Khóa học Saluton
Bài 8 tiếng Esperanto: số đếm, giờ, ngày tháng và giá
Mười ba từ chỉ số và hai quy tắc đơn giản là đủ để đếm, nói giờ và trả tiền một cuốn sách.
Mỗi lần một việc: hội thoại từng câu một, từ mới có âm thanh và hình ảnh, mỗi màn hình một bài tập.
23 từ22 bài tập~18 phút
Trong bài này, bạn học cách đếm, nói giờ, nói ngày tháng và trả tiền khi mua hàng. Số đếm trong tiếng Esperanto được ghép như đồ chơi lắp ráp: học từ nul đến dek, thêm cent “trăm” và mil “nghìn” – tất cả mười ba từ – là bạn nói được mọi số đến 999.999. Bạn cũng sẽ học số thứ tự với -a – unua “thứ nhất”, dua “thứ hai” – cần cho giờ giấc và ngày tháng.
Hội thoại
Ngày thứ hai của đại hội, buổi sáng có lễ khai mạc. Ana và Tomo xem chương trình.
| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| Ana: Tomo, kioma horo estas? | Tomo ơi, mấy giờ rồi? |
| Tomo: Estas la naŭa kaj kvarono. | Chín giờ mười lăm. |
| Ana: Ho, la Inaŭguro komenciĝos je la deka! | Ôi, lễ khai mạc sẽ bắt đầu lúc mười giờ! |
| Tomo: Ni havas ankoraŭ kvardek kvin minutojn – sufiĉe por la libroservo! | Chúng ta vẫn còn bốn mươi lăm phút – đủ để ghé quầy sách! |
| Ana: Bonan matenon! Kiom kostas ĉi tiu romano? | Chào buổi sáng! Cuốn tiểu thuyết này giá bao nhiêu ạ? |
| Vendisto: Dek ok eŭrojn. | Mười tám euro. |
| Ana: Kaj la kantaro? | Còn tập bài hát? |
| Vendisto: La kantaro kostas sep eŭrojn kaj kvindek cendojn. | Tập bài hát giá bảy euro năm mươi xu. |
| Ana: Do mi prenas ambaŭ. Tio estas… dudek kvin eŭroj kaj kvindek cendoj. | Vậy tôi lấy cả hai. Tất cả là… hai mươi lăm euro năm mươi xu. |
| Vendisto: Ĝuste. Ĉu vi pagas per karto? | Đúng rồi. Bạn có trả bằng thẻ không? |
| Ana: Jes. Tomo, kiu dato estas hodiaŭ? Mi volas skribi ĝin en la kantaro. | Có. Tomo ơi, hôm nay là ngày bao nhiêu? Tôi muốn ghi vào tập bài hát. |
| Tomo: Hodiaŭ estas dimanĉo, la dudek-kvina de Julio. | Hôm nay là Chủ nhật, ngày 25 tháng 7. |
| Ana: Dankon. "Por Tomo – memoraĵo de nia unua kongreso." | Cảm ơn. “Tặng Tomo – kỷ niệm đại hội đầu tiên của chúng ta.” |
| Tomo: Kantaro por mi? Sed mi ne kantas bone! | Tập bài hát cho tôi á? Nhưng tôi hát không hay! |
| Ana: Ĝuste tial! Kaj nun rapide – estas jam la naŭa kaj kvindek! | Chính vì thế đấy! Giờ thì nhanh lên – đã chín giờ năm mươi rồi! |
Inaŭguro là lễ khai mạc của Đại hội Esperanto Thế giới. Libroservo là quầy sách của đại hội.
Từ mới
| Esperanto | Tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| horo | giờ, tiếng đồng hồ | Kioma horo estas? “Mấy giờ rồi?” |
| minuto | phút | |
| kvarono | một phần tư | từ kvar “bốn” + -on- “phân số” |
| duono | một nửa | từ du “hai” + -on- |
| je | lúc (chỉ giờ) | je la deka “lúc mười giờ” |
| dato | ngày tháng | |
| komenciĝi | bắt đầu | La kongreso komenciĝas. |
| kosti | có giá, tốn | Kiom kostas…? |
| pagi | trả tiền | pagi per karto “trả bằng thẻ” |
| preni | lấy | |
| eŭro | euro | cendo “xu (cent)” |
| romano | tiểu thuyết | |
| kantaro | tập bài hát | kanto “bài hát” + -ar- “tập hợp” |
| libroservo | quầy sách (tại sự kiện) | libro “sách” + servo “dịch vụ” |
| vendisto | người bán hàng | vendi “bán” |
| memoraĵo | vật kỷ niệm, quà lưu niệm | memori “nhớ” |
| ambaŭ | cả hai | |
| sufiĉe | đủ | |
| ĝuste | đúng, chính xác | |
| tial | vì thế | ĝuste tial “chính vì thế” |
| rapide | nhanh | |
| per | bằng (phương tiện) | |
| ĉi tiu | này | ĉi: Bài 11 |
-on- tạo phân số: kvarono là “một phần tư”, còn duono là “một nửa”.
- kvar·on·omột phần tưtrong bài này
- tri·on·omột phần ba
- cent·on·omột phần trăm
Ngữ pháp
Số từ 0 đến 10
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| nul | unu | du | tri | kvar | kvin | ses | sep | ok | naŭ | dek |
Số lớn hơn: tự ghép lấy
Hai quy tắc làm hết mọi việc. Nhân bằng cách viết liền: du + dek = dudek (20), tri + cent = tricent (300). Cộng bằng cách viết rời: dek unu (11), dudek kvin (25). Trang số đếm có thêm phân số và nhiều điều khác.
Người Việt sẽ thấy quen: dudek là “hai mươi”, dudek kvin là “hai mươi lăm”, tricent là “ba trăm”. Chỉ khác là phần nhân viết liền thành một từ, và không có biến thể như “mốt”, “tư”, “lăm”: 21 là dudek unu, 24 là dudek kvar, 25 là dudek kvin.
11: dek unu = 10 + 1
20: dudek = 2 × 10
1887: mil okcent okdek sep = 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7
| Số | Esperanto | Cách ghép |
|---|---|---|
| 11 | dek unu | 10 + 1 |
| 17 | dek sep | 10 + 7 |
| 20 | dudek | 2 × 10 |
| 45 | kvardek kvin | 4 × 10 + 5 |
| 99 | naŭdek naŭ | 9 × 10 + 9 |
| 100 | cent | |
| 250 | ducent kvindek | 2 × 100 + 5 × 10 |
| 1.000 | mil | |
| 1887 | mil okcent okdek sep | 1.000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7 |
| 1.000.000 | miliono | là danh từ: du milionoj |
Hãy thử công cụ đổi số để kiểm tra bất kỳ số nào.
Số thứ tự với -a
Thêm -a để có “thứ nhất, thứ hai, thứ ba”: unua, dua, tria, kvara, deka. Với số ghép, nối các phần bằng gạch nối hoặc viết liền thành một từ: la dudek-kvara “thứ hai mươi tư”. Số thứ tự là tính từ, nên cũng hòa hợp: la unuaj tagoj “những ngày đầu tiên”.
Nói giờ
Giờ trên đồng hồ được nói bằng số thứ tự với la: “(giờ) thứ chín”. Từ horo thường được bỏ đi. Tiếng Việt nói “chín giờ” bằng số đếm, nên hãy nhớ: trong tiếng Esperanto là la naŭa, không phải naŭ.
| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| Kioma horo estas? | Mấy giờ rồi? |
| Estas la naŭa. | Chín giờ. |
| Estas la naŭa kaj kvarono. | Chín giờ mười lăm. |
| Estas la naŭa kaj duono. | Chín giờ rưỡi. |
| Estas kvarono antaŭ la deka. | Mười giờ kém mười lăm. |
| Estas la naŭa kaj kvindek. | Chín giờ năm mươi. |
| Je kioma horo? – Je la deka. | Lúc mấy giờ? – Lúc mười giờ. |
Đồng hồ 24 giờ cũng theo cách ấy: je la dudeka “lúc 20 giờ”.
Ngày tháng
Ngày tháng dùng số thứ tự, de và tên tháng: la dudek-kvara de Julio – “ngày 24 tháng 7”. Ngày đứng trước, tháng đứng sau, giống tiếng Việt; chỉ khác là tiếng Việt gọi tháng theo số, còn tiếng Esperanto có tên riêng cho từng tháng. Khi viết, dùng chữ số kèm -a: la 24-a de Julio. Để nói việc xảy ra vào một ngày, thêm -n, như lundon: Ni venos la dudek-kvaran de Julio – “Chúng tôi sẽ đến vào ngày 24 tháng 7”. Xem thêm trang ngày và tháng.
Giá tiền
Hỏi Kiom kostas…? – “… giá bao nhiêu?”. Giá tiền có -n, vì nó là một số đo: Ĝi kostas dek ok eŭrojn. Sau estas thì không có -n: Tio estas dudek kvin eŭroj – “Tất cả là hai mươi lăm euro”.
Luyện tập
Góc văn hóa
Đại hội Esperanto Thế giới đầu tiên họp tại Boulogne-sur-Mer, Pháp, vào tháng 8 năm 1905, với 688 người tham dự từ khoảng 20 quốc gia. Đại hội đông nhất là ở Warszawa năm 1987, dịp tròn 100 năm ngôn ngữ ra đời, với 5.946 người tham dự. Các đại hội gần đây thu hút khoảng 850 đến 1.300 người – 1.138 người ở Graz năm 2026 – và đại hội đầu tiên ở châu Phi đã diễn ra tại Arusha, Tanzania, năm 2024. Việt Nam cũng từng đăng cai: đại hội lần thứ 97 họp tại Hà Nội năm 2012, với 866 người tham dự. Xem danh sách đầy đủ ở trang Đại hội Esperanto Thế giới.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao là kostas dek ok eŭrojn, có -n?
Giá tiền là một số đo, và số đo có thể mang -n. Chính Fundamento có ví dụ kostas naŭ frankojn – “giá chín franc”.
“Sáng” và “chiều” khi nói giờ thì nói thế nào?
Thêm antaŭtagmeze “trước buổi trưa” hoặc posttagmeze “sau buổi trưa”: la oka antaŭtagmeze “8 giờ sáng”, la tria posttagmeze “3 giờ chiều”. Trong lời nói hằng ngày, matene “vào buổi sáng” và vespere “vào buổi tối” cũng rất thông dụng: la oka vespere “8 giờ tối”. Bạn cũng có thể dùng đồng hồ 24 giờ: la dudeka “20 giờ”.
Miliono là số hay là danh từ?
Là danh từ. Giống duono và kvarono, nó tận cùng bằng -o và cần da trước một danh từ khác: miliono da homoj – “một triệu người”.
Nguồn
- Fundamento de Esperanto – ngữ pháp bằng tiếng Anh (quy tắc 4, số đếm)
- PMEG: Nombroj (số đếm)
- PMEG: A-vortoj (số thứ tự)
- PMEG: Horoj (giờ giấc)
- PMEG: Datoj (ngày tháng)
- PMEG: N-finaĵo por mezuro (kostas naŭ frankojn)
- Hiệp hội Esperanto Thế giới (UEA): danh sách các kỳ Đại hội Thế giới
- La Ondo de Esperanto: bài tường thuật về Graz 2026
Nếu Esperantopedia giúp ích cho bạn, bạn có thể ủng hộ chúng tôi.