áp chót (xem bảng chữ cái).

#Phong cảnh và nước

ReVo định nghĩa monteto là ngọn núi thấp và nhỏ, thường có đỉnh bằng hoặc tròn, còn altaĵo là nơi nhô cao hẳn lên so với mặt đất thông thường. Kampo trước hết là đất bằng phẳng được canh tác hoặc có thể canh tác, và herbejo là nơi cỏ mọc hoang hay được trồng. Marĉo là vùng đất lầy bùn dưới lớp nước nông, tĩnh, và pado là lối mòn chưa trải nhựa do người đi bộ, người cưỡi ngựa hoặc đi xe đạp tạo nên.

#Thực vật và cây cối

ReVo định nghĩa arbo là thực vật thân gỗ sống lâu năm có thân cao phân cành ở phần ngọn, còn arbusto là loài phân cành từ gốc. Một loài cây có thể được gọi theo quả của nó: ReVo cho biết cây trồng ra táo là pomujo hoặc pomarbo. Kreskaĵo “vật đang lớn lên” là từ đồng nghĩa của vegetaĵo. Động vật có trang riêng: xem động vật.

#Bầu trời, mặt trời và các nguyên tố

Tero có ba nghĩa: hành tinh, đất liền (đối lập với nước) và đất trồng. Với hành tinh nói chung, ReVo thêm terglobo “quả địa cầu”. Aŭroro là chạng vạng buổi sáng, krepusko là ánh sáng yếu ớt sau khi mặt trời lặn hoặc trước khi mặt trời mọc. Mưa, tuyết, gió và các mùa có ở trang thời tiết và các mùa.

#Từ về thiên nhiên được tạo ra thế nào?

PMEG dùng arbo → arbaro làm ví dụ cho -ar-, và cho biết -ej- còn có thể chỉ một nơi tự nhiên có nhiều thứ gì đó: herbejo, sablejo, glaciejo. Xem thêm hậu tố và tiền tố.

#Từ trái nghĩa và từ ghép

Tiền tố mal- tạo ra từ trái nghĩa, và nhiều từ về thiên nhiên là từ ghép với từ chính đứng sau: akvofalo là “nước-rơi”, sunleviĝo “mặt trời-mọc lên”, sunsubiro “mặt trời-đi xuống”, ĉielarko “bầu trời-vòng cung”, marbordo “biển-bờ”, sunbrilo “mặt trời-chiếu sáng” và pluvarbaro “mưa-rừng”. Akvofalo có nguyên âm nối -o- còn sunleviĝo thì không; xem tạo từ để biết khi nào dùng nó.

#Động từ về thiên nhiên

Kreski không có tân ngữ. Để tự mình trồng thứ gì đó, dùng kultivi “canh tác, trồng trọt”: Mi kultivas florojn “Tôi trồng hoa”. ReVo định nghĩa flori là ra hoa, và subiri nói về mặt trời, các vì sao nghĩa là đi xuống dưới đường chân trời.

Cho một chuyến đi ngoài trời, bạn cần thêm vài động từ: promeni “đi dạo, đi bộ”, piediri “đi bộ”, ekskursi “đi dã ngoại”, grimpi “leo trèo”, tendumi “cắm trại (sống trong lều)”, naĝi “bơi” và ripozi “nghỉ ngơi”. Xem thêm mẫu câu du lịch.

#Thiên nhiên trong câu

Hãy so sánh hai câu đầu. En la arbaro nêu nơi diễn ra việc đi dạo, còn en la arbaron, với đối cách -n, cho thấy chuyển động đi vào trong rừng (PMEG). Từ al đã chỉ hướng rồi, nên al la maro không thêm -n.

#Câu hỏi thường gặp

#“Cây” trong tiếng Esperanto là gì?

Arbo, số nhiều arboj. Nhiều cây cùng nhau là arbaro “rừng”, và cây nhỏ là arbeto. Cây táo là pomarbo hoặc pomujo.

#“Thiên nhiên” trong tiếng Esperanto là gì?

Naturo. Tính từ là natura “thuộc tự nhiên”, và sovaĝa nghĩa là hoang dã, gần với thiên nhiên.

#“Rừng” trong tiếng Esperanto là gì?

Arbaro, từ arbo “cây” cộng -ar- “một nhóm nhiều”. Rừng nguyên sinh là praarbaro, và rừng nhiệt đới rậm rạp là ĝangalo hoặc pluvarbaro.

#“Đất, trái đất” trong tiếng Esperanto là gì?

Tero nghĩa là hành tinh, đất liền và đất trồng. Hành tinh như một quả cầu còn là terglobo.

#“Mặt trời mọc” và “mặt trời lặn” trong tiếng Esperanto là gì?

Sunleviĝo và sunsubiro. Ở dạng động từ: La suno leviĝas “Mặt trời mọc” và La suno subiras “Mặt trời lặn”.

#Nguồn

• PMEG: AR (arbo → arbaro), ET, EG, EJ (herbejo, sablejo, glaciejo, promenejo)
• PMEG: N por direkto
• ReVo: monto, montaro, monteto, valo, rivero, rivereto, riverego, lago, lageto, maro, insulo, insularo
• ReVo: arbo, arbaro, arbeto, praarbaro, arbusto, pomujo, kampo, herbo, herbejo, dezerto, plaĝo
• ReVo: marĉo, ĝangalo, pado, fonto, sablo, glaĉero, glaciejo
• ReVo: folio, branĉo, radiko, kverko, pino, rozo, betulo, saliko
• ReVo: suno, sunsubiro, luno, stelo, stelaro, ĉielo, nubo, tero, terglobo, aŭroro, krepusko, sunleviĝo, leviĝi, malleviĝi, akvofalo
• ReVo: kreski, kreskaĵo, flori, flui, brili, sunbrilo, subiri, kultivi
• Wiktionary (tiếng Anh), CC BY-SA 4.0, dùng để kiểm tra nghĩa của tero, herbejo, marĉo và các từ khác