Miêu tả người bằng tiếng Esperanto: ngoại hình và tính cách

Bạn miêu tả một người trong tiếng Esperanto bằng esti “là, thì” cộng một tính từ có đuôi -a: Ŝi estas alta “Cô ấy cao”, Li estas afabla “Anh ấy tốt bụng”. Khác với tiếng Việt, động từ estas không được bỏ. Để nói một người có gì, dùng havi “có” và một danh từ: Li havas barbon “Anh ấy có râu”. Hỏi bằng Kia li estas? “Anh ấy là người như thế nào?” hoặc Kiel li aspektas? “Anh ấy trông thế nào?”. Cột phát âm tách từ thành âm tiết; âm tiết mang trọng âm viết bằng chữ in hoa.

#Hỏi về một người

#Chiều cao, vóc dáng và tuổi tác

#Nói chiều cao và tuổi bằng con số

Con số cộng đơn vị đứng trước alta hoặc aĝa nhận đuôi -n. PMEG gọi đó là số đo bổ nghĩa cho tính từ. Về số đếm, xem trang số đếm.

#Tóc, khuôn mặt và kính

Các bộ phận cơ thể khác có ở trang cơ thể và sức khỏe, còn màu tóc và màu mắt có ở trang màu sắc.

Với kính, dùng động từ porti “đeo, mang” (xem quần áo): Ŝi portas okulvitrojn – “Cô ấy đeo kính”.

#Từ chỉ tính cách

Các tính từ chỉ tính cách; ở những cặp hay dùng, từ trái nghĩa với mal- được ghi ở cột ghi chú.

#Cách -em-, -ul- và mal- tạo ra từ chỉ tính cách

-em- chỉ khuynh hướng tự nhiên và thường gắn vào gốc động từ: timi “sợ” cho ra timema. -ul- biến một đặc tính thành một người: honesta cho ra honestulo, juna cho ra junulo. PMEG bổ sung rằng -em- thường có thể bỏ trước -ul-, nên timemulo thành timulo. Ở số nhiều, các từ này trung tính (saĝuloj “những người khôn ngoan”), nhưng -ulo số ít thường gợi đến nam giới, nên khi nói về phụ nữ thì thêm -in-: junulino, belulino. PMEG ghi chú rằng nhiều người coi ŝi estas belulo là sai. Xem thêm ở hậu tố.

mal- đảo ngược nghĩa, và trang từ trái nghĩa liệt kê hàng chục cặp. Nó khác với ne: Ŝi ne estas afabla “Cô ấy không tốt bụng” nghe nhẹ hơn Ŝi estas malafabla “Cô ấy xấu tính”.

#Bốn đoạn miêu tả ngắn

Một người bạn. Mia amikino Anna estas alta kaj svelta. Ŝi havas longajn blondajn harojn kaj bluajn okulojn. Ŝi estas afabla, gaja kaj iom timema. – “Bạn tôi, Anna, cao và thon thả. Cô ấy có mái tóc vàng dài và đôi mắt xanh. Cô ấy tốt bụng, vui vẻ và hơi nhút nhát.”

Một người ông. Mia avo estas maljuna kaj iom dika. Li havas grizan barbon kaj portas okulvitrojn. Li estas saĝa kaj pacienca, kaj li ŝatas ŝerci. – “Ông tôi đã già và hơi mập. Ông có bộ râu bạc và đeo kính. Ông khôn ngoan, kiên nhẫn và thích đùa.”

Một cậu bé. Mia frato estas dekdujara. Li estas malalta kaj maldika, kaj li havas mallongajn brunajn harojn. Li estas scivolema kaj diligenta, sed ne tre parolema. – “Em trai tôi mười hai tuổi. Em ấy thấp và gầy, tóc nâu ngắn. Em ấy tò mò và chăm chỉ, nhưng không nói nhiều lắm.”

Hỏi và đáp. Kiel aspektas via nova instruisto? – Li estas juna kaj alta. Li havas barbon kaj okulvitrojn. – Kia li estas? – Li estas tre ĝentila, sed iom serioza. – “Thầy giáo mới của bạn trông thế nào? Thầy trẻ và cao. Thầy có râu và đeo kính. Thầy là người như thế nào? Thầy rất lịch sự, nhưng hơi nghiêm.”

Tính từ hòa hợp với danh từ, nên longajn blondajn harojn có -j và -n ở cả ba từ (xem danh từ và tính từ). Khác với tiếng Việt (“tóc vàng dài”), tính từ tiếng Esperanto thường đứng trước danh từ. Iom “hơi, một chút” làm nhẹ đi, còn tre “rất” làm mạnh thêm bất kỳ tính từ nào.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói “cao” và “thấp” về một người bằng tiếng Esperanto thế nào?

Alta là cao và malalta là thấp (cả hai cũng dùng cho vật). Về tuổi, juna là trẻ và maljuna là già.

#Làm sao hỏi ai đó trông như thế nào bằng tiếng Esperanto?

Nói Kiel li aspektas? để hỏi ngoại hình. Kia li estas? rộng hơn: câu trả lời có thể về ngoại hình hoặc tính cách.

#Nói tuổi của một người bằng tiếng Esperanto thế nào?

Nói Li estas dudek jarojn aĝa hoặc Li havas dudek jarojn. Trước danh từ, một từ là đủ: dudekjara viro “một người đàn ông hai mươi tuổi”.

#Khác biệt giữa timema và timulo là gì?

Timema là tính từ, “nhút nhát”. Timulo là danh từ, “người nhút nhát”, dạng rút gọn của timemulo.

#Nói “đẹp trai” hay “xinh đẹp” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Cả hai đều là bela: bela viro “người đàn ông đẹp trai”, bela virino “người phụ nữ xinh đẹp”. Belulo nghĩa là “một người đẹp”; với phụ nữ thì belulino an toàn hơn.

#Nguồn

• PMEG – N por mezuro (số đo như dudek jarojn aĝa)
• PMEG – Tabelvortoj je A (kia) và je EL (kiel, kiom)
• PMEG – EM, UL và MAL
• ReVo: alta, dika, juna, bela, belulo, blonda, haro, hararo, lipharoj, barbo, kalva, okulvitroj, bukla, rekta
• ReVo: svelta, magra, korpulenta, muskola, kresko, aĝo, mezaĝa, plenaĝa, aspekti
• ReVo: afabla, amika, ĝentila, gaja, honesta, avara, malavara, modesta, ĉarma, hontema, timema, kuraĝa, trankvila, serioza, amuza
• ReVo: saĝa, saĝulo, stulta, sprita, scivolema, diligenta, laborema, pigra, pacienca, parolema, silentema, kolerema, ŝerci
• Fundamento de Esperanto – Ekzercaro (lipharoj, gajaj, kuraĝa, diligenta, honesta)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), xác nhận các dạng câu hỏi: #517979, #433818, #2207708, #1473189, #2773294