Khóa học Saluton
Bài 9 tiếng Esperanto: giới từ, nơi chốn và chỉ đường
Giới từ cho biết vật ở đâu – thêm -n là chúng cho biết vật đang đi về đâu.
Mỗi lần một việc: hội thoại từng câu một, từ mới có âm thanh và hình ảnh, mỗi màn hình một bài tập.
56 từ23 bài tập~23 phút
Trong bài này, bạn học cách nói vật ở đâu và người ta đi đâu. Bạn sẽ gặp khoảng hai mươi giới từ – en “trong”, sur “trên”, apud “bên cạnh”, inter “giữa” – và một quy tắc thông minh: sau en, sur và các từ tương tự, -n cho biết sự chuyển động hướng tới một nơi. Mi promenas en la parko là “Tôi đang đi dạo trong công viên”; Mi iras en la parkon là “Tôi đi vào công viên”. Bạn cũng sẽ hỏi đường và hiểu được câu trả lời.
Hội thoại
Ngày tham quan của đại hội. Ana và Tomo tự đi khám phá khu phố cổ.
| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| Tomo: Kien ni iras nun? Al la muzeo aŭ en la parkon? | Giờ chúng ta đi đâu? Đến bảo tàng hay vào công viên? |
| Ana: Unue al la muzeo, poste en la parkon. | Trước hết đến bảo tàng, sau đó vào công viên. |
| Tomo: Bone. Sed kie estas la muzeo? | Được. Nhưng bảo tàng ở đâu? |
| Ana: Mi ne scias. Mi demandos tiun sinjorinon. | Tôi không biết. Tôi sẽ hỏi bà kia. |
| Ana: Pardonu, sinjorino, kie estas la urba muzeo? | Xin lỗi bà, bảo tàng thành phố ở đâu ạ? |
| Sinjorino: Ĝi estas apud la katedralo, sur la granda placo. | Bảo tàng ở bên cạnh nhà thờ lớn, trên quảng trường lớn. |
| Tomo: Kaj kiel ni iras tien? | Thế chúng tôi đi đến đó thế nào ạ? |
| Sinjorino: Vi iras rekte ĝis la ponto, poste dekstren. Post la ponto vi vidos la placon. | Các bạn cứ đi thẳng đến cây cầu, rồi rẽ phải. Qua cầu là các bạn sẽ thấy quảng trường. |
| Ana: Ĉu ĝi estas malproksime? | Có xa không ạ? |
| Sinjorino: Ne. Piede vi bezonos nur dek minutojn. | Không. Đi bộ các bạn chỉ cần mười phút. |
| Ana: Koran dankon! | Cảm ơn bà nhiều! |
| Tomo: Jen la placo! Kaj la muzeo estas inter la katedralo kaj la kafejo. | Quảng trường đây rồi! Còn bảo tàng nằm giữa nhà thờ lớn và quán cà phê. |
| Ana: Kafejo! Unue mi iras en la kafejon, poste en la muzeon! | Quán cà phê! Trước hết tôi vào quán cà phê, sau đó mới vào bảo tàng! |
| Tomo: Ana kaj kafo – ĉiam kune! | Ana và cà phê – lúc nào cũng đi cùng nhau! |
Từ mới
| Esperanto | Tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| muzeo | bảo tàng | |
| parko | công viên | |
| katedralo | nhà thờ lớn, nhà thờ chính tòa | preĝejo “nhà thờ” |
| placo | quảng trường | |
| ponto | cây cầu | |
| strato | đường phố | |
| stacidomo | nhà ga | stacio “ga, trạm” + domo “tòa nhà” |
| kafejo | quán cà phê | kafo + -ej- “nơi chốn” |
| hotelo | khách sạn | |
| butiko | cửa hàng | |
| scii | biết (một điều) | Mi ne scias. “Tôi không biết.” |
| demandi | hỏi | |
| bezoni | cần | |
| urba | (thuộc) thành phố | từ urbo |
| rekte | thẳng | |
| dekstre | ở bên phải | dekstren “sang phải” |
| maldekstre | ở bên trái | maldekstren “sang trái” |
| proksime | gần | malproksime “xa” |
| piede | đi bộ | từ piedo “bàn chân” |
| unue | trước hết, thứ nhất | từ unu “một” |
| kune | cùng nhau | |
| tiu | (người, vật) đó, kia | tiu sinjorino “bà kia” |
| kien | đi đâu, đến đâu | kie + -n chỉ hướng |
| tien | đến đó | tie + -n chỉ hướng |
| koran dankon | cảm ơn nhiều | nghĩa đen “lời cảm ơn từ trái tim” |
| promeni | đi dạo | Mi promenas en la parko. |
| salti | nhảy | |
| tablo | cái bàn | |
| sidi | ngồi | |
| eniri | đi vào | en “trong” + iri “đi” |
| turniĝi | rẽ, quay (đổi hướng) | Turniĝu dekstren! “Rẽ phải!” (-iĝ-: Bài 10; câu mệnh lệnh: Bài 11) |
-ej- chỉ nơi chốn: kafejo là “nơi uống cà phê”, tức quán cà phê.
- kaf·ej·oquán cà phêtrong bài này
- manĝ·ej·ophòng ăn, nhà ăn
- labor·ej·onơi làm việc
Ngữ pháp
Các giới từ thông dụng
Giới từ cho biết vật ở đâu hoặc các vật liên quan với nhau thế nào. Tiếng Esperanto có 33 giới từ; dưới đây là những giới từ bạn cần trước tiên. Xem tất cả ở trang giới từ.
| Esperanto | Tiếng Việt | Ví dụ |
|---|---|---|
| en | trong | en la parko – trong công viên |
| sur | trên | sur la placo – trên quảng trường |
| sub | dưới | sub la ponto – dưới gầm cầu |
| apud | bên cạnh | apud la katedralo – bên cạnh nhà thờ lớn |
| inter | giữa | inter la muzeo kaj la kafejo |
| antaŭ | phía trước; trước (thời gian) | antaŭ la hotelo – trước khách sạn |
| malantaŭ | phía sau | malantaŭ la muzeo – phía sau bảo tàng |
| post | sau (thời gian); phía sau | post la ponto – qua cầu |
| ĉe | ở, tại | ĉe Tomo – ở nhà Tomo |
| al | đến, tới, về phía | al la muzeo – đến bảo tàng |
| de | từ; của | de la stacidomo – từ nhà ga |
| el | ra khỏi, từ (bên trong) | el la kafejo – từ trong quán cà phê ra |
| ĝis | đến tận, cho đến | ĝis la ponto – đến tận cây cầu |
| tra | xuyên qua | tra la parko – xuyên qua công viên |
| ĉirkaŭ | quanh | ĉirkaŭ la placo – quanh quảng trường |
| kun | với, cùng | kun Ana – cùng Ana |
| sen | không có | sen kafo – không có cà phê |
| por | cho, để | por Tomo – cho Tomo |
| pri | về | pri la urbo – về thành phố |
Sau giới từ, danh từ thường không có -n: kun pano, en la parko.
Hướng chuyển động: giới từ + -n
Với các giới từ chỉ vị trí như en, sur, sub và antaŭ, đuôi -n cho biết sự chuyển động đến một nơi. Không có -n, hành động diễn ra tại nơi đó. Đây là ngoại lệ duy nhất của quy tắc “sau giới từ không có -n”; trang đối cách giải thích đầy đủ.
Tiếng Việt diễn đạt hướng bằng các từ như “vào”, “lên”: “đi vào công viên”, “nhảy lên bàn”. Tiếng Esperanto làm việc đó bằng -n: en la parkon, sur la tablon. Còn “ra khỏi” là el, không cần -n (xem bên dưới).
| Vị trí (không có -n) | Hướng (có -n) |
|---|---|
| Mi promenas en la parko. – Tôi đang đi dạo trong công viên. | Mi iras en la parkon. – Tôi đi vào công viên. |
| La kato saltas sur la tablo. – Con mèo nhảy nhót trên bàn. | La kato saltas sur la tablon. – Con mèo nhảy lên bàn. |
| Ana sidas en la kafejo. – Ana đang ngồi trong quán cà phê. | Ana eniras en la kafejon. – Ana đi vào quán cà phê. |
vị trí (ở đâu?)
Mi promenas en la parko.
Tôi đang đi dạo trong công viên.
hướng chuyển động (đến đâu?)
Mi iras en la parkon.
Tôi đi vào công viên.
vị trí (ở đâu?)
La kato saltas sur la tablo.
Con mèo nhảy nhót trên bàn.
hướng chuyển động (đến đâu?)
La kato saltas sur la tablon.
Con mèo nhảy lên bàn.
Al, ĝis và el không cần -n
Một số giới từ đã sẵn chỉ sự chuyển động, nên không bao giờ có -n: al la muzeo “đến bảo tàng”, ĝis la ponto “đến tận cây cầu”, el la kafejo “ra khỏi quán cà phê”. Al cho biết đích đến; en …-n cho biết bạn đi vào bên trong.
| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| Ni iras al la muzeo. | Chúng tôi đi đến bảo tàng (về phía bảo tàng). |
| Ni iras en la muzeon. | Chúng tôi đi vào bảo tàng. |
| Ni venas el la muzeo. | Chúng tôi từ trong bảo tàng ra. |
Trạng từ chỉ hướng: -en
Trạng từ chỉ nơi chốn cũng thêm -n để chỉ hướng: hejme “ở nhà” → hejmen “về nhà”, dekstre “ở bên phải” → dekstren “sang phải”, kie “ở đâu” → kien “đi đâu”, tie “ở đó” → tien “đến đó”. Tiếng Việt cũng phân biệt “ở nhà” với “về nhà”, “ở đâu” với “đi đâu” – tiếng Esperanto chỉ cần thêm -n.
| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| Kie vi estas? – Hejme. | Bạn đang ở đâu? – Ở nhà. |
| Kien vi iras? – Hejmen. | Bạn đi đâu đấy? – Về nhà. |
| Turniĝu dekstren. | Rẽ phải. |
Luyện tập
Góc văn hóa
Hàng trăm đường phố, công viên và cây cầu trên khắp thế giới được đặt theo tên người sáng tạo ra tiếng Esperanto, Zamenhof – từ Ba Lan, Litva đến Israel và Brasil. Ở Viên, bạn có thể đến thăm Bảo tàng Esperanto của Thư viện Quốc gia Áo, do Hugo Steiner thành lập năm 1927 và đặt tại cung điện Palais Mollard từ năm 2005. Đọc thêm về L. L. Zamenhof.
Câu hỏi thường gặp
Khác nhau giữa al la parko và en la parkon là gì?
Al la parko nghĩa là “đến công viên” – về phía công viên, có khi chỉ đến cổng. En la parkon nghĩa là “vào công viên” – cuối cùng bạn ở bên trong. Cả hai đều diễn tả sự chuyển động.
En có luôn nghĩa là “trong” không?
Có, khi nói về nơi chốn: en la urbo “trong thành phố”. Có -n thì nghĩa là “vào trong”. Tiếng Esperanto còn dùng en cho thời gian, như en Julio “vào tháng 7” và en 1887 “vào năm 1887”.
Vì sao trong hội thoại là dek minutojn, có -n?
Vì dek minutojn là tân ngữ của bezonos “sẽ cần”. Đó chính là đối cách bạn đã học ở Bài 5.
Nguồn
Nếu Esperantopedia giúp ích cho bạn, bạn có thể ủng hộ chúng tôi.