Nấu ăn trong tiếng Esperanto: từ vựng nhà bếp và công thức

Nhà bếp là kuirejo, gồm kuiri “nấu ăn” và -ej- “nơi chốn”. Các động từ nấu nướng chính là kuiri “nấu”, boli “sôi”, friti “rán”, baki “nướng bằng lò” và rosti “quay, nướng khô”. Nhiều dụng cụ được đặt tên theo động từ: tranĉi “cắt” cho ra tranĉilo “con dao”. Từ vựng về thức ăn có ở trang đồ ăn thức uống, phần còn lại của ngôi nhà ở trang nhà cửa. Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa.

#Nhà bếp và thiết bị

#Nồi, chảo và dụng cụ

#Đĩa và dao nĩa

#Động từ nấu nướng

Hầu hết động từ nấu nướng là ngoại động từ: chúng có tân ngữ mang -n (xem đối cách).

#Sơ chế thức ăn

Gusti là một động từ khác và không có tân ngữ: La supo bongustas. “Món canh có vị ngon.” Hãy so sánh Mi gustumas la supon. “Tôi đang nếm thử món canh.”

#Nóng và lạnh

#Sôi, tan, chín: -ig- và -iĝ- trong nhà bếp

Tiếng Anh dùng một động từ cho cả “nước sôi” và “tôi đun sôi nước”; tiếng Esperanto dùng hai. Boli là điều chất lỏng tự làm, boligi là điều bạn làm với nó. Một số động từ thì theo chiều ngược lại: kuiri là điều bạn làm với thức ăn, kuiriĝi là điều thức ăn tự làm. Quy tắc nằm ở trang -ig- và -iĝ-.

#Đơn vị đo

Thứ được đo đứng sau da và không thêm -n: du tasoj da faruno “hai tách bột mì”. Khi đơn vị đo là tân ngữ thì nó mang -n: Mi aldonas du tasojn da faruno. Thêm quy tắc về da có ở trang đồ ăn thức uống.

#Một công thức: krespoj (bánh crêpe)

Công thức nấu ăn là recepto và nguyên liệu là ingredienco. ReVo định nghĩa krespo là loại bánh kếp mỏng làm từ bột mì, sữa và trứng, còn gọi là patkuko.

Ingrediencoj – nguyên liệu: 150 gramoj da faruno (150 g bột mì), 3 decilitroj da lakto (3 dl sữa), 2 ovoj (2 quả trứng), iom da salo (một chút muối), 1 supkulero da oleo (1 thìa canh dầu), sukero kaj citrono (đường và chanh).

Kiel prepari – cách làm:

1. Metu la farunon en grandan bovlon. – Cho bột mì vào một cái tô lớn.
2. Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo. – Đập trứng vào tô rồi thêm sữa và một chút muối.
3. Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata. – Dùng nĩa khuấy hỗn hợp cho đến khi mịn.
4. Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn. – Để hỗn hợp nghỉ mười phút.
5. Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo. – Làm nóng chảo và phết một ít dầu lên chảo.
6. Verŝu en la paton iom de la miksaĵo. – Rót một ít hỗn hợp vào chảo.
7. Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton. – Rán bánh hai phút, lật lại và rán thêm một phút nữa.
8. Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos. – Lặp lại cho đến khi hết hỗn hợp.
9. Servu la krespojn kun sukero kaj citrono. – Dọn bánh với đường và chanh.

Các bước là mệnh lệnh kết thúc bằng -u (xem động từ); thêm ni để nói “chúng ta hãy”: Ni kuiru! Khoảng thời gian mang -n mà không cần giới từ: du minutojn. Và da không bao giờ đứng trước la: iom da salo, nhưng iom de la miksaĵo “một ít hỗn hợp đó”.

#Cách tạo từ vựng nhà bếp

PMEG cho biết từ có -il- thường bắt nguồn từ động từ, nên một động từ nấu nướng cho bạn dụng cụ của nó: rosti → rostilo, miksi → miksilo. Không phải từ nào như vậy cũng được dùng: ReVo ghi bolilo là “nên tránh” và ưu tiên bolkruĉo. Xem hậu tố và tạo từ. Kuirilo là mọi dụng cụ hay thiết bị nhà bếp.

#Câu hỏi thường gặp

#“Nhà bếp” trong tiếng Esperanto là gì?

Kuirejo, từ kuiri “nấu ăn” và -ej- “nơi chốn”.

#“Nấu ăn” trong tiếng Esperanto là gì?

Kuiri: Mi kuiras vespermanĝon. “Tôi đang nấu bữa tối.” Cụ thể hơn có friti, baki, rosti và bolkuiri.

#boli và boligi khác nhau thế nào?

Boli là điều chất lỏng tự làm: La akvo bolas. Boligi là điều bạn làm với nó: Mi boligas akvon. Với thức ăn nấu trong nước sôi, hãy nói bolkuiri: Mi bolkuiras terpomojn.

#Nói lượng nguyên liệu trong công thức tiếng Esperanto thế nào?

Nêu đơn vị đo rồi đến da: taso da lakto “một tách sữa”, supkulero da oleo “một thìa canh dầu”.

#Nguồn

• ReVo: kuiri, kuirejo, kuiriĝi, forno, bakforno, fornelo, baki, bakujo, fridujo, fridi, frostujo, frostigi, boli, bolilo, bolkruĉo, pesilo
• ReVo: poto, kaserolo, pato, kovrilo, kribrilo, raspilo, kirlilo, kirli, ĉerpilo, telero, plado, bovlo, taso, glaso, tranĉilo, tranĉi, forko, kulero, supkulero, manĝilaro
• ReVo: friti, rosti, kradrosti, stufi, haki, senŝeligi, miksi, knedi, verŝi, ŝuti, ŝmiri, gustumi, varmigi, fandi, degeli, gramo, litro, decilitro, krespo, recepto, ingredienco, piprujo
• PMEG: IL, UJ, EJ, AĴ, AR, IST, U, N por mezuro, Da – bazaj reguloj, Da – detalaj reguloj, IG, IĜ