Sở thích và thể thao bằng tiếng Esperanto – bóng đá, âm nhạc

Bóng đá trong tiếng Esperanto là futbalo hoặc piedpilkado, và sở thích là ŝatokupo hoặc hobio. Bạn “chơi” một môn thể thao hay một nhạc cụ bằng động từ ludi: Mi ludas tenison “Tôi chơi quần vợt”, Mi ludas pianon “Tôi chơi dương cầm”. Để nói bạn thích làm gì, đặt ŝati trước một động từ nguyên mẫu: Mi ŝatas naĝi “Tôi thích bơi”. Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa.

#Thể thao và trò chơi

#Futbalo hay piedpilkado?

Cả hai từ gọi tên cùng một môn thể thao, và ReVo liệt kê cả hai. Futbalo là từ quốc tế; piedpilkado được tạo từ các thành phần: pied·pilk·ad·o, “chân + bóng + hành động kéo dài”. ReVo ghi chú rằng sách hướng dẫn văn phong Vortoj de la bona lingvo ưa từ ghép, nhưng người nói dùng cả hai. Bóng rổ, bóng chuyền và bóng ném cũng có cặp từ tương tự.

Piedpilko không có -ad- là quả bóng, và mở rộng ra là trò chơi: ludi piedpilkon. Cầu thủ bóng đá là futbalisto. Tiếng Esperanto không tách “soccer” và “football”; với môn bóng bầu dục kiểu Mỹ, các trích dẫn của ReVo dùng usona futbalo.

#Chơi với ludi

Ludi dùng được có hoặc không có tân ngữ. Một môn thể thao hay trò chơi mang đuôi tân ngữ -n (xem đối cách và động từ ngoại động và nội động). Như trong tiếng Anh, một môn thể thao nói chung không cần mạo từ: ludi futbalon.

Nhạc cụ cho phép hai mẫu, cả hai đều bình thường: tân ngữ (ludi gitaron) hoặc sur (ludi sur la gitaro, như ReVo trích dẫn). “Đi bơi” và “đi trượt tuyết” dùng iri cộng động từ nguyên mẫu: Ni iru skii “Ta đi trượt tuyết đi”.

#Động từ về thể thao

ReVo ghi chú rằng sách hướng dẫn nói trên ưa glitkuri hơn sketi. Venki là “đánh bại” và nhận người thua làm tân ngữ: Nia teamo venkis la kontraŭulojn “Đội chúng tôi đã đánh bại các đối thủ”. Dùng venki en cho cuộc thi: Ni venkis en la matĉo. Gajni là “giành được thứ gì”, chẳng hạn một ván đấu hay một giải thưởng.

#Đội, trận đấu và kết quả

Hãy cẩn thận với stadio: trong ReVo nó có nghĩa “giai đoạn” (và một đơn vị đo chiều dài thời Hy Lạp cổ). Sân thể thao là stadiono.

#Bốn hậu tố cho từ về thể thao và sở thích

-ad-. PMEG nói rằng sau gốc hành động, -ad- chỉ hành động kéo dài hoặc diễn ra thường xuyên. Nhờ vậy naĝado là “bơi lội” như một hoạt động, và nó dùng được như danh từ: Biciklado estas tre amuza “Đạp xe rất vui”. Mia hobio estas skiado “Sở thích của tôi là trượt tuyết.”

-ist-. PMEG định nghĩa đó là người thường xuyên tham gia vào điều gì, có thể là nghề; ví dụ của nó là biciklisto. ReVo định nghĩa dancisto là người khiêu vũ chuyên nghiệp. Để nói đơn giản về bản thân, dùng động từ thì an toàn hơn: Mi ludas pianon. Xem thêm ở nghề nghiệp và công việc.

-ej-. PMEG: điều đứng trước -ej- là điều diễn ra tại nơi đó. Tenisejo là nơi chơi quần vợt, naĝejo là hồ bơi.

-um-. PMEG nói -um- không có nghĩa xác định: bạn học từng từ một, và khuyên hết sức cẩn thận với các từ mới. ReVo có sportumi và ĝardenumi. Chi tiết về cả bốn nằm ở hậu tố.

#Sở thích và thời gian rảnh

Ŝatokupo nghĩa đen là “việc làm được yêu thích”: ReVo định nghĩa đó là việc bạn thích dành thời gian rảnh cho nó. ReVo đánh dấu hobio là từ mới tạo và ghi chú rằng sách hướng dẫn nói trên ưa ŝatokupo hơn.

#Âm nhạc và nhạc cụ

Ví dụ: Mi lernas ludi gitaron “Tôi đang học chơi ghi-ta”; Li ludas sur tamburo “Anh ấy chơi trống.” Về các bài hát và ban nhạc Esperanto, xem âm nhạc và phim ảnh.

#Nói bạn thích gì

Ŝati nhận một danh từ ở đối cách hoặc động từ nguyên mẫu của một động từ khác. ReVo đưa Ĉu vi ŝatas danci? làm ví dụ cho “làm điều gì một cách vui lòng”. Động từ nguyên mẫu không bao giờ đổi, và điều tương tự đúng sau scipovi, lerni và voli. Xem động từ.

PMEG giải thích rằng với ŝati thì người hưởng thụ là chủ ngữ, còn với plaĉi thì vật được yêu thích là chủ ngữ và người đứng sau al. Trang cảm xúc so sánh ŝati, plaĉi và ami.

#Nói về thời gian rảnh của bạn

#Câu hỏi thường gặp

#Nói bóng đá bằng tiếng Esperanto thế nào?

Futbalo hoặc piedpilkado; ReVo liệt kê cả hai. Cầu thủ bóng đá là futbalisto, và bóng bầu dục kiểu Mỹ là usona futbalo.

#“Sở thích” trong tiếng Esperanto là gì?

Ŝatokupo (“việc làm được yêu thích”) hoặc hobio. Để hỏi, hãy nói Kio estas via ŝatokupo?

#Nói “tôi chơi dương cầm” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Mi ludas pianon, hoặc Mi ludas sur piano. Dùng ludi cho mọi nhạc cụ: ludi gitaron, ludi la violonon.

#Nói “tôi thích bơi” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Mi ŝatas naĝi, với ŝati và động từ nguyên mẫu. Danh từ là naĝado: Naĝado plaĉas al mi.

#Nói bơi lội, đạp xe và trượt tuyết bằng tiếng Esperanto thế nào?

Naĝado, biciklado và skiado: thêm -ad- vào gốc động từ. Người làm là biciklisto hoặc skiisto, nơi chốn là naĝejo.

#Nguồn

• ReVo: sporto, sportumi, sportisto, sportejo, futbalo, basketbalo, volejbalo, handbalo, teniso, tabloteniso, tenisejo
• ReVo: pilko (piedpilkado, korbopilkado, flugpilkado, manpilkado, bazpilko), golfo, golfludo, hokeo, rugbeo, kriketo, atletiko, gimnastiko, ĵudo, ŝako
• ReVo: naĝi, kuri, biciklo, bicikli, skio, skii, skiisto, sketi, grimpi, trejni, venki, gajni, perdi, goli
• ReVo: teamo, matĉo, turniro, ĉampiono, stadiono, stadio, spekti, spektanto, poento
• ReVo: ludi, kartludi, videoludo, ŝati, ŝatokupo, hobio, libertempo
• ReVo: legi, kanti, kantisto, danci, dancisto, dancejo, kuiri, fotografi, foti, ĝardeno, ĝardenumi, kolekti, pentri, desegni, vojaĝi, naĝejo
• ReVo: muziko, muziki, muzikisto, instrumento, piano, gitaro, violono, fluto, tamburo, trumpeto, saksofono, akordiono, orgeno, orkestro, ĥoro, koruso, ĵazo, koncerto
• ReVo: mục thư mục "BL" (Vortoj de la bona lingvo)
• PMEG: AD, IST, EJ, UM, similsignifaj verboj (ŝati, plaĉi)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), các cụm từ được xác nhận là có thật: #643886 Mi ludas tenison, #8668036 Ni ludu ŝakon, #7748263 Li bone ludas la violonon, #4818424 Vi ludas sur piano, ĉu ne?, #2340208 La infanoj ludas ekstere, #8640927 Mi volas ludi kun vi, #3116742 Ĉiumatene ŝi iras kuri, #13807854 Ni kune biciklas, #12207527 Ni iru skii, #11693066 Mi ŝategas skii, #3367554 Ili ŝatas naĝi, #9848410 Por gajni necesas trejni sin, #6617259 Kiu teamo venkis?, #5694942 Kiu gajnis la ludon?, #818518 Nia teamo venkis la kontraŭulojn, #12470910 Ni venkis en la matĉo, #13405244 Biciklado estas tre amuza, #2899114 Mia hobio estas skiado, #3113159 Mia ŝatokupo estas kolekti poŝtmarkojn, #13711695 Mi lernas ludi gitaron, #4702190 Li ludas sur tamburo, #5605041 Ni ŝatas ludi futbalon, #2172648 Mi scipovas ludi pianon, #1066810 Mi ne ŝatas sporton, #2739672 Ĉu vi ludas iun instrumenton?, #5530089 Mi ludas neniun instrumenton