Chiến tranh và hòa bình trong tiếng Esperanto: từ vựng

Chiến tranh trong tiếng Esperanto là milito và hòa bình là paco. Người lính là soldato, quân đội là armeo và người tị nạn là rifuĝinto. Khoảng 80 từ được xếp dưới đây theo chủ đề, sau đó là cách tạo từ và các cặp từ giống nhau. Đây là những nhãn trung lập: trang này không đứng về phía nào, không nêu tên sự kiện đang diễn ra và theo từ điển ReVo.

Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa. Xem thêm chính trị và xã hội, pháp luật và tội phạm và địa lý và thế giới.

#Hòa bình và ngoại giao

Paco là trạng thái của một quốc gia không có chiến tranh, và cũng là sự hòa hợp giữa con người. Cụm armita paco “hòa bình có vũ trang” của ReVo chỉ nền hòa bình trong đó mỗi bên chuẩn bị cho chiến tranh.

#Chiến tranh và giao tranh

ReVo định nghĩa milito là tình trạng không hòa bình chính thức giữa các quốc gia hoặc các bên, có các trận chiến. Militi là tiến hành chiến tranh; batali là “đánh nhau” nói chung. Tuyên chiến là deklari militon.

#Lực lượng vũ trang

Armeo là toàn bộ lực lượng quân sự có tổ chức của một quốc gia, gồm binh lính, sĩ quan và vũ khí.

#Vũ khí: những từ cơ bản

Chỉ những từ thông dụng; còn nhiều từ khác trong từ điển.

#Sau giao tranh

Rifuĝinto là rifuĝ·int·o, “người đã đi trú ẩn”; động từ thông thường cho “chạy trốn” là fuĝi. Humanitara helpo là “viện trợ nhân đạo”.

#Các cuộc chiến trong lịch sử

#Tạo từ từ milit- và pac-

Cả hai đều là gốc từ, nên đuôi từ và phụ tố tạo nên cả họ từ; xem tạo từ, hậu tố và tiền tố. Mal- không cho ra từ trái nghĩa của paco: PMEG liệt kê paco – milito là một cặp không cần nó, và malpaco nghĩa là bất hòa.

PMEG cho biết -ist- là người thường xuyên làm điều gì đó, có thể là làm nghề, và thường là người ủng hộ một -ismo, như pacisto. -An- là thành viên của một nhóm: armeano “thành viên quân đội”, milicano “thành viên dân quân”. -Ar- tạo nên một nhóm: militistaro.

Các từ vốn đã chỉ người thì không thêm -ist-; PMEG liệt kê soldato, generalo và diplomato.

#Những từ giống nhau

#Câu trong bản tin

Tân ngữ trực tiếp mang -n: packontrakton, ponton, rifuĝintojn, urbon; xem đối cách.

#Hòa bình trong các tác phẩm của Zamenhof

Hòa bình là chủ đề trong bài thơ La Espero (1890) của Zamenhof, hứa hẹn sanktan harmonion “sự hòa hợp thiêng liêng” cho một thế giới eterne militanta “mãi mãi trong chiến tranh”; đọc thêm về Zamenhof và về homaranismo, ý tưởng của ông về nhân loại như một gia đình.

#Câu hỏi thường gặp

#“Chiến tranh” và “hòa bình” trong tiếng Esperanto là gì?

Milito và paco. Các tính từ là milita “thuộc quân sự” và paca “yên bình”.

#militisto và soldato khác nhau thế nào?

Militisto là bất kỳ ai chiến đấu như một nghề hoặc nghĩa vụ. Soldato thường có nghĩa là thành viên không cấp bậc của lục quân, dù ReVo cũng giải nghĩa nó là militisto.

#Nói “đàm phán” trong tiếng Esperanto thế nào?

Intertrakti là đàm phán và intertraktado là các cuộc đàm phán. Negoci nghĩa là kinh doanh.

#“Người tị nạn” trong tiếng Esperanto là gì?

Rifuĝinto, từ rifuĝi “đi trú ẩn”. Rifuĝejo là nơi trú ẩn.

#Nguồn

• ReVo, hòa bình và ngoại giao: pac-, pacifismo, pacifisto, armistico, kontrakto và packontrakto, traktato, intertrakti, interkonsento, negoci, neŭtrala, neŭtra, diplomato, diplomatio, ambasadoro
• ReVo, chiến tranh và quân đội: milit-, soldato, armeo, oficiro, generalo, trupo, milico, fronto, batali, venki, ataki, defendi, invadi, kapitulaci, malamiko, sankcio, militkrimo
• ReVo, vũ khí và hậu quả: armi và armilo, pafilo, bombo, tanko, rifuĝi, fuĝi, viktimo, vundi, detrui, ruino, rekonstrui, helpo, humanitara
• PMEG: IST, AN, AR, EM, MAL
• Zamenhof, La Espero, trong Fundamenta Krestomatio (1903): Project Gutenberg; Vikipedio, La Espero