Âm nhạc, nghệ thuật và văn hóa trong tiếng Esperanto

Âm nhạc trong tiếng Esperanto là muziko, bài hát là kanto, bức tranh là pentraĵo, bộ phim là filmo và quyển sách là libro. Bạn chơi nhạc cụ với ludi, nghe nhạc với aŭskulti và xem một vở kịch hay bộ phim với spekti. Từ chỉ người, nơi chốn và tác phẩm đều mọc ra từ một gốc: pentri “vẽ tranh” cho ra pentristo “họa sĩ” và pentraĵo “bức tranh”. Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa. Những từ sở thích cơ bản như ŝati và ludi có ở sở thích và thể thao; trang này bổ sung vốn từ rộng hơn.

#Âm nhạc và ca hát

#Nhạc cụ

Để nói bạn chơi một nhạc cụ, dùng ludi với tân ngữ mang -n: Dick ludis pianon kaj Lucy kantis “Dick chơi piano còn Lucy hát.” Một mong muốn cũng theo cách này: Mi ĉiam volis lerni ludi tamburon “Tôi luôn muốn học chơi trống.” ReVo còn trích dẫn ludi sur la gitaro; xem đối cách. Người chơi dùng -ist-, nhưng ReVo định nghĩa violonisto là người chuyên nghiệp, nên với sở thích thì dùng động từ sẽ an toàn hơn: Mi ludas gitaron.

#Nghệ thuật, hội họa và bảo tàng

Desegni vẽ hình bằng nét, pentri dùng màu sắc, còn farbi phủ lên một bề mặt, như trong blankfarba muro của ReVo “bức tường sơn trắng”.

#Sân khấu, điện ảnh và truyền hình

#Sách và văn học

#Động từ để nghe, xem và sáng tạo

ReVo định nghĩa aŭskulti là chú ý để nghe, còn aŭdi là cảm nhận bằng tai. Spekti dùng cho điều được biểu diễn hay trình chiếu: ReVo mô tả đó là xem và nghe những gì được trình bày ở nhà hát, rạp phim hay rạp xiếc. Rigardi là hướng mắt nhìn về một thứ gì đó.

#Từ gốc đến người, nơi chốn và tác phẩm

Học một gốc từ là bạn có cả họ từ: kanti cho ra kanto, kantisto và kantado. Xem hậu tố và tạo từ.

#Mẫu câu hữu ích

Kian muzikon? hỏi về thể loại nhạc; Kiun muzikon? sẽ hỏi chọn cái nào trong một tập đã biết (xem bảng từ tương liên). Trong Ĉu la ekspozicio plaĉis al vi? buổi triển lãm là chủ ngữ và người đứng sau al; xem cảm xúc để biết về plaĉi và ŝati.

#Âm nhạc, phim và sách của riêng tiếng Esperanto

Tiếng Esperanto có một nền văn hóa riêng. Hãng đĩa Vinilkosmo phát hành album tiếng Esperanto từ năm 1990, liên hoan KEF bắt đầu năm 1986, và Angoroj (1964) là bộ phim truyện đầu tiên được làm hoàn toàn bằng tiếng Esperanto. Bản dịch Hamleto của Zamenhof ra đời năm 1894, còn Gerda malaperis! (1983) của Claude Piron là tiểu thuyết trinh thám viết cho người học. Đọc thêm về âm nhạc và phim ảnh và văn học Esperanto. Để bắt đầu một cuộc trò chuyện: Ĉu vi konas grupon, kiu kantas en Esperanto? – “Bạn có biết ban nhạc nào hát bằng tiếng Esperanto không?”

#Câu hỏi thường gặp

#Nói “Tôi chơi guitar” trong tiếng Esperanto thế nào?

Mi ludas gitaron. Dùng ludi với -n cho mọi nhạc cụ: ludi pianon, ludi violonon. Cũng có dạng với sur: ludi sur la gitaro.

#aŭskulti và aŭdi khác nhau thế nào?

Aŭskulti là lắng nghe có chủ ý; aŭdi là nghe thấy. Mi aŭskultis sed mi aŭdis nenion nghĩa là “Tôi đã lắng nghe nhưng không nghe thấy gì.”

#“Họa sĩ”, “bức tranh” và “nhà điêu khắc” trong tiếng Esperanto là gì?

Pentristo, pentraĵo và skulptisto. Thêm -ist- vào gốc để chỉ người và -aĵ- để chỉ vật được làm ra.

#“Điện ảnh” trong tiếng Esperanto là gì?

Kinejo là tòa nhà chiếu phim; kino là nghệ thuật điện ảnh, như trong Vi ŝatas kinon, ĉu ne? “Bạn thích xem phim, đúng không?”

#“Tiểu thuyết” trong tiếng Esperanto là gì?

Romano. Truyện ngắn là novelo, câu chuyện là rakonto và bài thơ là poemo. Tác giả là verkisto hoặc aŭtoro.

#Nguồn

• ReVo: muziko, muziki, muzikisto, muzikaĵo, muzikilo, kanto, kanti, kantisto, kantado, komponi, komponisto, koncerto, koncertejo, orkestro, dirigento, ĥoro, koruso, grupo (muzikgrupo), simfonio, ĵazo, repo, roko, lulkanto
• ReVo: instrumento, piano, orgeno, organo, sintezilo, gitaro, violono, violonĉelo, kontrabaso, harpo, fluto, klarneto, hobojo, fagoto, trumpeto, trombono, saksofono, akordiono, tamburo, tamburisto
• ReVo: arto, artisto, belarto, skulptarto, pentri, pentraĵo, pentristo, farbo, farbi, peniko, desegni, desegnaĵo, skulpti, skulptaĵo, skulptisto, statuo, bildo, portreto, pejzaĝo, foto, fotilo, fotografi, muzeo, galerio, ekspozicio
• ReVo: teatro, teatraĵo, aktoro, aktorino, rolo, scenejo, scenaro, reĝisoro, spekti, spektanto, spektaklo, dramo, komedio, tragedio, bileto, aplaŭdi, filmo, filmi, filmisto, desegnofilmo, kino, kinejo, televido
• ReVo: libro, librejo, romano, novelo, rakonto, fabelo, poemo, poezio, poeto, verso, rimo, verki, verko, verkisto, verkaro, aŭtoro, ĉapitro, legi, biblioteko, eldoni, eldonejo, aŭskulti, aŭdi, rigardi, ludi
• PMEG: IST, AĴ, EJ, IL, AR, AD, IND, tabelvortoj (kia, kiu), similsignifaj verboj (ŝati, plaĉi)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), các câu được trích dẫn hoặc chuyển thể: #428624 Dick ludis pianon kaj Lucy kantis, #2060708 Mi ĉiam volis lerni ludi tamburon, #429962 Ĉu vi povas kanti tiun kanton?, #517894 Mi aŭskultis sed mi aŭdis nenion, #482125 Ni spektis novan elsendon en televido, #704693 Mia ŝatokupo estas pentri sovaĝajn florojn, #4507392 Kiom da simfonioj komponis Betoveno?, #720003 Ĉu tiun ĉi libron verkis vi?, #428583 Dum la manĝo mi legis libron, #520223 Kie estas la plej proksima muzeo?, #5790666 Ĉu la ekspozicio plaĉis al vi?, #453495 Ĉu vi iras al la kinejo?, #447166 Kiu estas via plej ŝatata aktoro?, #3494231 Vi ŝatas kinon, ĉu ne?; chuyển thể từ #451182 Kiom kostas enirbileto por la koncerto?
• Wikipedia, Vinilkosmo, Angoroj; Vikipedio, Kultura Esperanto-Festivalo, Gerda malaperis!; Project Gutenberg, Hamleto