Từ dễ nhầm trong tiếng Esperanto cho người biết tiếng Anh

Từ dễ nhầm (false friend) trong tiếng Esperanto là từ trông giống một từ tiếng Anh nhưng mang nghĩa khác. Ví dụ nổi tiếng nhất là eventuale, nghĩa là “có thể, có lẽ”, chứ không phải “eventually” (cuối cùng thì). Các bảng dưới đây liệt kê 44 từ như vậy, xếp theo loại và đã được đối chiếu với từ điển Reta Vortaro (ReVo). Trang này dành cho bạn nếu bạn đã biết tiếng Anh: cột “Trông giống” là từ tiếng Anh mà từ Esperanto gợi nhớ đến, “Thật ra nghĩa là” là nghĩa Esperanto của nó, và “Hãy nói” cho biết từ Esperanto dùng để diễn đạt nghĩa tiếng Anh.

#Tính từ và trạng từ

Tiếng Esperanto không có trợ động từ “do”: câu hỏi có/không bắt đầu bằng ĉu, như Ĉu vi ŝatas kafon? – “Bạn có thích cà phê không?”

#Danh từ

ReVo liệt kê một từ romano thứ hai với nghĩa “cư dân của Roma”, nên tính từ roma là từ an toàn hơn cho “thuộc La Mã”. Một công dân La Mã cổ đại là romiano. Thêm các cái bẫy về quần áo nằm ở trang quần áo.

#Động từ

Danh từ resto thật sự có nghĩa “phần còn lại”: chỉ có động từ là từ dễ nhầm. Atendi nhận tân ngữ trực tiếp, không có từ nào cho “for”: Mi atendas la buson – “Tôi đang chờ xe buýt.”

#Từ chỉ trùng nghĩa một phần

Những từ này có điểm chung với từ tiếng Anh trông giống, nhưng chỉ khớp một phần.

Vài ghi chú về bảng:

• Aktuala: nghĩa thứ tư của ReVo, được đánh dấu là thuật ngữ khoa học, là “thật, có thực”, như trong aktuala malfinio “vô hạn thực tại” trong toán học. Trong tiếng Esperanto hằng ngày, aktuala nghĩa là “đang thời sự, được quan tâm hiện nay”. ReVo khuyên không dùng nó theo nghĩa thông thường “hiện tại, hiện nay”: hãy nói nuna (la nuna jaro “năm nay”).
• Frazo: frazo là một câu hoàn chỉnh. PMEG định nghĩa nó là một dãy từ cùng diễn đạt một ý nghĩ. Ghi chú của ReVo nói rằng “noun phrase” trong tiếng Anh nên là substantiva grupo, không phải “substantiva frazo”.
• Oferi: các giải nghĩa tiếng Anh của ReVo có “offer”, nhưng một ghi chú về một nghĩa, gần với tiếng Pháp offrir, khuyên dùng oferti hoặc proponi.
• Kontesti: “contest” theo nghĩa “tranh cãi” (contest a result) thì khớp. “A contest” thì không.
• Studento: với trẻ đang đi học, hãy nói lernanto. Xem thêm từ vựng về trường học.

#Những từ trông giống nhưng an toàn

Không phải từ nào trông giống cũng là cái bẫy. Các định nghĩa của ReVo khớp với tiếng Anh cho ekzameno “kỳ thi”, preciza “chính xác”, sensacia “giật gân”, konkurso “cuộc thi”, prudenta “thận trọng, khôn ngoan” và tablo “cái bàn”.

#Những từ dễ nhầm trong câu

#Vì sao có những từ dễ nhầm này?

Tiếng Esperanto lấy phần lớn gốc từ từ tiếng Latin và các ngôn ngữ Rôman, cùng tiếng Đức và những thứ khác, và một gốc từ thường giữ nghĩa mà nó có ở đó. Tiếng Anh đã mượn các từ liên quan từ những họ ngôn ngữ này từ lâu, và nghĩa của chúng trôi đi. Trong phân tích nguồn gốc từ của chúng tôi, tiếng Latin được nêu là nguồn của 45% và tiếng Pháp là 42% trong 843 gốc từ thông dụng có dữ liệu từ nguyên.

Wiktionary truy demandi về tiếng Pháp demander “hỏi”, larĝa về tiếng Pháp large “rộng”, ĉasi về tiếng Pháp chasser “săn”, fiera về tiếng Pháp fier “tự hào” và gimnazio về tiếng Đức Gymnasium. ReVo dịch eventuale là tiếng Pháp éventuellement và tiếng Đức eventuell, cũng có nghĩa “có thể”. Nếu bạn biết tiếng Pháp hoặc tiếng Đức, một số từ sẽ bớt lạ lẫm.

#Cách tránh những từ dễ nhầm

• Tra mọi từ trông giống tiếng Anh trong từ điển, nơi hiển thị nghĩa, cấu tạo từ và một ví dụ.
• Học các từ thường ngày trước với 100 từ thông dụng nhất, rồi kiểm tra từng từ trông giống mới ở đây.
• Dùng hậu tố để có nghĩa tiếng Anh. Ofico + -ej- “nơi chốn” cho oficejo “văn phòng”, pasto + -aĵ- cho pastaĵo “món mì ống” và tendo “lều” + -ar- “tập hợp” cho tendaro “trại”. Xem hậu tố.
• So sánh những lỗi của chính bạn với lỗi thường gặp.

#Câu hỏi thường gặp

#Từ dễ nhầm trong tiếng Esperanto là gì?

Đó là một từ Esperanto giống một từ trong ngôn ngữ của bạn nhưng mang nghĩa khác. Với người biết tiếng Anh, ví dụ gồm eventuale “có thể”, romano “tiểu thuyết” và demandi “hỏi”.

#Eventuale có nghĩa là “eventually” không?

Không. ReVo dịch eventuale là “có thể, có lẽ”. Cho “eventually” hãy dùng fine (“cuối cùng”) hoặc finfine (“rốt cuộc”).

#Nói “thực ra” (actually) bằng tiếng Esperanto thế nào?

Dùng fakte “thực tế là, thực ra” hoặc vere “thật sự”. Đừng dùng aktuala, nghĩa là “đang thời sự”.

#Làm sao kiểm tra một từ Esperanto có đúng nghĩa tôi nghĩ không?

Hãy tra từ điển trước khi dùng, và đọc định nghĩa, không chỉ phần giải nghĩa tiếng Anh. ReVo đưa định nghĩa bằng tiếng Esperanto và thường thêm ghi chú khi người nói tiếng Anh dễ bị hiểu lầm.

#Nguồn

• ReVo, tính từ và trạng từ: eventuala, efektiva, efika, ĝentila, milda, fiera, feroca, larĝa, granda, vera, tre, do, fino, fakto
• ReVo, danh từ: fabriko, ŝtofo, teksi, gimnazio, gimnastiko, magazeno, magazino, romano, Romo, roma, romano, Romio, romiano, korto, tribunalo, tabulo, tablo, kampo, tendo, hazardo, danĝero, risko, infano, bebo, bileto, kalkulo, fakturo, benzino, benzeno, pasto, nudelo, sorto, speco, atenco, atento, vesto, veŝto
• ReVo, động từ: atendi, esti (ĉeesti), resti, ripozi, demandi, postuli, kontroli, regi, stiri, konkuri, konsenti, ĉasi, kuri (postkuri)
• ReVo, trùng nghĩa một phần: aktuala, simpatio, kompati, komuna, ordinara, ofico, kolegio, lerni (altlernejo, lernanto), universitato, studento, glaso, vitro, argumento, kverelo, disputo, frazo, vortgrupo, ĵurnalo, taglibro, revuo, recenzo, kontesti, konkurso, oferi, oferti, proponi, pretendi, ŝajni (ŝajnigi), ekspedi, rapida (rapidigi), rezigni, eksiĝi, demisii
• ReVo, những từ giống nhau an toàn: ekzameno, preciza, sensacio, prudenta
• PMEG, Frazoj kaj frazpartoj (CC BY-SA 4.0)
• Wiktionary tiếng Anh, từ nguyên tiếng Esperanto của demandi, larĝa, ĉasi, fiera và gimnazio (CC BY-SA)