Học
Tính từ tiếng Esperanto thông dụng nhất (kèm từ trái nghĩa)
Một đuôi, một quy tắc hòa hợp và một tiền tố cho từ trái nghĩa: 120 tính từ, mỗi từ có nghĩa, từ trái nghĩa và ví dụ.
Những tính từ Esperanto thông dụng nhất là bona “tốt”, alia “khác”, granda “to, lớn”, multa “nhiều”, bela “đẹp” và nova “mới”. Danh sách 1.000 từ thông dụng của chúng tôi có 120 tính từ, tất cả được trình bày bên dưới. Gộp lại, chúng chiếm 3,2% tổng số từ trong một kho ngữ liệu 5,8 triệu từ gồm các câu Esperanto thường ngày, và mười tính từ đứng đầu chiếm 1,2%. Tính từ kết thúc bằng -a và nhận theo -j và -n của danh từ, nên một bài học ngắn về danh từ và tính từ bao quát cả 120 từ.
Một đuôi, hai đuôi hòa hợp
Mọi tính từ trong danh sách đều kết thúc bằng -a, trừ ambaŭ “cả hai”. Thêm -j cho số nhiều và -n cho tân ngữ, luôn theo thứ tự đó.
| Số ít | Số nhiều | |
|---|---|---|
| Chủ ngữ | nova libro | novaj libroj |
| Tân ngữ (-n) | novan libron | novajn librojn |
- Sau esti không có -n: La libro estas nova. – “Quyển sách này mới.” La libroj estas novaj. – “Những quyển sách này mới.”
- Trật tự tự do. Nova libro và libro nova đều đúng; PMEG lưu ý rằng tính từ đứng sau danh từ thường được nhấn mạnh. Tiếng Việt đặt tính từ sau danh từ (“nhà đẹp”), còn tiếng Esperanto thường đặt trước (bela domo).
- Không có danh từ. Tên ngôn ngữ bỏ từ lingvo: Ŝi parolas la francan. – “Cô ấy nói tiếng Pháp.” Các tính từ chỉ số lượng thường đứng một mình: Multaj scias tion. – “Nhiều người biết điều đó.”
- Ambaŭ là ngoại lệ. Nó không nhận -j hay -n, và không đi cùng la: ambaŭ knabinoj – “cả hai cô gái”, Mi vidis ambaŭ knabinojn. – “Tôi đã thấy cả hai cô gái.”
10 tính từ nên học đầu tiên
Đây là lựa chọn của riêng chúng tôi, không phải danh sách chính thức. Sáu trong mười từ là sáu tính từ thường gặp nhất: bona, alia, granda, multa, bela và nova. Bốn từ kế tiếp về tần suất, tuta “cả, toàn bộ”, kelka “một vài”, sola “một mình” và unua “thứ nhất”, hoạt động như những từ nhỏ chỉ số lượng và thứ tự, nên học ngay sau đó. Thay vào chỗ của chúng, chúng tôi chọn các từ trái nghĩa malbona và malgranda, cùng feliĉa và malfacila, vì người mới học cần chúng trong những cuộc trò chuyện đầu tiên.
| Tính từ | Nghĩa | Trái nghĩa | Vì sao học trước |
|---|---|---|---|
| bona | tốt | malbona | Tính từ thường gặp nhất, khoảng một từ trong 500: Bonan tagon! – “Chúc một ngày tốt lành!” |
| malbona | xấu, tệ | bona | Từ có mal- đầu tiên bạn gặp |
| granda | to, lớn | malgranda | Kích thước; grandega “khổng lồ” cũng có trong danh sách |
| malgranda | nhỏ | granda | Hoàn chỉnh cặp chỉ kích thước |
| nova | mới | malnova | Đồ vật và tin tức; malnova nghĩa là “cũ” |
| bela | đẹp | malbela | Lời khen |
| multa | nhiều | malmulta | Số lượng: multan dankon – “cảm ơn nhiều” |
| alia | khác | sama | Hỏi xin một thứ khác |
| feliĉa | hạnh phúc, may mắn | malfeliĉa | Lời chúc: Feliĉan naskiĝtagon! – “Chúc mừng sinh nhật!” |
| malfacila | khó | facila | Nói về việc học; facila “dễ” không tốn thêm gốc từ nào |
120 tính từ Esperanto thông dụng nhất
Hạng là vị trí của tính từ trong cả 1.000 từ của danh sách, nên bona ở hạng 57 là tính từ đầu tiên xuất hiện. Cột Trái nghĩa cho thấy từ bạn dùng cho nghĩa ngược lại: từ có mal- nếu ReVo, tức Reta Vortaro, có từ đó với nghĩa trái ngược đơn thuần; nếu không thì là một từ riêng mà ReVo định nghĩa đối lập với nó hoặc ghi là từ trái nghĩa; còn – là chỗ chúng tôi không tìm thấy cặp tự nhiên. Những từ hiếm với nghĩa hẹp, như malpropra hay malpreta, không được đưa vào. Các ví dụ do chúng tôi tự viết; bạn có thể tra bất kỳ tính từ nào trong từ điển.
| Hạng | Tính từ | Nghĩa | Trái nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|---|---|
| 57 | bona | tốt | malbona “xấu, tệ” | Ŝi estas bona instruistino. – “Cô ấy là một giáo viên giỏi.” |
| 63 | alia | khác | sama “giống nhau, cùng một” | Mi volas alian libron. – “Tôi muốn một quyển sách khác.” |
| 81 | granda | to, lớn | malgranda “nhỏ” | Ili havas grandan domon. – “Họ có một ngôi nhà lớn.” |
| 82 | multa | nhiều | malmulta “ít, không nhiều” | En la ĉambro estas multaj homoj. – “Trong phòng có nhiều người.” |
| 117 | bela | đẹp | malbela “xấu xí” | Kia bela tago! – “Một ngày đẹp làm sao!” |
| 118 | nova | mới | malnova “cũ (đồ vật)” | Mi havas novan telefonon. – “Tôi có một chiếc điện thoại mới.” |
| 123 | tuta | cả, toàn bộ | – | Mi legis la tutan libron. – “Tôi đã đọc hết cả quyển sách.” |
| 143 | kelka | một vài, vài | – | Kelkaj infanoj ludas ekstere. – “Một vài đứa trẻ đang chơi ngoài trời.” |
| 152 | sola | một mình, duy nhất | – | Li loĝas sola. – “Anh ấy sống một mình.” |
| 180 | unua | đầu tiên, thứ nhất | lasta “cuối cùng” | Ĉi tio estas mia unua vizito. – “Đây là lần đầu tiên tôi đến thăm.” |
| 185 | franca | (thuộc) Pháp, tiếng Pháp | – | Ŝi parolas la francan. – “Cô ấy nói tiếng Pháp.” |
| 193 | angla | (thuộc) Anh, tiếng Anh | – | Tio estas angla vorto. – “Đó là một từ tiếng Anh.” |
| 229 | malbona | xấu, tệ | bona “tốt” | Hodiaŭ la vetero estas malbona. – “Hôm nay thời tiết xấu.” |
| 247 | juna | trẻ | maljuna “già (người)” | Mia fratino estas ankoraŭ juna. – “Em gái tôi vẫn còn trẻ.” |
| 248 | lasta | cuối cùng, vừa qua | unua “đầu tiên” | Ĉu tio estas la lasta trajno? – “Đó có phải là chuyến tàu cuối cùng không?” |
| 251 | grava | quan trọng | malgrava “không quan trọng” | Ĉi tiu letero estas tre grava. – “Lá thư này rất quan trọng.” |
| 252 | longa | dài | mallonga “ngắn” | Ĝi estas longa rivero. – “Đó là một con sông dài.” |
| 253 | feliĉa | hạnh phúc, may mắn | malfeliĉa “không hạnh phúc” | La infanoj estas feliĉaj. – “Bọn trẻ rất hạnh phúc.” |
| 268 | malgranda | nhỏ | granda “to, lớn” | Mi havas malgrandan hundon. – “Tôi có một con chó nhỏ.” |
| 274 | propra | riêng, của riêng mình | – | Ŝi havas sian propran ĉambron. – “Cô ấy có phòng riêng của mình.” |
| 277 | sama | giống nhau, cùng một | malsama “khác nhau” | Ni havas la saman nomon. – “Chúng tôi có cùng một cái tên.” |
| 278 | vera | thật, đúng sự thật | malvera “sai, giả” | Tio estas vera rakonto. – “Đó là một câu chuyện có thật.” |
| 286 | ambaŭ | cả hai | – | Ambaŭ knabinoj ŝatas muzikon. – “Cả hai cô gái đều thích âm nhạc.” |
| 290 | alta | cao | malalta “thấp” | La monto estas tre alta. – “Ngọn núi rất cao.” |
| 300 | ruĝa | đỏ | – | Ŝi portas ruĝan robon. – “Cô ấy mặc một chiếc váy đỏ.” |
| 306 | malnova | cũ | nova “mới” | Ni loĝas en malnova domo. – “Chúng tôi sống trong một ngôi nhà cũ.” |
| 318 | blanka | trắng | nigra “đen” | La neĝo estas blanka. – “Tuyết màu trắng.” |
| 343 | verda | xanh lá cây | – | La herbo estas verda. – “Cỏ màu xanh lá.” |
| 346 | dua | thứ hai | – | Mi loĝas en la dua etaĝo. – “Tôi sống ở tầng hai.” |
| 375 | forta | mạnh, khỏe | malforta “yếu” | Li estas forta viro. – “Anh ấy là một người đàn ông mạnh mẽ.” |
| 379 | nigra | đen | blanka “trắng” | Mi havas nigran katon. – “Tôi có một con mèo đen.” |
| 386 | plia | thêm, bổ sung | malplia “ít hơn” | Ĉu vi bezonas pliajn informojn? – “Bạn có cần thêm thông tin không?” |
| 388 | malfacila | khó | facila “dễ” | Tiu demando estas tro malfacila. – “Câu hỏi đó khó quá.” |
| 394 | plena | đầy, đầy đủ | malplena “trống rỗng” | La glaso estas plena. – “Cái ly đã đầy.” |
| 400 | germana | (thuộc) Đức, tiếng Đức | – | Li havas germanan aŭton. – “Anh ấy có một chiếc xe hơi Đức.” |
| 403 | maljuna | già | juna “trẻ” | Mia avo estas maljuna. – “Ông tôi đã già.” |
| 410 | japana | (thuộc) Nhật, tiếng Nhật | – | Ni manĝis japanan manĝaĵon. – “Chúng tôi đã ăn món Nhật.” |
| 415 | certa | chắc chắn | malcerta “không chắc chắn” | Mi estas certa pri tio. – “Tôi chắc chắn về điều đó.” |
| 436 | blua | xanh dương | – | La ĉielo estas blua. – “Bầu trời màu xanh.” |
| 441 | riĉa | giàu | malriĉa “nghèo” | Li estas riĉa, sed ne feliĉa. – “Anh ấy giàu, nhưng không hạnh phúc.” |
| 451 | interesa | thú vị | enuiga “chán, tẻ nhạt” | Tio estas interesa libro. – “Đó là một quyển sách thú vị.” |
| 453 | stulta | ngu ngốc, ngốc nghếch | inteligenta “thông minh” | Tio estis stulta demando. – “Đó là một câu hỏi ngốc nghếch.” |
| 454 | stranga | lạ, kỳ lạ | normala “bình thường” | Mi aŭdis strangan bruon. – “Tôi nghe thấy một tiếng động lạ.” |
| 457 | homa | (thuộc) con người, nhân loại | – | Tio estas homa eraro. – “Đó là lỗi do con người gây ra.” |
| 483 | venonta | tới, sắp tới | pasinta “đã qua” | Ni vizitos vin la venontan semajnon. – “Tuần tới chúng tôi sẽ đến thăm bạn.” |
| 490 | ĝusta | đúng, chính xác | malĝusta “sai” | Ĉu tio estas la ĝusta vojo? – “Đây có phải đúng đường không?” |
| 513 | malsana | ốm, bệnh | sana “khỏe mạnh” | Mia filo estas malsana. – “Con trai tôi đang bị ốm.” |
| 516 | plura | vài, một số | – | Li havas plurajn amikojn en Berlino. – “Anh ấy có vài người bạn ở Berlin.” |
| 525 | pasinta | đã qua, vừa qua | venonta “tới, sắp tới” | La pasinta semajno estis longa. – “Tuần vừa qua thật dài.” |
| 537 | laca | mệt | vigla “hoạt bát, sôi nổi” | Mi estas tre laca hodiaŭ. – “Hôm nay tôi rất mệt.” |
| 539 | eta | nhỏ, bé xíu | – | Ni havas etan kuirejon. – “Chúng tôi có một căn bếp nhỏ xíu.” |
| 541 | preta | sẵn sàng | – | La vespermanĝo estas preta. – “Bữa tối đã sẵn sàng.” |
| 547 | libera | tự do, rảnh | mallibera “không tự do” | Ĉu tiu ĉi loko estas libera? – “Chỗ này còn trống không?” |
| 593 | simpla | đơn giản | malsimpla “phức tạp” | Mi serĉas simplan solvon. – “Tôi đang tìm một giải pháp đơn giản.” |
| 599 | varma | ấm, nóng | malvarma “lạnh” | La kafo estas varma. – “Cà phê còn nóng.” |
| 612 | farita | đã làm xong, được làm ra | – | La laboro jam estas farita. – “Công việc đã làm xong rồi.” |
| 613 | okupata | bận | – | Ŝi estas tre okupata hodiaŭ. – “Hôm nay cô ấy rất bận.” |
| 617 | ŝatata | được yêu thích, ưa thích | – | Ĉi tio estas mia plej ŝatata kanto. – “Đây là bài hát tôi thích nhất.” |
| 619 | fama | nổi tiếng | – | Ŝi estas fama kantistino. – “Cô ấy là một ca sĩ nổi tiếng.” |
| 621 | aĝa | già, lớn tuổi | juna “trẻ” | Kiom aĝa vi estas? – “Bạn bao nhiêu tuổi?” |
| 623 | bonega | tuyệt vời, xuất sắc | malbonega “tồi tệ, kinh khủng” | La manĝaĵo estis bonega. – “Món ăn thật tuyệt.” |
| 626 | bruna | nâu | – | Li havas brunajn okulojn. – “Anh ấy có đôi mắt nâu.” |
| 643 | malvarma | lạnh | varma “ấm, nóng” | La akvo estas tro malvarma. – “Nước lạnh quá.” |
| 644 | usona | (thuộc) Mỹ | – | Mia amiko estas usona. – “Bạn tôi là người Mỹ.” |
| 658 | malmulta | ít, không nhiều | multa “nhiều” | Malmultaj homoj scias tion. – “Ít người biết điều đó.” |
| 667 | facila | dễ | malfacila “khó” | Ĉi tiu ekzerco estas facila. – “Bài tập này dễ.” |
| 668 | ĉina | (thuộc) Trung Quốc, tiếng Trung | – | Mi ŝatas ĉinan teon. – “Tôi thích trà Trung Quốc.” |
| 672 | terura | khủng khiếp, kinh khủng | bonega “tuyệt vời” | La vetero estis terura. – “Thời tiết thật kinh khủng.” |
| 675 | afabla | tử tế, thân thiện | malafabla “không tử tế” | La vendisto estas tre afabla. – “Người bán hàng rất thân thiện.” |
| 680 | proksima | gần | malproksima “xa” | La stacidomo estas proksima. – “Nhà ga ở gần đây.” |
| 681 | malsama | khác, khác nhau | sama “giống nhau” | Ni havas malsamajn opiniojn. – “Chúng tôi có những ý kiến khác nhau.” |
| 684 | danĝera | nguy hiểm | sekura “an toàn” | Tiu strato estas danĝera nokte. – “Con phố đó nguy hiểm vào ban đêm.” |
| 704 | malfermita | mở, đang mở | fermita “đóng” | La pordo estas malfermita. – “Cửa đang mở.” |
| 705 | inteligenta | thông minh | stulta “ngu ngốc” | Ŝi estas tre inteligenta knabino. – “Cô ấy là một cô gái rất thông minh.” |
| 728 | flava | vàng | – | Mi ŝatas flavajn florojn. – “Tôi thích hoa màu vàng.” |
| 732 | rusa | (thuộc) Nga, tiếng Nga | – | Li legas rusan libron. – “Anh ấy đang đọc một quyển sách tiếng Nga.” |
| 741 | mallonga | ngắn | longa “dài” | Mi skribis mallongan leteron. – “Tôi đã viết một lá thư ngắn.” |
| 743 | fremda | nước ngoài, xa lạ | – | Ŝi lernas fremdan lingvon. – “Cô ấy đang học một ngoại ngữ.” |
| 752 | tria | thứ ba | – | Tio estas mia tria taso da teo. – “Đây là tách trà thứ ba của tôi.” |
| 756 | amuza | buồn cười, vui nhộn | – | Tiu filmo estas tre amuza. – “Bộ phim đó rất hài hước.” |
| 759 | diversa | khác nhau, đa dạng | – | Ili vendas diversajn fruktojn. – “Họ bán nhiều loại trái cây khác nhau.” |
| 763 | saĝa | khôn ngoan, thông thái | malsaĝa “dại dột” | Mia avino estas saĝa virino. – “Bà tôi là một người phụ nữ khôn ngoan.” |
| 764 | dika | dày, béo | maldika “mỏng, gầy” | La libro estas tre dika. – “Quyển sách rất dày.” |
| 768 | agrabla | dễ chịu | malagrabla “khó chịu” | Ĉi tiu ĉambro estas agrabla. – “Căn phòng này dễ chịu.” |
| 774 | multekosta | đắt | malmultekosta “rẻ” | Tiu robo estas tro multekosta. – “Chiếc váy đó đắt quá.” |
| 776 | pura | sạch, thuần khiết | malpura “bẩn” | Mia ĉambro estas pura. – “Phòng của tôi sạch sẽ.” |
| 784 | mortinta | đã chết | viva “sống, còn sống” | Mortinta birdo kuŝas en la ĝardeno. – “Một con chim chết nằm trong vườn.” |
| 796 | konata | được biết đến, quen thuộc | – | Tiu kanto estas tre konata. – “Bài hát đó rất nổi tiếng.” |
| 798 | kioma | thứ mấy, số mấy | – | Kioma horo estas? – “Mấy giờ rồi?” |
| 802 | hispana | (thuộc) Tây Ban Nha, tiếng Tây Ban Nha | – | Mi trinkis hispanan vinon. – “Tôi đã uống rượu vang Tây Ban Nha.” |
| 806 | freneza | điên, điên rồ | – | Tio estas freneza ideo. – “Đó là một ý tưởng điên rồ.” |
| 812 | kontenta | hài lòng, bằng lòng | malkontenta “không hài lòng” | Ni estas kontentaj pri la rezulto. – “Chúng tôi hài lòng với kết quả.” |
| 823 | ĉarma | duyên dáng, quyến rũ | – | Vi havas ĉarman ĝardenon. – “Bạn có một khu vườn thật quyến rũ.” |
| 835 | belega | tuyệt đẹp, lộng lẫy | – | La vido estas belega. – “Quang cảnh thật tuyệt đẹp.” |
| 846 | griza | xám | – | Hodiaŭ la ĉielo estas griza. – “Hôm nay bầu trời màu xám.” |
| 865 | okupita | bận | – | Ĉu ĉi tiu seĝo estas okupita? – “Chiếc ghế này có người ngồi chưa?” |
| 869 | bongusta | ngon | – | La supo estas bongusta. – “Món súp rất ngon.” |
| 875 | mirinda | tuyệt diệu, kỳ diệu | – | Ĝi estis mirinda vojaĝo. – “Đó là một chuyến đi tuyệt vời.” |
| 878 | ĉefa | chính, chủ yếu | – | Tio estas la ĉefa problemo. – “Đó là vấn đề chính.” |
| 879 | fermita | đóng, đã đóng | malfermita “mở” | La vendejo estas fermita hodiaŭ. – “Hôm nay cửa hàng đóng cửa.” |
| 887 | antikva | cổ xưa, cổ đại | moderna “hiện đại” | Ni vizitis antikvan urbon. – “Chúng tôi đã thăm một thành phố cổ.” |
| 897 | malriĉa | nghèo | riĉa “giàu” | Ili estis malriĉaj, sed feliĉaj. – “Họ nghèo, nhưng hạnh phúc.” |
| 898 | rapida | nhanh | malrapida “chậm” | Ŝi estas rapida kuristino. – “Cô ấy là một vận động viên chạy nhanh.” |
| 905 | sekva | tiếp theo, kế tiếp | antaŭa “trước đó” | La sekva trajno foriras je la deka. – “Chuyến tàu tiếp theo khởi hành lúc mười giờ.” |
| 919 | grandega | khổng lồ | – | Ni vidis grandegan elefanton. – “Chúng tôi đã thấy một con voi khổng lồ.” |
| 927 | komuna | chung | – | Ni havas komunan amikon. – “Chúng tôi có một người bạn chung.” |
| 930 | kara | thân yêu, đắt | malkara “rẻ” | Kara amiko, mi skribas al vi el Parizo. – “Bạn thân mến, tôi viết thư cho bạn từ Paris.” |
| 942 | serioza | nghiêm túc | malserioza “phù phiếm, không nghiêm túc” | Li estas serioza homo. – “Anh ấy là người nghiêm túc.” |
| 952 | internacia | quốc tế | – | Esperanto estas internacia lingvo. – “Esperanto là một ngôn ngữ quốc tế.” |
| 954 | perfekta | hoàn hảo | – | Neniu estas perfekta. – “Không ai hoàn hảo cả.” |
| 959 | malplena | trống rỗng, trống | plena “đầy” | La botelo estas malplena. – “Cái chai đã rỗng.” |
| 961 | freŝa | tươi, mới | malfreŝa “không còn tươi, cũ” | Mi aĉetis freŝan panon. – “Tôi đã mua bánh mì tươi.” |
| 970 | sesa | thứ sáu | – | Mi leviĝas je la sesa horo. – “Tôi thức dậy lúc sáu giờ.” |
| 976 | utila | có ích, hữu ích | malutila “có hại” | Via konsilo estis tre utila. – “Lời khuyên của bạn rất hữu ích.” |
| 977 | itala | (thuộc) Ý, tiếng Ý | – | Mi ŝatas italan kafon. – “Tôi thích cà phê Ý.” |
| 989 | eŭropa | (thuộc) châu Âu | – | Ŝi vojaĝas tra eŭropaj landoj. – “Cô ấy đi du lịch qua các nước châu Âu.” |
| 991 | antaŭa | trước, trước đó | sekva “tiếp theo” | Ni parolis pri tio en la antaŭa leciono. – “Chúng ta đã nói về điều đó trong bài học trước.” |
| 996 | natura | tự nhiên | malnatura “không tự nhiên” | Tio estas tute natura. – “Điều đó hoàn toàn tự nhiên.” |
| 997 | necesa | cần thiết | – | La bileto ne estas necesa. – “Không cần vé.” |
| 998 | taŭga | phù hợp, thích hợp | maltaŭga “không phù hợp” | Tiu ĉambro estas taŭga por ni. – “Căn phòng đó phù hợp với chúng tôi.” |
Bốn lưu ý về bảng:
- Từ trái nghĩa. 71 trong 120 tính từ có từ trái nghĩa: 52 qua mal- và 19 qua một từ riêng. 49 dấu gạch ngang ứng với màu sắc, quốc tịch và số thứ tự, vốn không có từ trái nghĩa, và với những tính từ như amuza hay freneza, vốn không có một từ đối lập tự nhiên. Để phủ định đơn thuần, dùng ne: nekonata “chưa biết”, nenecesa “không cần thiết”. Đây không phải từ trái nghĩa; sự khác biệt được giải thích ở trang từ trái nghĩa trong Esperanto.
- Phân từ. Mười mục là phân từ được dùng như tính từ: venonta, pasinta, farita, okupata, ŝatata, mortinta, malfermita, okupita, fermita và konata. Xem phân từ.
- Okupata và okupita. Cả hai đều là phân từ bị động của okupi và đều có nghĩa “bận”. Zamenhof viết rằng theo cách dùng thông thường thì phải nói mi estas okupita (Lingvaj Respondoj, được trích trong ReVo). PMEG cũng thấy okupita thông dụng hơn, nhưng cho rằng khi nói bận vì công việc thì dạng nào cũng được, trên thực tế không có khác biệt. Trong danh sách của chúng tôi okupata (613) thường gặp hơn trong hai dạng. Một chỗ ngồi đã có người thì là okupita.
- Màu sắc. Tám màu là ruĝa, blanka, verda, nigra, blua, bruna, flava và griza; các sắc độ khác và cách dùng hel- và mal-hel- có ở trang màu sắc.
Từ trái nghĩa: mal- và các từ riêng
Mười ba tính từ trong danh sách bắt đầu bằng mal-, và mười hai cặp có mặt cả hai từ trong danh sách: bona và malbona, granda và malgranda, multa và malmulta, nova và malnova, juna và maljuna, longa và mallonga, sama và malsama, plena và malplena, riĉa và malriĉa, varma và malvarma, facila và malfacila, fermita và malfermita. Một gốc từ cho bạn cả hai đầu của thang đo; xem tiền tố và 74 cặp ở trang từ trái nghĩa.
Các từ trái nghĩa khác là hai từ riêng biệt, nên mal- không giúp được. Những cặp này có trong bảng trên:
| Cặp | Nghĩa tiếng Việt | Vì sao chúng tôi ghép cặp |
|---|---|---|
| nigra – blanka | đen – trắng | ReVo ghi blanka là từ trái nghĩa của nigra |
| unua – lasta | đầu tiên – cuối cùng | Vị trí đầu và cuối trong một dãy |
| venonta – pasinta | tới – đã qua | ReVo định nghĩa từng từ đối lập với từ kia |
| sekva – antaŭa | tiếp theo – trước đó | Thứ tự trong một dãy hoặc theo thời gian |
| laca – vigla | mệt – hoạt bát | ReVo định nghĩa laca là malvigla |
| stulta – inteligenta | ngu ngốc – thông minh | ReVo định nghĩa malinteligenta là stulta |
| interesa – enuiga | thú vị – nhàm chán | ReVo định nghĩa enui là cảm thấy khó chịu vì thiếu hứng thú |
| danĝera – sekura | nguy hiểm – an toàn | Sekura nghĩa là ở trong tình huống không có nguy hiểm |
| antikva – moderna | cổ đại – hiện đại | ReVo định nghĩa moderna “đối lập với cổ đại” |
| alia – sama | khác – giống | ReVo định nghĩa alia là malsama |
| terura – bonega | khủng khiếp – tuyệt vời | ReVo định nghĩa terura ở một nghĩa là malbonega |
| stranga – normala | lạ – bình thường | ReVo định nghĩa stranga là điều khác thường; nenormala nằm trong các từ liên quan của nó |
So sánh: pli, plej, ol
Tính từ không có đuôi so sánh. Pli nghĩa là “hơn”, plej “nhất”, ol “so với” và tiel … kiel “… bằng …”. Không có dạng bất quy tắc: “tốt hơn” là pli bona và “tệ hơn” là pli malbona. Quy tắc đầy đủ có ở trang so sánh.
| Nghĩa | Mẫu | Ví dụ |
|---|---|---|
| hơn … | pli … ol | Tiu libro estas pli interesa ol ĉi tiu. – “Quyển sách đó thú vị hơn quyển này.” |
| nhất | la plej … el | Ŝi estas la plej juna el la infanoj. – “Cô ấy là người nhỏ tuổi nhất trong số bọn trẻ.” |
| kém … hơn | malpli … ol | Ĉi tiu ekzerco estas malpli malfacila ol la alia. – “Bài tập này không khó bằng bài kia.” |
| … bằng … | tiel … kiel | La libro estas tiel dika kiel la vortaro. – “Quyển sách dày bằng quyển từ điển.” |
| rất, quá | tre, tro | tre bela, tro multekosta – “rất đẹp”, “quá đắt” |
Các tính từ như unua “thứ nhất” hay franca “(thuộc) Pháp” gọi tên một vị trí hoặc nguồn gốc cố định, nên hiếm khi được so sánh. Để đổi mức độ ngay trong từ, dùng hậu tố -eg-: bona → bonega “tuyệt vời”, bela → belega “tuyệt đẹp” và granda → grandega “khổng lồ” đều có trong danh sách.
Tính từ tạo từ các từ khác
Đuôi -a thêm ý “có hoặc liên quan đến điều mà gốc từ nói” (PMEG): homa là “liên quan đến con người”, longa là “có độ dài”. Nghĩa chính xác tùy gốc từ và ngữ cảnh, vì vậy nên tra các từ lạ trong từ điển. Phần lớn tính từ bạn gặp được tạo từ các từ khác bằng cấu tạo từ.
| Nguồn | Mẫu | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| danh từ | gốc + -a | danĝero → danĝera (684) | “mối nguy hiểm” → “nguy hiểm” |
| danh từ | gốc + -a | homo → homa (457) | “con người” → “thuộc về con người” |
| danh từ | gốc + -a | domo → doma | “nhà” → “thuộc về nhà, trong nhà” |
| danh từ | gốc + -a | somero → somera | “mùa hè” → “thuộc mùa hè” |
| động từ | phân từ | fermi → fermita (879) | “đóng” → “đã đóng” |
| động từ | phân từ | morti → mortinta (784) | “chết” → “đã chết” |
| động từ | hậu tố -em-, -ebl-, -ind- | lerni → lernema, manĝi → manĝebla, legi → leginda | “ham học”, “ăn được”, “đáng đọc” |
| tính từ | tiền tố mal- | bona → malbona (229) | “tốt” → “xấu” |
| tính từ | hậu tố -eg- | bela → belega (835) | “đẹp” → “tuyệt đẹp” |
| cụm từ | inter nacioj | → internacia (952) | “giữa các quốc gia” → “quốc tế” |
Chúng tôi đã đếm như thế nào
Chúng tôi đếm ngày 8 tháng 10 năm 2026 trong tệp esperanto-1000-common-words-vi.csv của mình. Tệp này lấy từ 822.296 câu Tatoeba với 5.831.657 từ. Mọi dạng của tính từ được tính vào dạng -a, bỏ đuôi số nhiều -j và đuôi đối cách -n. Phương pháp có ở trang từ thông dụng.
- 120 trong 1.000 mục là tính từ (12,0%). Giá trị
per_millioncủa chúng cộng lại là 31.786 trên một triệu, nên tính từ chiếm 3,2% tổng số từ trong ngữ liệu, hay 4,1% số từ mà danh sách 1.000 từ bao phủ. - Động từ, danh từ và trạng từ trong cùng danh sách chiếm 17,6% (313 mục), 8,7% (359) và 4,6% (89). Tính từ thì nhiều nhưng mỗi từ đều hiếm: từ thường gặp nhất, bona, xuất hiện 1.958 lần trên một triệu từ, trong khi esti xuất hiện 40.934 lần. Xem động từ thông dụng nhất.
- Chỉ 4 trong 100 từ thông dụng nhất là tính từ (bona 57, alia 63, granda 81, multa 82). Có 25 từ trong 300 từ đầu và 46 từ trong 500 từ đầu.
- 10, 20, 50 và 100 tính từ thường gặp nhất chiếm 1,2%, 1,6%, 2,4% và 3,0% tổng số từ, tức 37%, 51%, 74% và 94% mọi lần xuất hiện của tính từ trong danh sách.
Loại từ được xác định theo đuôi: mục kết thúc bằng -a là tính từ. Tính từ sở hữu (mia, via) và các từ tương liên kia, tia, ia, ĉia và nenia được tính vào các loại riêng của chúng, còn kioma, vốn hỏi số thứ tự trong một dãy, và ambaŭ được tính là tính từ. Năm nhóm nổi bật:
| Nhóm | Tính từ | Trên một triệu từ | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Có mal- | 13 | 2.658 | malbona, malgranda, malnova |
| Quốc tịch và khu vực | 10 | 2.352 | franca, angla, germana, japana |
| Màu sắc | 8 | 1.736 | ruĝa, blanka, verda, nigra |
| Phân từ | 10 | 1.370 | venonta, pasinta, fermita |
| Số thứ tự | 4 | 1.121 | unua, dua, tria, sesa |
Malfermita vừa là từ có mal- vừa là phân từ. Tatoeba gồm các câu ngắn, văn viết, thường là bản dịch; tiểu thuyết hay văn nói sẽ cho một thứ tự khác, như danh sách ở trang Từ vựng cho thấy.
Câu hỏi thường gặp
Những tính từ thông dụng nhất trong tiếng Esperanto là gì?
Trong danh sách của chúng tôi, mười tính từ thường gặp nhất là bona, alia, granda, multa, bela, nova, tuta, kelka, sola và unua. Gộp lại, chúng chiếm 1,2% tổng số từ trong ngữ liệu Tatoeba; riêng bona “tốt” là khoảng một từ trong 500.
Tính từ trong tiếng Esperanto được tạo như thế nào?
Đặt -a sau một gốc từ: danĝer- cho ra danĝera “nguy hiểm”. Thêm -j cho số nhiều và -n cho tân ngữ: danĝeraj stratoj, danĝerajn stratojn. Xem danh từ và tính từ.
Nói từ trái nghĩa của một tính từ trong tiếng Esperanto như thế nào?
Đặt mal- ở phía trước: granda “to, lớn” → malgranda “nhỏ”. Một số từ trái nghĩa là các từ riêng, như nigra – blanka “đen – trắng”; xem từ trái nghĩa.
Nói “tốt hơn” và “tốt nhất” trong tiếng Esperanto như thế nào?
Dùng pli bona cho “tốt hơn” và la plej bona cho “tốt nhất”. Không có dạng bất quy tắc nào; pli và plej dùng như nhau với mọi tính từ (so sánh).
Tính từ đứng trước hay sau danh từ?
Thường là trước, nhưng cả hai trật tự đều đúng: granda domo và domo granda có cùng nghĩa. Khi đứng sau danh từ, tính từ thường được nhấn mạnh (PMEG).
Nguồn
- Esperantopedia: 1000 từ Esperanto thông dụng nhất (CSV, hạng, loại từ, nghĩa tiếng Việt, tần suất trên một triệu), đếm ngày 8 tháng 10 năm 2026; phương pháp ở trang này
- Tatoeba: downloads – các câu tiếng Esperanto, tải ngày 7 tháng 10 năm 2026; giấy phép CC BY 2.0 FR
- Reta Vortaro (ReVo), đọc ngày 8 tháng 10 năm 2026: các mục bona, alia, juna, nigra, laca, vigla, enui, sekura, moderna, terura, kara, okupi, venonta, pasinta và mal-
- PMEG: Bazaj reguloj por A-vortoj, Uzo de A-vortoj, Ambaŭ, Kvantaj A-vortoj, Specialaj okazoj de participelekto, MAL
- Wiktionary: Esperanto lemmas (CC BY-SA 4.0) và ESPDIC của Paul Denisowski (CC BY 3.0), nguồn của các nghĩa tiếng Anh trong danh sách
Nếu Esperantopedia giúp ích cho bạn, bạn có thể ủng hộ chúng tôi.