Châu lục, đại dương và địa lý thế giới bằng tiếng Esperanto

Sáu phần của thế giới trong tiếng Esperanto là Eŭropo, Azio, Afriko, Ameriko, Oceanio và Antarkto, còn năm đại dương là Atlantiko, Pacifiko, Hinda Oceano, Arkta Oceano và Antarkta Oceano. Đó là các danh sách trong ReVo, từ điển Esperanto trực tuyến. Tên địa lý là danh từ có đuôi -o và viết hoa; tính từ (eŭropa) và cư dân (eŭropano) theo sau bằng các đuôi đều đặn. Tên quốc gia nằm ở trang quốc gia và ngôn ngữ, còn các từ cảnh quan thường ngày như rivero và monto nằm ở thiên nhiên. Âm tiết mang trọng âm được viết hoa.

#Các châu lục

Thêm -an- cho một người và -in- cho một phụ nữ: aziano, azianino. Tên ghép tạo ra tính từ ghép: nordamerika, sudamerikano. Ameriko bao gồm cả hai lục địa, nên một công dân Hoa Kỳ là usonano, từ Usono.

#Lục địa hay phần của thế giới?

ReVo định nghĩa mondoparto là một trong sáu khu vực lớn của bề mặt Trái Đất và ghi chú rằng người ta thường chỉ đếm năm khu vực có người ở, bỏ Antarkto. ReVo định nghĩa kontinento là một khối đất liền lớn bao quanh bởi đại dương mà bạn có thể đi qua mà không phải vượt biển, chẳng hạn Eŭrazio, và đánh dấu việc dùng kontinento thay cho mondoparto là “evitinde” (“nên tránh”). Các tên cũ hơn Antarktido và Antarktio đã lỗi thời khi Viện Hàn lâm chính thức hóa Antarkto trong Bổ sung Chính thức lần thứ chín (2007).

#Đại dương và biển

ReVo mô tả maro là một phần của đại dương được tách riêng theo cách nào đó, và, chủ yếu trong tên gọi, là một hồ nước mặn lớn. Dạng dài và dạng ngắn cùng nghĩa: PMEG viết la Atlantika oceano = la oceano Atlantiko = Atlantiko, và ghi chú rằng Afriko, Pacifiko và Gango không có lựa chọn nào thực sự thay cho dạng Esperanto của chúng.

#Sông

ReVo gọi sông Nin, cạnh sông Amazon, là con sông dài nhất thế giới; con sông nào dài hơn còn tranh cãi (Vikipedio).

#Núi, sa mạc và đảo

#Từ về địa lý

Phần lớn là từ ghép: duon·insul·o “nửa-đảo”, land·lim·o “biên-nước”, mar·bord·o “bờ-biển”, ĉef·urb·o “thành-phố-chính”. Xem cấu tạo từ, tiền tố và hậu tố.

#Phương hướng và vùng miền

Bốn hướng chính, nordo, sudo, oriento và okcidento, cùng các dạng norde và norden, nằm ở thành phố và giao thông. Ghép lại, chúng cho ra các hướng trung gian và tên vùng.

#Tên địa lý có đi với la không?

PMEG chia tên thành hai nhóm. Tên riêng thuần túy không dùng la, còn tên cấu tạo từ các từ thông thường thì dùng.

PMEG nói la Himalajo, la Atlantiko và la Mediteraneo là không đúng, dù đôi khi chấp nhận được. Khi một tính từ chỉ chọn ra một phần của một nơi, PMEG viết không có la và dùng chữ thường: en orienta Azio “ở miền đông châu Á”. Xem thêm về la.

#Địa lý thế giới trong câu

Hãy chú ý norden “về phía bắc” và enfluas en Mediteraneon: đối cách -n cho thấy chuyển động. Về plej “nhất”, xem so sánh.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói “châu lục” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Kontinento là một khối đất liền lớn bao quanh bởi đại dương, chẳng hạn Eŭrazio. Với một trong sáu khu vực lớn của Trái Đất, ReVo dùng mondoparto “phần của thế giới”.

#Tiếng Esperanto có bao nhiêu châu lục?

ReVo liệt kê sáu phần của thế giới: Afriko, Ameriko, Antarkto, Azio, Eŭropo và Oceanio. Chỉ đếm những nơi có người ở thì được năm; tách Ameriko làm hai và dùng Aŭstralio thì được bảy.

#Bắc Mỹ và Nam Mỹ gọi là gì trong tiếng Esperanto?

Nordameriko hoặc Nord-Ameriko, và Sudameriko hoặc Sud-Ameriko. PMEG khuyên dùng Sud-Ameriko viết một từ hơn Suda Ameriko.

#Có dùng “la” trước tên biển hay dãy núi không?

Với tên làm từ các từ thông thường thì có: la Ruĝa Maro, la Balta Maro. Với tên riêng thuần túy thì không: Mediteraneo, Himalajo. Các tên số nhiều như Alpoj và Andoj có thể dùng.

#Nguồn

• PMEG: Nomspecoj, La ĉe propraj nomoj, Esperantigitaj nomoj, Landoj, popoloj kaj lingvoj
• Akademio de Esperanto: Naŭa Oficiala Aldono (2007)
• ReVo: mondoparto, mondo, kontinento, oceano, maro
• ReVo: Eŭropo, Azio, Afriko, Ameriko, Oceanio, Aŭstralio, Antarkto, Arkto, Eŭrazio
• ReVo: Atlantiko, Pacifiko, Mediteraneo, Kaspio
• ReVo: Nilo, Niĝero, Amazono, Misisipo, Gango, Jangzio, Tigriso, Eŭfrato, Danubo, Rejno, Volgo
• ReVo: Alpoj, Pireneoj, Uralo, Himalajo, Everesto, Andoj, Kilimanĝaro, Saharo
• ReVo: Gronlando, Borneo, Madagaskaro, insulo, duoninsulo, insularo, kabo, golfo, markolo, marbordo
• ReVo: ekvatoro, poluso, duonglobo, klimato, landlimo, ĉefurbo, loĝantaro, nordo, oriento, okcidento
• Vikipedio (Esperanto), CC BY-SA 4.0: Suda Oceano, Morta maro, Nilo, Gronlando
• Wikipedia: Mount Everest (độ cao do Nepal và Trung Quốc đo năm 2020)