Tên động vật trong tiếng Esperanto: mèo, chó, ngựa

Từ “động vật” trong tiếng Esperanto là besto. Con mèo là kato, con chó là hundo, con ngựa là ĉevalo, con chim là birdo và con cá là fiŝo. Tên động vật là danh từ bình thường có đuôi -o, nên số nhiều thêm -j (katoj “những con mèo”) và làm tân ngữ thì thêm -n (Mi havas katon “Tôi có một con mèo”). Các thành phần từ sau đó tạo ra con non (-id-), con cái (-in-) và con đực (vir-). Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa; trọng âm luôn rơi vào âm tiết áp chót.

#Từ chung

Besto thường chỉ động vật không phải con người; từ điển ReVo ghi thêm một nghĩa thứ hai bao gồm cả con người, cũng là nghĩa của animalo. Với động vật, đại từ thường dùng là ĝi “nó” (xem đại từ): Mia hundo estas malgranda, sed ĝi bojas laŭte. – “Chú chó của tôi nhỏ, nhưng sủa rất to.”

#Thú cưng và gia súc

Từ dombesto cũng bao gồm gia súc; ví dụ của ReVo là bò, lừa, lợn và gà. Vì sao bò cái là bovino sẽ được giải thích ở phần về bò bên dưới.

#Thú hoang

Có chỗ tiếng Anh dùng hai từ thì tiếng Esperanto chỉ dùng một: simio bao gồm cả khỉ lẫn vượn, còn testudo là rùa nói chung (cả rùa cạn lẫn rùa nước). Thỏ nhà và thỏ rừng vẫn tách biệt: kuniklo và leporo. Apro là lợn rừng; lợn đực nuôi là virporko.

#Các loài chim

Cẩn thận với những từ trông giống nhau: pigo là chim ác là, không phải con lợn (porko), và chim cu cu là kukolo, không phải kuko “bánh ngọt”. Korvo bao gồm quạ nói chung (ReVo: chi Corvus); quạ xám là korniko.

#Động vật biển, cá và côn trùng

Kankro là tôm hùm đất (tôm nước ngọt có càng), không phải cua. Hãy tra mọi loài khác trong từ điển. Tính từ chỉ màu sắc dùng như bình thường (xem màu sắc): nigraj katoj “những con mèo đen”.

#Bò cái, bò đực, bò thiến và bê

Bovo là tên loài, tức là bò nói chung, còn bovino là bovo cái: bò cái. Nó không có nghĩa là “thuộc họ bò”; tính từ “của bò” là bova. ReVo dẫn từ điển của Fundamento, tức Universala Vortaro, làm nguồn cho cả bovino lẫn bovido “bê”.

Theo truyền thống, người ta thêm -in- mỗi khi muốn nói đến con cái, nên bovo đứng cạnh bovino có thể nghe như “bò đực”. PMEG mô tả thói quen tương tự với koko và kokino. Số nhiều vẫn bao gồm cả hai giới, và ngày càng nhiều người không tự động thêm -in- nữa. Cả hai cách đều đúng.

#Con non, con cái và con đực

Gốc từ chỉ động vật không phân biệt giới: kato có thể là mèo nào cũng được. Ba công cụ giúp nói rõ hơn.

-id- chỉ con non của một loài động vật (PMEG). -in- tạo ra giống cái. Cả hai có thể đứng riêng như gốc từ: ido là “con non” và ino là “giống cái”. Trọng âm dịch chuyển theo chúng: KA-to → ka-TI-do, ka-TI-no, nhưng vir-KA-to.

Vir- không phải tiền tố chính thức, và cũng không nằm trong danh sách 29 tiền tố không chính thức của PMEG. Đó là gốc từ viro “đàn ông” đặt trước một gốc từ khác, như trong mọi từ ghép. Bạn cũng có thể dùng tính từ: vira kato. Một số gốc từ đã mang nghĩa con đực sẵn: boko “dê đực, hươu đực”, stalono “ngựa giống”, kapono “gà trống thiến”, okso và taŭro (PMEG). Một số người dùng hậu tố không chính thức -iĉ-, như trong katiĉo; PMEG gọi đó là đề xuất phổ biến nhất loại này, dù đa số vẫn dùng vir-. Xem thêm về tiền tố và hậu tố.

#Nơi ở, bầy đàn và thịt

Các hậu tố khác cũng đi tốt với tên động vật; xem cấu tạo từ để hiểu hệ thống này.

Từ riêng grego chỉ bất kỳ bầy đàn nào: grego da ŝafoj “một đàn cừu”. -Aĉ- thể hiện sự khinh miệt, nên hãy dùng thận trọng.

#Tiếng kêu của động vật

Động từ chung cho tiếng kêu của động vật là bleki: La ŝafoj blekas. – “Đàn cừu kêu be be.” Nhiều loài còn có động từ riêng. ReVo ghi nhận khuôn mẫu tên con vật + -e + bleki, như bove bleki “rống như bò” và porke bleki “ủn ỉn”.

PMEG gọi từ tượng thanh là phần hoang dã nhất của mọi ngôn ngữ, nên cách viết rất khác nhau. PMEG liệt kê glu glu glu cho gà tây.

#Động vật trong câu

Hãy chú ý đuôi tân ngữ -n (katojn, beston) và đuôi số nhiều -j. Xem danh từ và tính từ.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói “mèo” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Kato (KA-to). Mèo con là katido, mèo cái là katino, và số nhiều là katoj. Mi havas katon. – “Tôi có một con mèo.”

#Nói “chó” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Hundo (HUN-do). Chó con là hundido, chó cái là hundino, và “sủa” là boji. Mia hundo bojas. – “Con chó của tôi đang sủa.”

#Từ “động vật” trong tiếng Esperanto là gì?

Besto, số nhiều bestoj. Animalo cũng tồn tại và bao gồm cả con người. Thú cưng là dorlotbesto.

#“Bò cái” trong tiếng Esperanto là gì?

Bovino, giống cái của bovo “bò (loài)”. Nó không phải từ chỉ “thuộc họ bò”, từ đó là bova. Bò đực là virbovo và bê là bovido.

#Gọi con non của động vật bằng tiếng Esperanto thế nào?

Thêm -id-: hundo → hundido “chó con”, bovo → bovido “bê”. Trọng âm chuyển sang âm tiết -id-.

#Động vật kêu thế nào trong tiếng Esperanto?

Chó bojas, mèo miaŭas, ngựa henas, cừu blekas và lợn gruntas. Động từ chung là bleki.

#Nguồn

• ReVo: besto, kato, hundo, ĉevalo, ŝafo, kapro, porko, koko
• ReVo: bovo, bovino, bovido, virbovo, taŭro
• ReVo: simio, korvo, leporo, kuniklo, apro, kukolo, kankro
• ReVo, tiếng kêu động vật: bleki, boji, miaŭi, muĝi, mu, heni, iai, grunti, kokeriki, gaki, ululi, kluki, kvaki, pepi, zumi, ronroni
• ReVo (mamulo, hamstro, meleagro) và Wiktionary tiếng Anh cho các tên động vật còn lại
• PMEG – Seksa signifo de O-vortoj
• Hậu tố PMEG: ID, IN, EJ, AR, AĈ, IĈ không chính thức
• PMEG: tiền tố không chính thức, đại từ nhân xưng, từ tượng thanh
• Universala Vortaro (Fundamento)
• Wiktionary: bovejo